“Văn hóa phản biện” và 5 triệu USD

Đầu tiên là việc một nhóm cựu chiến binh, chuyên gia xây dựng thông qua một tờ báo thách cược 100 tỷ đồng về tiến độ thi công của nhà thầu Keangnam trong công trình chào mừng 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Mới đây, một doanh nhân lại đưa ra lời thách cược trị giá 5 triệu USD với Cục Hàng không Việt Nam về Đề án “đường bay vàng” Hà Nội – TP Hồ Chí Minh. Cả 2 vụ thách cược trên đều diễn ra rất quyết liệt. Với vụ Keangnam, chủ đầu tư cuối cùng đã từ chối lời đề nghị bởi “luật pháp Việt Nam không cho phép”. Còn vụ “đường bay vàng”, cái mà người thách cược nhận được là sự phản bác bằng văn bản của chính Cục Hàng không lên Bộ GTVT và các cơ quan chức năng liên quan với khá nhiều lý do như hiệu quả kinh tế, yếu tố an ninh quốc phòng...

Sẽ không đáng quan tâm nếu những vụ thách cược chỉ là chuyện đùa của một ai, một nhóm người nào đó. Nhưng sẽ rất đáng để các nhà quản lý xem xét nếu những lời thách cược được đưa ra lại liên quan tới chuyên môn trong lĩnh vực đó. Không ai dại gì đưa 100 tỷ đồng và danh dự của mình ra để “đùa” nếu như họ nhận thấy rằng, việc làm của mình không có cơ sở. Với lời thách cược về hiệu quả kinh tế của “đường bay vàng”, những dẫn chứng đưa ra cho rằng nếu thực hiện được, mỗi chuyến bay sẽ tiết kiệm được 140km và khoảng 5.000 lít nhiên liệu, mỗi năm sẽ tiết kiệm khoảng 50 triệu USD cho tuyến bay Hà Nội – TP Hồ Chí Minh. Chưa kể, “bay trên đất liền an toàn hơn bay trên biển” như lời một cựu Trung tá không quân, Trưởng phòng quản lý bay của một sân bay thừa nhận. Hay “vấn đề ANQP mà Cục Hàng không đưa ra là rất mù mờ” như nhận định của một giảng viên bộ môn Kỹ thuật hàng không ĐHBK TP HCM. Có tiết kiệm được tiền tỉ mỗi năm hay không, thời gian bay sẽ rút ngắn thế nào?, đó là điều chúng tôi không đề cập sâu trong bài viết này, bởi điều đó cần nhiều cơ quan thẩm định. Vấn đề ở đây là “văn hóa phản biện”.

Dường như đã trở thành một thứ “văn hóa phản biện”, khi không giải tỏa được một vấn đề gì đó bức xúc, khó chịu, người ta lấy cái sự “cược” ra để giải quyết. Vấn đề ở chỗ, chính những nơi bị phản biện và các cấp quản lý có thẩm quyền có tạo môi trường và điều kiện cho những “phản biện” đó có cơ hội thành công hay không?