"Vua" giếng

Ở xã Sơn Đăng, Đoan Hùng, Phú Thọ quê ông, đất đá cứng queo, giống đất đồi săn chắc, giòn tanh, sỏi lô nhô khắp các ngả đường chỉ trực đâm thủng chân người. Thế mà, 52 năm trong nghiệp cuốc xẻng, ông Vũ Viết Đáp không nhớ chính xác mình đã đào bao nhiêu cái giếng cho người đời. Ông cho biết, vào thời kỳ “đỉnh cao phong độ”, có năm ông đào gần 100 cái giếng.

 

Ông Đáp lúc nào cũng hăm hở với công việc như thời trai tráng.

 

Chỉ với những dụng cụ như một sợi dây thừng to bằng cổ tay, ròng rọc, xẻng và chiếc cuốc chim là ông có thể hành nghề trên mọi địa hình. Anh Tâm, hàng xóm ông Đáp cho biết: “Giếng nhà tôi ông đào cách đây 23 năm, nước vẫn trong mà không bị sụt đất”.

 

Ông Đáp cho biết: Để giữ chất lượng giếng không bị sụt lún, ông không có bí quyết gì đặc sắc nhưng cách ông làm luôn hiệu quả. Cách đáy giếng khoảng 2m, ông đào cái miệng hẹp dần theo chiều đi xuống đáy. Ở tầng đất thịt như ở các vùng đồng bằng, đất có độ dính cao nên chu vi vành ngoài tính từ trên xuống đáy luôn bằng nhau.

 

Ở vùng đất đá sỏi trộn lẫn này, kết cấu đất rời rạc nên chu vi đáy luôn phải nhỏ hơn chu vi miệng giếng. Sau đó, ông dầm mạnh nền đáy để tạo thành cái vách vững chắc giữ cho đất khỏi sụt gây lở làm mất nước. Chính nhờ mẹo nhỏ này mà dân trong vùng “mộ” ông lắm, chỉ thích thuê ông đào giếng thôi.

Ông cũng có biệt tài tìm mạch nước ngầm. Cho nên bất kỳ cái giếng nào mà ông đào đều có nước, thậm chí là nhiều nước, rất ít khi cạn. Ông Đáp cho biết cách làm của ông cũng đơn giản.

 

Để tìm được mạch nước tốt, đặc biệt ở những vùng đất cao, mạch nước ngầm ẩn sâu trong lòng đất, khi chọn đất đào giếng người ta thường dùng nhiều chiếc bát sứ, lau khô đợi khi Mặt trời lặn, đặt úp bát sứ xuống đất. Sáng sớm, lật bát sứ lên, bát sứ nào phía trong đọng nhiều hơi nước thì chọn nơi đó mà đào.

 

Thật ra, đây là cách mà nhiều người đã biết. Tuy nhiên, cái hơn của ông là kinh nghiệm. Với việc đã tìm mạch nước cho hàng ngàn cái giếng, khi lật cái bát thăm nước lên là ông biết chính xác mạch nước ngầm đó nhiều hay ít. Tuỳ thuộc vào đó mà ông đào giếng đủ độ sâu.

Ở nông thôn, cũng có những nhóm thợ đi đào giếng thuê. Tuy nhiên đó là nghề làm thêm, chỉ là những buổi nông nhàn. Nhưng với ông Vũ Viết Đáp thì đào giếng là nghề chính thức. Không những thế, nó còn là cái nghiệp. Ai có nhu cầu đào giếng là ông tới ngay, nhiều khi chẳng phải vì tiền công.

 

Ông còn nhớ như in một anh nghèo lắm ở xã Đại Nghĩa (Đoan Hùng). Bố anh ta chết, chỉ còn mẹ già. Nhà nghèo quá, anh chủ nhà gãi đầu gãi tai bảo không có gì làm thức ăn. Thế là chủ và thợ cùng xuống ngay ruộng móc cua về nấu canh. Sau khi đào xong, ông còn đi xin ít ximăng để xây miệng giếng cho anh ta.

 

Không ít người đã được ông Đáp giúp đỡ như thế. Cũng không ít nhà nhờ ông đào giếng xong thì trả công bằng mấy chục cân thóc, bì khoai, sắn thái khô. Những trường hợp như thế, ông đều vui vẻ nhận. Ông bảo: “Ở nhà cứ tưởng mình nghèo không ai nghèo bằng, thế mà đi làm với thiên hạ còn nhiều nhà nghèo hơn mình”.

Năm nay đã 75 tuổi nhưng ông Vũ Viết Đáp vẫn đào giếng thoăn thoắt. Để có được sức khoẻ ấy, ông bảo “chính xác là nhờ Trời”. Chuyện là thế này: Năm 2005, một hôm trời mưa, ông ra sân che đậy đồ đạc. Khi ra đến sát cửa nhà thì bị sét đánh trúng. Xẹt một cái ông lăn ra bậc thềm, cứng đơ người, toàn thân trắng bệch. Bà Hợi-vợ ông kêu người cấp cứu nhưng lạ thay, chỉ ít phút sau thấy ông Đáp hồi lại.

 

Sau trận đấy, bỗng dưng cái chân đau của ông khỏi hẳn. Bệnh thấp khớp cũng biến đâu mất. Ông như hồi xuân, sức khoẻ ông đã lấy được phong độ như hồi 50 tuổi.

 

Bàn tay này đã xúc hàng triệu xẻng đất để đào giếng kiếm ăn.

Nhắc đến ông Vũ Viết Đáp, nhiều người dân ở Đoan Hùng không chỉ biết ông như một thợ đào giếng giỏi mà còn là người đã thiết kế loại hầm bí mật đặc biệt thời chiến tranh. Và loại hầm này cũng được gắn với tên ông, thường được gọi là “hầm ông Đáp”.

 

Thời chiến tranh chống Pháp, đất Đoan Hùng là nơi trú ẩn của nhiều đơn vị bộ đội. Nhiều chiến sĩ được phân về các hộ gia đình ở cùng nên thường bị tai mắt chỉ điểm nhòm ngó.

Chiếc hầm của ông Đáp được thiết kế như một “cái ổ” chìm dưới đất và có “vòi” thông hơi độc đáo. Bước đầu, ông đào một cái lỗ tròn sâu chừng 1m, đường kính miệng trên là 50cm, đủ để lọt thân người. Đường kính miệng dưới (trước khi mở rộng ở tầng âm) là 40cm. Nắp hầm trông giống hình nút chai rượu, to trên, nhỏ dưới để dễ cài đặt và tránh sụt lở. Nắp hầm phải đan như cái sọt lợn, một đầu nhỏ, một đầu to, làm khung bằng tre rồi cho rơm trộn bùn ních chặt thành một khối rắn như đất nung.

Hầm thường được đặt dưới gầm giường. Thể tích hầm thường là 3m³, đủ cho 2 người sống. Điểm khác lạ của hầm này là lỗ thông hơi làm như ống khói nhà bếp. Ông lấy ống tre, khoan rỗng bên trong rồi lắp đặt nó sát vách để giả trang như là cột chống nhà nhưng thực tế đó là cái “vòi” thông hơi.

 

Thông thường, chó bécgiê chỉ ngửi thấy hơi người gần sát mặt đất. Khi hơi người bốc lên như khói bếp sẽ lan toả nhanh vào không khí thì chó cũng chịu, không biết phương hướng đâu mà tìm.

Ông nghe các cụ kể lại trên rừng có một loại lá Han cực độc. Mó vào là ngứa như bọ nẹt chuối bậu. Đốt lấy tro thì độc vô cùng, chỉ cần chú khuyển sơ sẩy hít phải tro là sặc sụa, dần dần sưng phổi mà chết. Ông kể: “Tôi thường để tro lá Han cách nắp miệng hầm chừng 40 phân, vì nhiều hầm khít đến mấy chó vẫn ngửi thấy được. Thằng giặc nó vẫn vào uống nước với gia chủ đàng hoàng nhưng sai đàn em cho chó đi sục sạo khắp ngóc ngách trong nhà. Nếu chó ngửi đến gần hầm là bị tro lá Han bay vào mũi. Nó hắt xì hơi rồi tê liệt luôn khứu giác. Một tuần sau, con chó tự dưng lăn ra chết vì thối phổi”.

Hàng ngày, trên chiếc xe đạp cũ, ông Vũ Viết Đáp vẫn đào thêm nhiều “mắt của đất”.

Bà Hợi khoe đồ nghề của chồng.

Cô Vũ Thu Thuỷ - con gái ông Đáp.

 

Suốt một đời đi đào giếng cho thiên hạ nhưng cuộc sống của ông Đáp chẳng lấy gì làm sung túc. Ngôi nhà vợ chồng cái con ông đang sống hiện tại đã khá “khang trang” so với túp lều vách đố, trần nhà thông thoáng “ngàn sao” như cách đây vài tháng.

 

Ông cho biết, Tết Kỷ Sửu vừa qua, nhà ông được xã hỗ trợ 5 triệu đồng để tôn tạo lại trong chương trình xoá nhà tranh, nứa, lá của xã Sơn Đăng cho các hộ nghèo. Ông bảo, Tết rồi nhà mới thực sự có Tết. Nhà nước hỗ trợ 600 ngàn đồng ăn Tết kèm cái nhà  mới, lòng vui như mở hội. Mọi năm, ba con người chỉ vài lạng thịt và mấy đồng bánh chưng là qua Tết. Buồn ngập ruột nhưng số phải vậy, có tiền đâu mà sắm Tết.

Nhưng chuyện nghèo thì ông chẳng ngại, ông Đáp chỉ buồn chuyện cô con gái bị tật nguyền. Cô con gái thứ ba tên Thuỷ, tuổi đã gần 40 mà bố mẹ vẫn phải chăm. Chị Thủy bị tật từ nhỏ, chỉ ngồi trên xe lăn. Chị hoàn toàn nhận biết được thế giới xung quanh, chỉ một nỗi đớn đau là chị chưa bao giờ biết đi. Hơn 2 năm nay, chị còn biết đến cái xe lăn là thế nào, còn trước đây, chỉ quẩn quanh bên cái giường.

 

Nhìn con, ông Đáp ngậm ngùi: “52 năm làm phước cho thiên hạ nhưng khi ngoảnh mặt nhìn gia cảnh nhà mình mà đau đớn lòng. Mấy sào ruộng thì cho hai thằng con lớn, nhưng chúng nó vẫn không đủ ăn. Mình thì cặm cụi sớm chiều, còn bà nó thì bán cá ở chợ vẫn cứ èo uột miếng ăn, miếng uống. Không biết sau này hai thângià này đi rồi, còn ai đủ sức nuôi Thuỷ đây”?!.