Hoa phải tự ăn cơm để đi học chiều vì mẹ đi chợ bán rau, đưa theo cả em nhỏ nên trưa không về, còn ba em đi làm thuê trên thành phố. Năm nay Hoa học lớp 5 nhưng cũng buổi đực, buổi cái vì thi thoảng em còn phải trông em hoặc đi mót lúa khi mùa gặt đến.
Những đứa trẻ thiệt thòi
Hầu hết những ngôi nhà trong xã Phương Thạnh, Huyện Càng Long tỉnh Trà Vinh đều làm bằng lá dừa nước như nhà bé Lâm Thị Hoa.
Bé Lâm Thị Hoa
Không chỉ mái nhà, mà cả vách, cửa, mái hiên đều làm bằng thứ vật liệu thiên nhiên của vùng Đồng bằng Sông Cửu Long này. Nhìn quanh ngôi nhà trống huếch chỉ thấy cái ti vi 14 inch đời cũ rích là giá trị nhất. Trên đó, chương trình văn nghệ của các em Trường mầm non nào đó trên Sài Gòn đang làm bé Hoa thích mê dù sóng kém làm hình ảnh thi thoảng méo xẹo, còn màu sắc thì lúc có, lúc không. Quanh đó chỉ lơ thơ vài vật dụng nông nghiệp, chum vại, xoong chảo, quần áo vắt vẻo trên những cái gậy tre bắt vào vách nhà để chống vững.
Người dân sống trong những ngôi nhà mặt trời xuyên qua mái lá
Bé Hoa chả biết trạm Y tế của xã ở đâu và thời gian rảnh thường ra chơi với bọn trẻ con ở nhà trẻ, vì ở đó có đồ chơi.
Nghe lời “quảng cáo” của bé Hoa, chúng tôi ghé nhà trẻ của ấp Đầu Giồng. Gọi là nhà trẻ nhưng nếu không có tiếng hát líu lo vọng ra thì chắc chắn những người đi qua nghĩ đó là cái nhà kho bỏ hoang. Trên nền đất bị che khuất bởi những lùm cây dại mọc loà xoà, ngôi nhà được dựng bằng những vách gỗ mỏng móc vào nhau lỏng lẻo.
Phòng học dành cho trẻ mẫu giáo
Mái nhà bằng tấm lợp xi măng cũ, cài xen những miếng lá dừa vào các khoảng trống do cũ nát, chắc đã bị rụng mất khi gặp trời mưa to. Các em nhỏ đang chơi múa hát trên nền nhà lát gạch nhưng đầy bụi bẩn. Bàn ghế lỏng chỏng, vài thứ đồ chơi bằng nhựa cũ rích vứt mỗi xó một cái, tấm bảng dán phiếu bé ngoan đầy vết giấy bóc ra dán lại treo buồn thảm trên tường. Còn tâm bảng thi đua có hình trái tim thì đã bị xé rách một nửa vứt gần cửa lớp.
Góc thi đua của các bé
Vào trong lớp học mới thấy sự nguy hiểm luôn rình rập 16 cháu nhỏ trong nhà trẻ này bởi bức tường bằng gỗ ván lúc nào cũng rung bần bật trong gió, sẵn sàng rụng xuống đầu bọn trẻ bất cứ lúc nào. Và tất nhiên, với một lớp học như vậy, các cháu chẳng thể có một chỗ nghỉ trưa hay có bữa ăn giữa buổi.
Các cháu đang chơi với đồ chơi nghèo nàn
Theo chị Thanh, Phó Chủ tịch xã Phương Thạnh, nhà trẻ này có được cũng nhờ một gia đình hảo tâm trong xã cho mượn địa điểm. “Cả xã hơn 1.000 trẻ đứa con nhưng chỉ có 1 trường mẫu giáo rất nhỏ, dân lại sống rải rác, không tập trung nên phải dựng thêm những điểm nhà trẻ gần dân cư. Tuy nhiên, không có kinh phí nên xã phải nhờ dân, mà dân ở đây thì rất nghèo nên cũng chả có tiền để đóng góp, mua sắm đồ chơi hoặc sửa sang nơi học tập, vui chơi cho các cháu”, chị Thanh than thở.
Bế tắc của những gia đình nghèo
Cả xã Phương Thạnh có hơn 1.500 hộ nghèo, chiếm 85%. Đường vào xã đều là đường đất gồ ghề, trời nắng thì đầy bụi mà trời mưa thì bùn khắp nơi. Đa phần nhà trong xã đều làm bằng lá dừa, nền nhà bằng đất ẩm ướt. Anh Sơn Khai, dân tộc Khmer, cho biết nhà anh mới được cho 7.800.000 (theo chương trình hỗ trợ nhà cho người dân tộc thiểu số 134 của Chính phủ) để dựng nhà. Nhưng tiền này chỉ đủ để làm lên bộ khung và mái, còn lại vách và cửa vẫn phải lấy lá dừa nước về làm thêm mới thành căn nhà.
Nhưng cơn bão số 6 vừa qua tràn vào các tỉnh Đồng Bằng Sông Cửu Long đã khiến nó bị sập. Giờ gia đình anh đang chuẩn bị dựng lại nhà nhưng cũng chưa biết lấy tiền ở đâu.
Anh Sơn Khai bên cạnh nhà bị sập sau bão
“Nhà tôi có hai vợ chồng và hai đứa con, đều làm bún. Thu nhập một ngày của gia đình là 20 ngàn đồng, tiền ăn còn không đủ lấy gì mà trang trải những thứ khác. Hai đứa con chỉ học đến lớp 5 là phải nghỉ ở nhà phụ việc chứ không có tiền cho chúng học tiếp”.
Trà Vinh là tỉnh nằm cuối cùng mũi đất của vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long, với hơn 80% bà con làm nông. Nhưng hầu hết các gia đình ở xã Phương Thạnh không có đất sản xuất mà đều đi làm thuê cho những điền chủ. “Tiền công ít lắm, lúa giờ giá lại đang rẻ nữa, chủ cũng không có tiền trả, nên chúng tôi phải làm thêm”, anh Tô Thanh Đồng cho biết.
Vợ chồng anh Đồng làm thêm việc đan thảm sơ dừa hoặc thảm lục bình. Những tấm thảm này được một chủ đầu mối đưa về Trà Vinh, các hộ này đến nhận nguyên liệu về làm rồi giao lại với công là 2.500 đồng một tấm. Chị Mai Mỹ Sương, vợ anh Đồng vừa đan thảm vừa nói: “Muốn hoàn thành một tấm thảm như thế này, người làm lâu năm phải mất 5 tiếng, người mới làm phải mất cả ngày. Mình không có vốn nên đành đi làm thuê cho người ta kiếm thêm thu nhập, trang trải cuộc sống. Con bé đầu của chúng tôi, mới mấy tuổi cũng đã học nghề để phụ cha mẹ. Nghèo quá nên đặt tên cho nó là Tô Ngọc Giàu để mong ước đời nó sau này sẽ khá hơn…”.
Em Giàu phụ bố mẹ đan thảm
Hầu hết thanh niên khoẻ mạnh trong xã đều đi làm thuê trên Sài Gòn. Để tiết kiệm tiền, có khi cả năm họ mới về nhà một lần, dù cho đường từ TP HCM về Trà Vinh chỉ gần 300 km.
Bà Sơn Thị Sê (74 tuổi), bị sưng khớp, mọi sinh hoạt chỉ diễn ra trên giường từ 9 năm nay. Bà run run kể: “Do chân tôi bị sưng to nên đã không đi lại được. Tôi được mụn con gái nhưng mấy năm nay đi làm thuê, lấy chồng và sống luôn trên thành phố rồi. Nó cũng nghèo, mỗi năm chỉ về vào dịp Tết, cho mẹ 400 ngàn rồi lại đi. Tôi sống nhờ tình thương của bà con hàng xóm nhưng quanh đây ai cũng nghèo nên cũng chỉ bữa cơm, bữa cháo”. Hằng ngày, trên cái giường ọp ẹp, bà phải tự nấu cháo cho mình bằng bếp dầu kê cạnh giường, nước thì có sẵn trong chum cạnh đấy do hàng xóm lấy nước giúp.
Bà Sơn Thị Sê đã không đi lại được từ 9 năm nay
Chúng tôi gặp bà Khuyên khi bà đang bắt cá trong một vũng nước cạnh đường. Bà năm nay 68 tuổi, lưng còng gập xuống, nhưng hằng ngày vẫn phải đi bắt cá, tép để nuôi đứa cháu nội. Cả 2 vợ chồng đứa con trai của bà đều đi làm thuê ở xa, để lại cho bà đứa cháu 8 tuổi. Bà không thể đi ra sông, rạch, ruộng lớn vì chân bà đã run, lội xuống sâu không nổi nên bà chỉ có thể mò cua, bắt tép ở những vũng nước ven đường. Trong chiếc giỏ của bà chỉ có vài con ốc đỉa và cá đòng đong nhỏ tí. Bà cười bỏm bẻm vì hàm răng đã rụng gần hết, phều phào nói: “Ôi, nhà chả còn gì ăn nữa. Trời nắng, nước cạn hết nên chả bắt được gì”.
Bà Khuyên lội bùn bắt cá
Còn gia đình bà Kim Thị Sa Lin (57 tuổi) cũng chỉ có hai vợ chồng già. Chúng tôi đến nhà bà Lin khi bà đang miệt mài sàng lúa. Lưng bà gập xuống vì mẹt lúa nặng trĩu khiến chiếc áo bị rách ngay lưng. Hàng ngày, bà đi mót lúa rơi vãi trên đồng và về nhà làm sạch, bán lấy tiền trang trải cuộc sống của hai vợ chồng già. Bà Sa Lin buồn bã cho biết: “Con chúng tôi đi xa làm thuê rồi. Ngày ngày chúng tôi đi mót lúa cũng được 2-3 cân, đem về sàng sảy rồi đem ra chợ bán lại cũng được bữa rau bữa cháo, đắp đổi qua ngày”.
Đời sống bấp bênh
Ở xã Phương Thạnh, khái niệm “nghèo cả dòng họ” không lạ lẫm gì. Nhà ai cũng chỉ có cái xe máy tàu và cái ti vi màu lỗi mốt là tài sản đáng giá. Còn lại đều chỉ có giường mà ngủ, có chăn đắp, có quần áo mặc. Có gia đình, nhà lá dừa dựng lên được rồi nhưng không có bếp, cũng chẳng có đường vào nhà mà chỉ đặt một cây gỗ bắc qua đám sình lầy mà đi sang.
Những căn nhà sơ sài với môi trường mất vệ sinh xung quanh
Những hộ nghèo đồng nghĩa với việc không được chăm sóc sức khoẻ y tế. Chị Mai Sương cho biết, gia đình chị cũng như các hộ trong xã này, vì nhà nghèo quá nên anh chị chưa từng được đi khám bệnh tổng quát chứ chưa nói gì đến việc đi khám định kỳ. Gặp khi có bệnh thì chạy ra trạm xá xã xin thuốc. Nhiều người ốm nặng, trạm xá xã không giúp được vì thiếu phương tiện hỗ trợ, phải đưa lên bệnh viện tỉnh, nhưng nghèo quá không có tiền mua thuốc, ai vay được tiền thì cũng chưa biết ngày nào mới trả nổi, còn không vay được thì đành về nhà.
Sức khoẻ của hơn 2.000 hộ dân xã Phương Thạnh đều nhờ vào có 1 trạm Y tế có 6 gường bệnh và dụng cụ y tế và cơ sở vật chất nghèo nàn.
Anh Sơn My, phó Trạm Y tế xã Phương Thạnh cho biết: “Tôi là bác sĩ nhưng do không có phương tiện kỹ thuật để chuẩn đoán nên nhiều khi thấy bà con đau ốm, gặp trường hợp cấp bách mà cũng không giúp gì được, đành để họ lên tuyến trên. Ví dụ như nhiều trường hợp thai sản, nếu tôi có máy siêu âm hoặc máy soi tươi, tôi có thể xử lý được nhiều trường hợp cấp cứu tại chỗ giúp bà con. Dụng cụ y tế ở đây cũng thiếu nên tôi không dám làm liều, dù đã có những trường hợp nếu tôi can thiệp nhanh thì đã có thể cứu sống người bệnh”.
Bác sĩ Sơn My đang khám bệnh
Bà con nghèo, không có kiến thức về vệ sinh môi trường nên quanh nhà đầy những khu mất vệ sinh, ruồi muỗi bâu đầy. “Nhiều nhà nghèo, không có mùng màn, vệ sinh kém nên các bệnh dịch thường rất dễ lây lan, như bệnh sốt xuất huyết chẳng hạn. Đã nghèo lại còn đẻ nhiều nên cuộc sống ngày càng khó khăn. Chúng tôi cũng tuyên truyền nhưng xã không có kinh phí nên cũng không giúp gì được cho bà con”, bác sĩ Sơn My nói.
Chỉ nhìn cái Ủy ban xã đã thấy một phần sự đói nghèo của vùng đất này. Những chiếc tủ, bàn ọp ẹp, ghế ngồi mất miếng tựa lưng, đinh chĩa lên trời, tài liệu chất đống ngay dưới sàn nhà. Anh chủ tịch xã trẻ măng Nguyễn Văn Trí giải thích lí nhí về sự nghèo của bà con là do… bà con nghèo quá.
Trên đường trở lại Sài Gòn, hai bên đường là xanh mướt những rặng dừa nước đang vươn lên đón cơm mưa rào rơi xối xả, chúng tôi giật mình nghĩ đến tình cảnh của ngôi nhà dột nát làm bằng lá dừa khô của bé Hoa và bao gia đình khác trong ấp Đầu Giồng. Nhìn quốc lộ 53 nhỏ hẹp và đầy ổ gà, tuyến đường duy nhất về được Trà Vinh hiện nay, chúng tôi có thể hiểu rằng, để bà con Phương Thạnh có cuộc sống khá hơn, giàu có như tên của cô bé đan thảm Tô Thanh Giàu là rất rất khó khăn.
|
Chính quyền cũng… khó
Ông Nguyễn Xuân Quang, Chủ tịch UBND Huyện Càng Long: “Hầu hết người dân sống ở đây đều sống bằng nghề nông, trồng trọt, chăn nuôi, đan lát; có một bộ phận khá đông thanh niên di dân đi làm thuê ở tỉnh khác. Nhìn chung, các hộ nghèo ở đây đều khó khăn về nhà ở, sống tạm bợ trong những căn nhà xập xệ. Những hộ gia đình dân tộc Khmer được hỗ trợ về nhà ở theo chương trình 134 của Nhà nước nhưng số hộ gia đình người Kinh khó khăn vẫn còn rất nhiều nhưng không có chính sách hỗ trợ nào”.
Bà Sơn Ánh Hồng - Phó Chủ tịch tỉnh Trà Vinh: “Điều kiện của tỉnh Trà Vinh còn nhiều khó khăn, đang còn phải hưởng ngân sách do nhà nước trợ cấp. Phần đông người nghèo đều có trình độ dân trí thấp, kiến thức hạn chế lại sống ở vùng đất phèn, nhiễm mặn nên khó phát triển kinh tế. Hiện nay, tỉnh cũng tranh thủ các dự án vay ngân hàng chính sách để giúp bà con có vốn chăn nuôi, trồng trọt, sản xuất tiểu thủ công nghiệp. Tuy nhiên đến nay sự hỗ trợ vẫn còn rất nhỏ”. |
|
Báo Gia đình và Xã hội sẽ tổ chức Chương trình khám bệnh, phát thuốc miễn phí và tặng quà Tết cho các học sinh và hộ gia đình nghèo tại Xã Phương Thạnh, Huyện Càng Long, tỉnh Trà Vinh vào dịp trước Tết Nguyên đán 2009. Chúng tôi rất mong nhận được sự hỗ trợ của các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân có tấm lòng hảo tâm.
Mọi sự ủng hộ xin gửi về: Ban Công tác Xã hội, Văn phòng đại diện phía Nam, Báo gia đình và Xã hội (495 Điện Biên Phủ, Quận 3, TP HCM – ĐT: 0975 989901) trước ngày 27/12/2008. |
Dưới đây là một số hình ảnh khác về Xã Phương Thạnh, Huyện Càng Long, tỉnh Trà Vinh:
Những ngôi nhà với tiện nghi nghèo nàn
Nghề đan thảm chỉ kiếm được 5.000 đến 10.000 đồng một ngày
Còn mót lúa thì chỉ đủ bữa cháo
Góc học tập của các bé ở trường mầm non
Những con đường trong xã đều chỉ là đường đất
Huyền Trang - Thu Hà
