Xót xa những ngày khó khăn của người nghệ sĩ vẽ biển hiệu bằng tay cuối cùng ở Sài Gòn

Đó là nghệ sĩ Hoài Minh Phương - người được mệnh danh là người vẽ biển hiệu cuối cùng ở Sài Gòn.

Nghệ sĩ Hoài Minh Phương cầm cọ vẽ biển hiệu trước cửa nhà. Ảnh: Kim Vân

Hơn 40 năm cầm cọ vẽ biển hiệu

Nghệ sĩ Hoài Minh Phương cho biết, ông tên thật là Nguyễn Thế Minh, năm nay 72 tuổi, là người Sài Gòn gốc và cũng là người hiếm hoi còn giữ được nghề vẽ biển hiệu quảng cáo bằng cọ.

Chúng tôi gặp ông Phương tại căn hộ chật chội trên đường An Dương Vương, quận Bình Tân. Gọi căn hộ cho sang, chứ tổng diện tích nó khoảng 30 mét vuông, phòng ngoài chưa đến chục mét vuông, bề bộn đồ đạc với khung vẽ, những hộp sơn, biển hiệu... phủ đầy bụi bẩn. 

Ông Phương già nhiều so với tuổi 72, giọng yếu ớt, hai bàn tay gầy khẳng khiu, khô như da rắn.

Đôi bàn tay gầy của ông Hoài Minh Phương đã từng vẽ hàng ngàn biển hiệu. Ảnh: Kim Vân

Ông Phương kể, khi học lớp 8 đệ tam, ông đi ngang đường Phan Đình Phùng thì bắt gặp họa sĩ Hoa Huệ ngồi vẽ. Những nét cọ tài hoa đã làm ông mê mẩn ngồi ngắm mãi. Người họa sĩ thấy vậy nên nhận ông làm học trò. Sau này, ông được họa sĩ Vũ Trọng Hợp, là em kết nghĩa với ba của ông, hướng dẫn thêm. Cùng với việc ông tự mày mò học hỏi, ông Phương đã trở thành một họa sĩ sơn dầu có tiếng. 

Thời hoàng kim, mỗi ngày ông có hàng chục đơn hàng từ vẽ bảng hiệu cửa hàng tạp hóa, các công ty thời trang.... trên khắp các quận, huyện của thành phố. Mình ông không kham nổi phải từ chối khách. Mỗi biển hiệu sau khi vẽ xong ông đều xịt lên một lớp sơn chống sét, nên những bảng hiệu như thế có tuổi thọ lên đến 5 – 7 năm.

Ngoài đam mê vẽ, ông Phương còn đam mê làm thơ. Nếu khách hàng nào có yêu cầu, ông có thể vẽ thêm lên bảng hiệu vài câu thơ do ông sáng tác.

"Vậy nhưng rồi xã hội mình nó công nghiệp hóa. Bắt đầu có máy cắt decal với máy in kỹ thuật số là nghề của tôi gặp khó khăn. Có nhiều bữa tôi không có tiền đi chợ, phải nấu cháo trắng ăn trứng vịt muối, khổ lắm. Rồi sau này, tôi vẽ cái bảng hiệu cho vợ chồng người Pháp với đài VTV3, được nhiều người biết đến. Tiếp đó, nhiều đài truyền hình tới làm phóng sự và nhiều người biết đến nhờ tôi vẽ. Đó là niềm vui của tuổi già, có "tiếng" chứ không có "miếng". 

Thứ nhất là tôi phải thuê mặt bằng, loay hoay cái là tới ngày đóng tiền nhà luôn. Thứ hai là "thím" (vợ ông Phương - PV) bị suy tim và tôi cũng lâm vào bệnh hoạn. Hồi trước tôi vẽ tranh ở quận 1 thì bị té gãy tay. May là nó bị gãy ở tay trái, chứ gãy bên tay phải là giải nghệ luôn", ông Phương nhớ lại.

Ngoài nghề vẽ bảng hiệu, nghệ sĩ Hoài Minh Phương còn có nghề tay trái gia truyền chuyên trị bong gân, trật xương, khớp. Ảnh: Kim Vân

Theo ông Phương, thời gian bị gãy tay, ông phải nằm viện cả tháng nhưng những người đặt vẽ bảng hiệu biết ông bị tai nạn đều thông cảm, không có trách cứ. Nhưng vốn tự trọng, ông ngại.

"Cái hồi xuất viện mình phải tranh thủ vẽ trả đơn hàng. Chính cái thời gian mà tôi không dưỡng thương ấy, sức khỏe mình sa sút. Tôi có 3 người con trai thì người con đầu và út không thích vẽ, chỉ có người con trai giữa là theo nghề của ba. Tại vẽ cái này phải có một chút năng khiếu, giống như ca sĩ phải có giọng ca trời phú. Chứ giọng như con ngỗng đực thì có luyện 20 năm cũng không nổi danh được", ông Phương chia sẻ.

Khó khăn ập đến

Năm 2019, biển hiệu quảng cáo vẽ tay trở thành một trào lưu thịnh hành theo phong cách Sài Gòn xưa hay gọi theo chuyên môn là typography kiểu chữ, ông Phương được trở về với thời kỳ bận rộn, nét cọ theo những đường màu tỉ mẩn trải dài trên tấm biển hiệu. 

Vậy nhưng đầu năm 2020, dịch COVID-19 ập đến cùng với việc mọi người chuộng dùng biển quảng cáo decal, những chiếc biển hiệu sơn dầu được vẽ tay tỉ mỉ của ông Phương trở nên lạc lõng. Cuộc sống ông Phương gặp khó khăn khi không có đơn hàng đặt vẽ. Cả năm 2020, ông chỉ nhận được 3 đơn hàng từ 3 vị khách với số tiền là 800.000/biển hiệu. Trong khi đó, để hoàn thành một biển hiệu, ông Phương giờ mắt kém, tay run phải mất thời gian từ 7-10 ngày. 

Cuộc sống của ông Phương lâm vào bế tắc khi ba con trai ông cũng phải chật vật mưu sinh. Ông cầm cự được bằng nghề tay trái là nghề gia truyền chuyên trị bong gân, trật xương, khớp.

Căn nhà gia đình ông Phương thuê với giá hiện tại 5 triệu/tháng để ở và là chốn sinh nhai. Ảnh: Kim Vân

Trong căn hộ chật và cũ kỹ của gia đình ông Phương, tài sản có giá trị nhất là chiếc sofa cũ màu đỏ. Ban ngày chiếc sofa đó là nơi tiếp khách, tối xuống là giường để ông ngả lưng ngủ. Cùng đó là những hộp màu, cọ vẽ cùng bảng hiệu đang vẽ dở dang…

Ông Phương tâm sự, gia đình ông ở căn hộ này đã 28 năm nhưng chỉ là nhà thuê, giá thuê hiện tại là 5 triệu/tháng cho 6 người ở. Gồm có hai vợ chồng ông, hai vợ chồng con trai làm công nhân và hai đứa cháu nội đang tuổi đi học. 

Ông Phương bên chiếc sofa cũ, ngày là nơi tiếp khách, tối xuống là giường. Ảnh: Kim Vân

Khi tôi hỏi ông Tết Tân Sửu 2021 vừa rồi ông ăn Tết như thế nào, ông Phương ban đầu im lặng không nói gì, phải một lúc sau người nghệ sĩ già mắt rưng rưng cho hay do không có tiền, trước Tết cả nhà ông phải ăn cháo trắng với dưa cải muối. Đến gần Tết, nhờ mạnh thường quân giúp đỡ, vợ chồng ông có tiền cùng con cháu bắt xe buýt về quê Đức Hòa (Long An) ăn Tết. Và niềm vui của ông là bữa cơm đầu năm của gia đình có thịt kho hột vịt.

Ông Phương cho hay, ông vẫn sẽ cầm cọ vẽ cho đến khi nào "sức tàn lực kiệt". Ảnh: Kim Vân

Cũng theo ông Phương, các con ông thấy tình trạng sức khỏe của ông giảm sút thì khuyên ông nghỉ ngơi, không vẽ nữa. Tuy nhiên, cuộc sống của các con ông cũng khó không kém ông nên ông vẫn quyết định cầm cọ vẽ khi có người đặt hàng.

"Nói thật, tụi nó đời sống vẫn còn khó khăn. Thứ hai mình vẫn còn yêu nghề, ngày nào mình còn vẽ được thì đó là một niềm vui. Mỗi người mỗi tính cách, nếu con người ham làm việc, bắt ở không không chịu được vì ở không dễ sinh ra đi nhậu. Tôi nghĩ mình còn lưu luyến nghề nghiệp, giống như nghệ sĩ cải lương. Khi nào còn ca được, còn diễn được thì chưa rời sân khấu, đến khi nào "sức tàn lực kiệt" mới chịu rời bỏ", người nghệ sĩ già nói.

Kim Vân