"Yết kiến" bảo vật thất lạc trong kho báu huyền thoại của vua Chàm

Bí ẩn của "kiếm lệnh" vua Chàm

Trong chuyến đi "giải mã kho báu" của người Chàm trên đất Nam Tây Nguyên, chúng tôi được giới sưu tầm cổ vật ở Đà Lạt giới thiệu cho hai người được mệnh danh là "vua" đồ cổ, hiện sống ở TP. Đà Lạt. Người sưu tập cổ vật ở Lâm Đồng nói chung và Đà Lạt nói riêng thì không thiếu, nhưng việc tầm được những cổ vật thuộc hàng "độc" thì có lẽ chỉ có ông Nguyễn Đăng Thanh và ông T. (vì sự tế nhị nên ông chủ cổ vật này yêu cầu giấu tên và địa chỉ). Hai "ông trùm" cổ vật này sở hữu trong tay rất nhiều cổ vật quý.

Đã gọi điện hẹn trước, ông Thanh niềm nở đón chúng tôi ở căn nhà, cũng là kho cổ vật gần 40 năm sưu tầm của mình. Căn nhà nhỏ gần như biệt lập với cảnh náo nhiệt của phố núi, bước vào nhà chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng khi chứng kiến bộ sưu tập bề thế của ông. Ông Thanh áng chừng hiện tại mình đã có trên 10.000 món cổ vật, chia thành hàng chục bộ, chi có niên đại từ thời nguyên thủy đến hiện đại, cổ vật của người Kinh và đồng bào thiểu số, cổ vật trong nước đến nước ngoài, cổ vật giá trị tiền trăm đến tiền tỷ... đều thu gọn trong gian nhà rộng 20m2 của ông. Quê ở Nam Định, làm nghề lái tàu viễn dương, được đi nhiều nước trên thế giới, những món đồ cổ đầu tiên được ông "tha" về từ nước ngoài và cơ duyên sưu tầm đền với ông từ đó. Với tình yêu cổ vật, sau khi tích lũy được số vốn, ông Thanh nghỉ hẳn nghề lái tàu để chuyên tâm vào nghề sưu tầm đồ cổ. Sau giải phóng, biết vùng Tây Nguyên nhiều cổ vật, ông đã vào định cư ở TP. Đà Lạt.

Nhiều năm lặn lội vào những bản vùng sâu của đồng bào Tây Nguyên, ông Thanh tự hào bản thân am hiểu cơ bản về văn hóa, phong tục tập quán nhiều đồng bào dân tộc thiểu số. Những cổ vật của họ luôn tạo sức cuốn hút với ông đến kỳ lạ, trong số đó có cổ vật của người Chàm. Ông bảo, người Chàm có kỹ thuật làm gốm sứ, dệt và kim khí rất "đỉnh". Nói rồi ông lục trong bộ sưu tập của mình 2 món cổ vật mà ông thấy "ưng bụng" nhất, đó là một bức xà rông cũ, màu đỏ có hoa văn rất đẹp, và cái đặc biệt hơn là một con dao.

Khẩu súng thần công độc nhất vô nhị của ông T được nghi vấn là báu vật của vua Chàm.

Thanh "kiếm lệnh" của ông Thanh có phải là báu vật vua Chàm?

Cái duyên đến với nghề sưu tầm đồ cổ với ông T là nghề buôn bán thịt thú rừng và thuộc da. Đi nhiều vào những bản sâu ở Tây Nguyên, tiếp xúc với các đồng bào thiểu số nên người ta sở hữu những gì ông đều biết. Sau này nhà nước cấm đánh bắt động vật quý hiếm, nghề thuộc da không "có đất" nữa, ông bỏ hẳn chuyển qua nghề sưu tầm cổ vật. Có thể nói người nặng tình với cổ vật như ông thì hiếm ai thấy, bởi ông chỉ sưu tầm về thưởng thức, gìn giữ chon con cháu chứ không bán lấy tiền. Ông đã "nhịn" làm nhà, sống cảnh eo hẹp để huy động bạc tỷ đi mua cổ vật. Khi có vốn cổ vật, ông từng ra đề án trình cấp hữu quan và "âm mưu" thành lập bảo tàng tư nhân ở Lâm Đồng. Thế nhưng do nhiều lý do khác nhau, đề án phải tạm gác và tất cả số cổ vật "khổng lồ" được ông chưng trong nhà, cất trong kho để... chơi.

Nghe chúng tôi hỏi về gian sưu tập đồ cổ Chăm, ông T vui vẻ vào kho mở khóa vác ra một vật tựa như khẩu súng B40 đã cũ. Ông T bảo đó là khẩu súng thần công thuộc "hàng độc" mà nếu bảo ông là người thứ 2 thì không có người thứ nhất sở hữu được. Quan sát bằng mắt thường khẩu súng dài hơn 1m, chỗ nhỏ nhất bằng cổ tay người lớn, chỗ lớn nhất bằng bắp vế chân. Súng được đúc bằng đồng nguyên chất, nặng 15kg. "Tôi đặt cho khẩu súng này là "thần công phong thủy", vì đem so sánh với các khẩu thần công khác cùng cỡ thì đây là khẩu đặc biệt nhất. Bởi thân súng có nhiều hoa văn đậm nét của người Chàm", ông T nói. Nếu dựng đứng thì súng giống hình của Lin-ga (biểu tượng sinh thực khí nam mà người Chàm thờ tự). Cán tròn, nhưng gần gốc cán súng thì hình lục giác, càng về đầu súng thì thân lại tròn, nhưng miệng súng lại tỏa ra hình bát giác kiểu biểu tượng trời tròn đất vuông kết hợp.

Ông T cho biết sưu tập khẩu súng này từ một người Chàm sống ở vùng Ma Nới (giáp ranh giữa Ninh Thuận và Lâm Đồng). Ông kể, năm đó, sau khi có nguồn tin một người Chàm có khẩu súng trên, giới buôn cổ vật ráo riết lùng sục, khiến người này phải mang đi làng khác gửi, đồng thời dấu nhẹm thông tin. Hàng tháng trời đi tìm, nhưng bặt vô âm tín cuối cùng ông T thất vọng, tưởng chừng như cổ vật này đã vuột khỏi tầm tay. Thế nhưng, trong một chuyến tình cờ ông giúp một người bạn ở trong vùng Ma Nới này chữa khỏi bệnh xơ gan hiểm nghèo. Khi nghe ông T than thở về món cổ vật đó thì người bạn này mới cho biết: Người đang bí mật giữ khẩu súng đó đang ở cạnh nhà.