40 năm khúc tráng ca Quảng Trị (cuối): Trên dòng Thạch Hãn

> 40 năm khúc tráng ca Quảng Trị (1): Cuộc tấn công bão táp/ 40 năm khúc tráng ca Quảng Trị (2): Hồi ức của vị tướng/ 40 năm khúc tráng ca Quảng Trị (3): Paris nín thở ngóng tin Quảng Trị/ 40 năm khúc tráng ca Quảng Trị (4): Sở chỉ huy đặc biệt/ 40 năm khúc tráng ca Quảng Trị (5): Những trang nhật ký xúc động/ 40 năm khúc tráng ca Quảng Trị (6): Kỷ vật và kỷ niệm thời chiến

Nguyễn Hùng, người lái đò kỳ cựu trên dòng Thạch Hãn.   Ảnh: Q.Thành

Sóng nước vỗ ì oạp vào mạn đò như thể đang kể lại câu chuyện trầm hùng 40 năm trước. Tôi chợt nhớ đến câu thơ của Lê Bá Dương: “Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ. Đáy sông còn đó bạn tôi nằm”. Ngày ấy, biết bao nhiêu chiến sĩ đã phải nằm lại nơi đáy sông.

Dòng sông lịch sử

Nắng thu vàng trải dài khắp mặt sông Thạch Hãn. Con sông mùa này nước trong vắt, đến mức có thể nhìn tới đáy. Ngay dưới mạn đò là bạt ngàn rong rêu khiến tôi có cảm giác dòng Thạch Hãn chỉ sâu quá đầu người một chút. Tôi vục mặt xuống dòng nước trong xanh ấy cảm giác được vị mằn mặn của nước. Nguyễn Hùng cười giòn: “Nhìn rứa (thế) thôi, chứ sâu lắm. Mùa ni sông Thạch Hãn có vị mặn bởi nước biển dâng lên đấy chú ạ”.

Dòng sông hiền hòa đến lãng mạn, nhưng 40 năm về trước lại dữ dội vô cùng. Tôi nhớ từng lời cựu chiến binh Trịnh Hòa Bình (Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 95, Sư đoàn 325) tâm sự: “Chúng tôi vượt sông Thạch Hãn để vào Thành cổ lúc 5 giờ chiều 31/8/1972. Lúc ấy trời đã tối. Mưa đầy trời và những đám mây như bay sạt qua đầu. Phía trước có tiếng đạn pháo nổ vọng lại trong ánh chớp nhì nhằng, báo hiệu cho biết đó là chiến trường. Có tiếng lao xao: “Nhan Biều”, “Bến vượt”… Mưa vẫn rơi, mỗi lúc một nặng hạt. Nước sông khá lạnh và chảy xiết. Mặt trận có vẻ gần hơn. Tôi đã nghe rõ tiếng đạn pháo và thấy ánh đèn dù thấp thoáng trong bóng mây. Ở phía Bắc và hướng thượng nguồn có những dây chớp sáng xa xa. Đó là chớp của B52 rải thảm”.

Xuôi dòng Thạch Hãn không khỏi khiến tôi thao thức với ký ức mùa hè đỏ lửa của chiến dịch Quảng Trị. Những ngày này của 40 năm trước, cuộc chiến đang đi vào giai đoạn khốc liệt nhất. Trên dòng Thạch Hãn năm ấy, mặc cho mưu bom bão đạn quân thù, cô du kích Nguyễn Thị Thu và cha mình ngày đêm vững tay chèo con đò nhỏ tiếp tế lương thực, vũ khí và chở bộ đội ta tiến vào Thành cổ chiến đấu, rồi cũng chính con đò ấy xuôi dòng đưa thương binh về hậu tuyến.

Còn nhớ tháng 7/1972, Tiểu đoàn 25 vận tải thuộc Sư đoàn 320B đã vượt sông Thạch Hãn, vận chuyển được khoảng 8 tấn vũ khí vào thị xã Quảng trị và đưa gần 100 thương binh về tuyến sau. Nhưng rồi địch cũng phát hiện ra ta dùng thuyền máy tiếp tế cho thị xã và Thành cổ, thế là cuộc chiến ác liệt trên sông Thạch Hãn bắt đầu.

Cha con nữ du kích Nguyễn Thị Thu lái đò đưa bộ đội vào mặt trận Quảng Trị. Ảnh: TL

Thiên anh hùng ca về lòng dũng cảm

Chiến tranh lùi xa, những người chèo đò trong bão lửa cũng đã nghỉ. Dòng Thạch Hãn dữ dội một thời nay là nơi mưu sinh của những con người như anh Nguyễn Hùng. Đất nước giải phóng cũng là năm cha con anh từ Huế trở lại Thạch Hãn, nơi bến sông Tân Đức, Triệu Thành để mưu sinh. Nguyễn Hùng rắn rỏi, nhỏ nhắn, nước da đen sạm, chưa đầy 50 tuổi nhưng có lẽ cái nghề sông nước vất vả đã làm anh già hơn so với tuổi. Anh Hùng cho biết, đoạn sông chảy qua thị xã phải có đến vài chục người làm nghề chèo đò và chài lưới như anh. Gắn bó với đoạn sông này từ thuở chưa đầy đôi mươi, nhưng chưa khi nào anh bắt gặp hài cốt liệt sĩ hay mảnh bom, mảnh đạn thời chiến tranh còn sót lại. “Cũng có đôi lần người ta tìm thấy hài cốt, ở đoạn cuối sông. Bom đạn quân thù ném xuống nhiều lắm nhưng chẳng bao giờ thấy dù một mảnh đạn. Có lẽ xuôi về biển lớn cả rồi chú ạ! 40 năm rồi còn gì”, anh Hùng nói.

Đã có nhiều sự đổi thay ngay trên dòng Thạnh Hãn. Tượng đài chiến thắng sừng sững phía bên kia sông. Mỗi dịp kỷ niệm hay ngày thương binh liệt sỹ, hoa đăng lại được thắp sáng cả dòng sông. Anh Hùng tin rằng đêm ngày các liệt sĩ vẫn dõi theo, phù hộ cho những người vạn chài tránh khỏi tai ương.