65 ngày đêm dựng bản

Thượng tá Minh trầm ngâm: Có những lúc nản lòng đến phát sợ. Lại phải tự vượt qua chính bản thân. Lại vừa phải động viên tinh thần đồng đội. Vừa xẻ gỗ, vừa dựng nhà, vừa vuốt mặt ra cả đám bọ chó, ruồi vàng vây kín. Nhưng cứ tự động viên vừa bằng quân lệnh, vừa bằng tình cảm, rồi cũng vượt qua 65 ngày đêm chất ngất khó khăn...

Bọ chó, ruồi vàng  và tình người!

Thượng tá Minh chỉ những cây gỗ tròn to dựng cột nhà bảo, những cột này cao 3m9, nếu ở dưới xuôi chỉ hai chiến sĩ bê ngon lành. Nhưng ở trên này, phải có tới 12 chiến sĩ khuân xuống núi. Chỉ cần một bước chân lệch là sẽ khiến 11 người còn lại gặp nguy hiểm! Không biết bao cái gian nan để khuân được 120 khối gỗ về làm 21 nóc nhà như ngày hôm nay...

Ngày đầu tiên đến bản, quanh chòm The La Cồ nơi bà con La Hủ sinh sống đầy bọ chó và ruồi vàng. Trẻ con ngủ khoanh tròn bên gốc cây mà bọ chó, ruồi vàng bám kịt chân, tay. Nhóm bộ đội bắt tay vào dọn dẹp, đốt lửa, phát quang để diệt bọ chó, ruồi vàng. Nhiều chiến sĩ bị lở loét vì ruồi vàng đốt.

Thượng tá Minh kể tiếp, lần đầu tiên hành quân vào bản, chỉ đi đến con suối, rất nhiều tân binh trẻ không thể đi tiếp. Họ là những người vừa rời ghế nhà trường. Trong quân số 50 chiến sĩ, thì có tới non nửa là tân binh sinh năm 1990, 1989. Họ ngồi khóc bên suối và muốn trở về nhà. Thượng tá Minh gọi họ bằng con. Ngồi lại thật lâu bên suối, nhìn những khuôn mặt măng tơ chưa từng chịu thử thách gian khổ, Thượng tá Minh bắt đầu truyền lửa. “Các con sẽ trở thành người anh hùng! Đây thực sự là cuộc chiến cam go chống lại đói nghèo”. Mắt ậng nước, những tân binh trẻ lấy hết khí thế bước chân theo chỉ huy vào bản!

 

Người già, trẻ em trong bản La Hủ đã được chăm sóc sức khỏe.   Ảnh: Anh Minh

Từng gốc gỗ được chọn lọc cẩn thận. Chia nhỏ từng nhóm vào sâu trong rừng xẻ gỗ. Mỗi đoạn đi tìm được cây gỗ ưng ý cũng phải nghỉ chân tới bốn lần. Chẳng có thức ăn nuôi quân, mỗi tuần Thượng tá Minh lại cử một tốp đi ngược rừng ra ngoài Đồn biên phòng 313 lấy lương thực. Những tân binh như Sơn, Phú, Phong... đi tới quen từng con dốc. Giờ họ xuống dốc núi cao một cách dễ dàng. Vừa đi rừng, cõng thực phẩm, búa, đinh, ốc, vít vừa hát! Một tuần đi ra đồn biên phòng lấy đồ ba lần. Năm tháng làm nhà cho bà con, những tân binh này cũng không thể cộng hết bao bước chân tình nghĩa!

Đại tá Trần Hữu Phúc, Chỉ huy trưởng bộ chỉ huy biên phòng tỉnh Lai Châu quần xắn cao bước dẫn đường cho chúng tôi vào rừng. Đại tá Phúc bảo, đi rừng phải chọn những bụi cỏ mà dẫm vào. Đừng bước vào chỗ đất đã có người trước dẫm lên, đi như thế không bị trượt, ngã. Đại tá Phúc kể, lối mòn vào rừng này cũng do bộ đội biên phòng đi tuần tra biên giới phát quang. Vừa đi vừa phát lối làm đường. Rồi tình cờ phát hiện bà con người La Hủ sống đơn độc, lạc hậu giữa rừng. Ý tưởng dựng bản có từ đó!

 

Niềm vui khi về nhà mới. Ảnh: s.o

Chòm The La Cồ rực sáng!

Ngày đoàn quân bộ đội lần đầu tiên đặt chân đến, bản người La Hủ chỉ nhếch nhác vài túp lều tạm. Vậy mà đây chính là cái được gọi là “nhà” của bà con. Chúng chỉ bằng chiếc lều vó dưới xuôi. Chiều ngang rộng chừng 3m, chiều sâu khoảng 2m. Mái nhà lợp bằng cỏ gianh, thứ có sẵn, bước ra khỏi cửa là đã có thể cắt về hàng đống. Bốn xung quanh nhà, ngoài mấy đoạn tre to bằng bắp tay, bắp chân dựng làm cột, còn xung quanh thưng vách đan bằng những cây nứa đập dập, thưa nghếch thưa ngoác. Mái gianh của các gia đình chỉ ngang tầm ngực người. Nếu muốn vào trong phải cúi gập người xuống rồi nghiêng người lách vào. Trong diện tích 6m2 đó, 1/3 được ngăn ra làm bếp, còn 2/3 làm nơi ngủ, sinh hoạt của gia đình. Tài sản của các gia đình không có vật nào đáng giá lấy vài ba chục nghìn đồng. Vật gia dụng có giá trị nhất có lẽ là chiếc kiềng ba chân bằng sắt, gỉ đã đóng thành từng mảng.

Chòm The La Cồ có 5 hộ dựng nhà trên khoảng đất thoai thoải như hình cái lưỡi bò. Một mặt dải đất chạy dài từ trên núi xuống, còn lại ba mặt đều là nơi yên ngựa của 2 dãy núi tạo nên. Nếu vào mùa mưa, ba mặt này có thể là suối chạy vòng quanh khu đất.

Pờ Là Sạng là người dựng nhà đầu tiên ở chòm The La Cồ này. Chỉ khi có bộ đội đến bản, hướng dẫn cách sinh hoạt văn minh, cách vệ sinh, cách ăn chín, uống sôi, cách tắm giặt cho trẻ con... thì Sạng mới nhận ra trước đó cuộc sống lạc hậu quá! Sau vài tháng ở chung, Pờ Là Sạng cùng những người trong bản biết các anh bộ đội sẽ làm nhà cho mình. Thế là tất cả cùng bộ đội cuốc cuốc, xẻng xẻng dọn dẹp chòm The La Cồ!

 

Trao nhà cho bà con dân tộc La Hủ.Ảnh: s.o

Pờ Là Sạng sống chung với rượu. Sạng kể: Hàng ngày, vợ vượt cả chục cây số rừng kiếm hạt dẻ, cành phong lan để mang sang biên giới bán. Mỗi cành phong lan cũng được khoảng 27.000đ. Tất cả tiền của ngày hôm đó, sẽ được đổi sang rượu. Chỉ rượu mà thôi, còn chẳng cần gạo hay thực phẩm khác. Vì cần gì, hết cái ăn lên rừng đào củ mài thay bữa. Hôm nào, vợ Sạng bán được nhiều hạt dẻ và phong lan, sẽ mua hết rượu. Có 10 lít hay 20 lít trong nhà cũng phải uống bằng hết trong ngày. Mặt Sạng lúc nào cũng đờ đẫn như chưa tỉnh hẳn rượu. “Thế giờ có bộ đội hướng dẫn cho con đi học rồi, còn muốn uống rượu nhiều không?”- Sạng quay sang nhìn Thiếu úy Bình nghe phiên dịch rồi cười nhệch miệng: “Thôi, uống ít đi mà!”.

Thiếu úy Hoàng Thanh Bình, Đồn biên phòng 315 (xã Mù Cả, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu) năm nay 30 tuổi, người dân tộc Hà Nhì. Bình được cử tác chiến từ những ngày đầu chiến dịch. Chính Bình cũng là người đi tuyên truyền, giáo dục bà con dân tộc La Hủ về việc dựng nhà, cũng như những thay đổi tới trong cuộc sống. Bình còn dạy bà con, trẻ em ở bản Là Xi bài hát Quốc ca, 5 điều Bác Hồ dậy, Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng... Giờ đứa trẻ nào cũng có thể hát thuộc lòng những bài hát này. Chạy quanh đống lửa trại bắt nhịp là chúng hát say sưa!

Đêm lửa trại ở bản La Hủ, Đại tá Phúc bảo hôm nay coi như ngày Tết với người trong bản. Họ được phát gạo, phát thịt. Lại có cả ca sĩ vào hát cho nghe. Trẻ em chẳng buồn ngủ. Cứ chân trần trong cái đất thịt buốt giá chạy nhảy, gương mặt rạng rỡ. Em gái Hà Nhì, La Hủ má đỏ hây hây lúc lắc theo điệu hát. Tết đến sớm trên bản mù sương!

Phía góc mái nhà xa xa đống lửa, nhóm em gái La Hủ lẩm bẩm hát bài "Bản Là Xi". Không chải chuốt, cầu kỳ trong điệu nhạc mà trầm bổng du dương: “Là Xi chu tề/Là tư mi chà/ Là tư Là Xi mì/ Tha ki mì cha/ Là Xi su te nè/ Ngà tư mì cha mì/ Bộ đội mì cha mì/ Mì ma chu kho!...". Thầy giáo Bình dịch lại: "Ðất Là Xi này là đất của ta/ Ðất của ta, đất Là Xi đất của người La Hủ/ Núi sông, đất đai của ta hết/ Bộ đội đến giúp, cuộc sống người La Hủ thêm đẹp tươi!...".

Nhà nào giờ cũng có ảnh Bác Hồ. Biết trồng rau, biết nấu thức ăn chín, biết ngủ trong nhà quanh đống lửa ấm! Bé Lỳ Ha Xó, 13 tuổi, vừa được bộ đội cứu sống sau trận sốt rét, mặt lấm lem cầm sáo thổi bài hát “Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng” mà thầy giáo Bình dậy!

 

Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu đã xây dựng 38 nhà đại đoàn kết trên địa bàn 21 xã biên giới đặc biệt tập trung xây dựng 18 nhà cho đồng bào La Hủ ở hai bản Hà Si, Hà Nê xã Pa Ủ, huyện Mường Tè. Ðồng bào La Hủ được Nhà nước hỗ trợ mỗi khẩu mỗi tháng được 10kg gạo. Bà con La Hủ hai bản Hà Si, Hà Nê dưới sự giúp đỡ của các ban, ngành và Bộ đội Biên phòng đã ổn định cuộc sống đã được chăm sóc y tế, được học chữ phổ thông.

Ký sự của Vân Khánh