Ai đủ can đảm nói mình bị lạm dụng tình dục trên xe buýt?

Khó đánh giá thực tế quấy rối tình dục vì đụng chạm trên xe buýt trong giờ cao điểm là điều khó tránh khỏi. Ảnh: Chí Cường

Nếu phải làm, sẽ là 3 trục đường chính

Chiều 5/1, trao đổi với PV Báo GĐ&XH, ông Nguyễn Hoàng Hải - Giám đốc Trung tâm Quản lý và điều hành giao thông đô thị Hà Nội cho hay, việc thí điểm xe buýt dành riêng cho nữ giới tạm dừng và không thực hiện vào ngày 5/1 như dự kiến mà sẽ triển khai vào một thời điểm khác. Theo ông Hải: “Trước mắt, cần tăng cường quản lý và tuyên truyền để nâng cao chất lượng phục vụ khách đi xe buýt. Đồng thời, chúng tôi cũng phối hợp với cơ quan công an để tăng cường công tác quản lý, ngăn chặn các tệ nạn có thể xảy ra trên xe buýt”.

Trả lời câu hỏi, nếu UBND TP Hà Nội vẫn quyết tâm thí điểm thực hiện tuyến xe buýt dành cho nữ giới như dự kiến ban đầu, Trung tâm sẽ thực hiện như thế nào, ông Hải cho rằng, trước mắt sẽ có văn bản báo cáo UBND thành phố về việc tạm ngừng triển khai. Tuy nhiên, nếu bắt buộc phải làm, Trung tâm sẽ thực hiện thí điểm trên một số tuyến ở 3 trục đường chính, có số lượng học sinh, sinh viên cao. Đó là các trục đường 1, 6 và 32. Trong số các xe buýt ở 3 trục đường này, cũng chỉ lựa chọn một số xe để thực hiện chứ không phải tất cả.

Vừa qua, Phòng khách hàng thuộc Transerco đã có báo cáo về tình trạng khách hàng phản ánh sự việc bị quấy rối tình dục trên xe buýt. Theo đó, có 5 phản ánh của khách hàng (chiếm 0,4% trong các vụ phản ánh về chất lượng) liên quan đến vấn đề này. Theo Transerco, hành khách trên xe buýt thường rất đông và vận hành trong điều kiện đường sá giao thông khó khăn, ra vào điểm đỗ liên tục. Do vậy, sự va chạm tiếp xúc cơ thể giữa hành khách này với hành khách khác là tương đối phổ biến. Tuy nhiên, rất khó khăn trong việc phân biệt hành vi tiếp xúc cơ thể là có chủ ý hay vô ý để nhà xe có thể nhắc nhở hành khách.

Transerco cho rằng, trong 5 trường hợp khách hàng phản ánh thì chưa có sự vụ nào nghiêm trọng, mới dừng lại ở lời nói khiêu khích hoặc cử chỉ thiếu văn hoá. Từ đó, Tổng công ty này cho rằng: “Chưa thể đánh giá được tình trạng thực tế quấy rối tình dục trên xe buýt có phổ biến hay không”.

Số liệu khảo sát có tin cậy?

Tuy nhiên, theo kết quả khảo sát về lạm dụng tình dục trên xe buýt do Trung tâm Nghiên cứu giới, gia đình và môi trường trong phát triển (CGFED) phối hợp với Tổ chức ActionAid Quốc tế tại Việt Nam công bố vào tháng 12/2014 thì, có 31% nữ sinh từng bị quấy rối trên xe buýt, 20% người chứng kiến trẻ em gái bị quấy rối tình dục trên xe buýt nhưng không hành động gì... So với con số từ Transerco, nhiều người tỏ ý nghi ngờ về độ chính xác của nghiên cứu khảo sát mà CGFED và ActionAid đưa ra.

Theo bà Nguyễn Kim Thúy - Phó giám đốc CGFED, từ trước đến nay, CGFED đã triển khai nhiều đề án nghiên cứu uy tín liên quan đến lạm dụng tình dục phụ nữ và trẻ em. Riêng việc lạm dụng tình dục trên xe buýt, mặc dù đây là một nghiên cứu nhỏ nhưng CGFED cùng ActinonAid đã thực hiện rất nghiêm túc. Khảo sát được thực hiện ngẫu nhiên với các bạn trẻ ở hai thành phố lớn là Hà Nội và TPHCM, ở cổng các trường học và ngoài đường. Bà Thúy khẳng định: “Các mẫu khảo sát có thể tin cậy. Trong hội thảo công bố con số về lạm dụng tình dục trên xe buýt vào tháng 12/2014, một số bạn trẻ đã đứng dậy phát biểu về việc họ đã từng bị lạm dụng trên phương tiện vận tải nhưng một thời gian dài không dám nói ra. Có bạn đã khóc khi kể lại câu chuyện ấy. Vì thế tôi nghĩ, việc Transerco cho biết chỉ có 5 người phản ánh liên quan đến lạm dụng tình dục trên xe buýt là dễ hiểu, bởi lẽ không phải ai cũng đủ can đảm để nói lên điều đó. Và quan trọng, phải định nghĩa quấy rối tình dục là như thế nào? Đơn giản chỉ là sờ soạng hay tấn công nặng nề mới gọi là lạm dụng tình dục?”, bà Nguyễn Kim Thúy nói.

Cũng theo bà Thúy: “Việc chưa áp dụng thí điểm xe buýt cho nữ giới quả là đáng tiếc. Tuy nhiên, con đường vận động đảm bảo quyền cho phụ nữ là một quá trình lâu dài. Rất vui vì trước đó, các cơ quan giao thông đã nhìn nhận ra vấn đề này nhưng nếu có triển khai thí điểm, tôi nghĩ cũng chỉ là giải pháp tức thời, cốt yếu là cần nâng cao tầm cảnh báo, xử lý về việc bị quấy rối tình dục trên các phương tiện giao thông”.

Song song với điều này, theo bà Thúy, cần triển khai đồng bộ các giải pháp khác nữa, bởi lẽ phụ nữ không chỉ bị lạm dụng tình dục trên phương tiện giao thông mà còn ở nhiều nơi khác. Và, để người trong cuộc nói ra được, để bảo vệ mình trước vấn nạn này mới là quan trọng.

Hạnh Nguyên