"Anh hùng Núp của miền Đông": Tên người thành huyền thoại

 

 

Năm 1959, bộ đội trên chiến khu Đ bị bao vây bởi 20.000 quân địch. Giữa lúc “tiến thoái lưỡng nan”, cái ăn và nước uống là vấn đề quan tâm nhất của quân ta tại miền rừng núi này, trong khi lúa gạo thì bà con không thể tiếp tế được vì quân giặc bố ráp. Không thể để bộ đội đói, vì cách mạng không no làm sao phản công được. Nghĩ vậy, nên già làng Năm Nổi chỉ cho đồng bào mình đào củ Chụp rồi vượt lưới đạn quân thù đem đến cho bộ đội. Cũng chính ông băng qua dưới làn đạn, len lỏi giữa vòng vây trùng điệp của quân thù lên chiến khu Đ để chỉ cho bộ đội đào củ Chụp và các loại củ, cây rừng khắc để chống đói.

 

Không chỉ có bộ đội mà Trung ương Cục cũng đóng tại đây nên chúng ta đã đào ngay củ Chụp để ăn, phần để làm lương khô trong những ngày gian khó ấy. Sau đó, bộ đội đã phản công  và thắng lớn trận Tua Hai nhờ những bánh lương khô làm từ củ Chụp do chính Năm Nổi chỉ và đào xới giữa lòng núi rừng.

 

Già làng Tơ Tơ với một kỷ vật trong "bảo tàng"

 

Nhớ lại những ngày đó, ông tâm sự: “Rừng mẹ không thể nào để những đứa con chính nghĩa của mình đói cả, mà phải no để đuổi quân thù khỏi nạn xâm lược”. Kỷ niệm sau trận thắng lớn này, địa danh nơi quân ta bị bao vây và đánh tan 20.000 quân địch được gọi là đồi Củ Chụp đã có tên từ dạo ấy. Nó trở thành niềm tự hào của người dân nơi đây vì cách mạng đã có những trận thắng “trúc chẻ tro bay” từ chính những củ Chụp do đồng bào đào lên tiếp tế cho bộ đội.

 

“Cũng chính vì vậy mà ông Mai Chí Thọ, nguyên Bí thư khu ủy miền Đông Nam Bộ lúc ấy quí tau lắm đó. Sau này biết chuyện, khi ra Hà Nội, ông Đỗ Mười, ông Võ Chí Công... đều khen tau”- già làng Năm Nổi tự hào khoe.  Trong căn nhà do công ty Lâm Nghiệp tặng năm 1995, tấm hình ông chụp kỷ niệm với cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, nguyên chủ tịch tỉnh Đồng Nai Võ Văn Một vẫn để lại trong ông bao cảm xúc.

 

Cũng chính vì “sự tích ở đồi Củ Chụp” mà xã Lý Lịch khi ấy (nay là xã Phú Lý) đã được Nhà nước phong tặng hai danh hiệu Anh hùng. Toàn xã qua hai cuộc kháng chiến không có một người nào đi chiêu hồi địch. Thà chết vì núi rừng, vì thú ăn thịt chứ không theo giặc ngoại xâm. Cũng vì tấm lòng trung kiên này mà ông Năm đã khuyên bảo mọi người một lòng một dạ theo cách mạng đến cùng, dẫu cho nhiều lúc khó khăn như ở đồi Củ Chụp năm nào.

 

Một góc của "bảo tàng" Tơ Tơ xếp đầy những bằng khen.

 

 

Đó là cách mọi người vẫn thường gọi bằng tiếng dân tộc ngôi nhà trưng bày văn hóa cho đến những dụng cụ giết cọp ba móng hay bắn chết giặc của ông. “Bảo tàng” Tơ Tơ nghĩa là “bảo tàng” Năm Nổi.

 

Mở chiếc khoá cũ kĩ vào căn nhà, già làng Năm Nổi giới thiệu về hàng trăm bộ hàm thú rừng như cọp, nai, hươu, gấu mà thời trẻ ông đã đi săn bắn để nuôi các con. Đó là “chiến tích” được xem là lẫy lừng của người dân tộc. Nhà nào giữ được càng nhiều bộ hàm như thế chứng tỏ người đàn ông trong nhà càng bản lĩnh và có sức mạnh vô song. 

 

Nhưng đáng xem hơn cả là bộ hàm con cọp ba móng từng ăn thịt hết cả thảy 101 người, từng một thời ám ảnh cả vùng núi Chứa Chan, đến năm 1942 đã bị ông dùng bẫy độc “xử tội”. Bên cạnh đó, những bộ hàm cọp dữ mà ông đi rừng gặp phải những năm 1952,1953... cũng đều bị ông khuất phục bằng mỗi cây xà gạc. Sau đó, “ông ba mươi” nặng cả trăm kí được kéo về làng chia đều xẻ thịt.

 

Già làng Tơ Tơ luôn quan tâm giữ gìn truyền thống cha ông.

 

Ông chỉ cho tôi xem chiếc roi đánh cọp, thứ không thể thiếu của người Châu Ro mỗi khi lên rừng. Dù đã ngoài 80 tuổi, nhưng ông vẫn biểu diễn mạnh mẽ như thời trai trẻ khi chiếc roi đánh cọp cất tiếng rin rít. Khi gặp cọp, trong khi mãnh hổ sơn lâm nhảy vào vồ, có chiếc roi này sẽ táng vào mặt và nó sẽ không thấy đường. Và bí quyết hạ cọp đả hổ là rút roi ra đánh liên tiếp vào người “ông ba mươi” đến khi nó bị chết dứt mới gọi là chiến thắng của dũng mãnh. Trên tường ngôi nhà sàn này có chiếc ống đá lửa từ thời Pháp. Trải qua hơn nửa thế kỷ, ông Năm vẫn làm cho nó phát lửa khi thêm vào bùi nhùi (làm từ mủ cây đủng đỉnh), sau khi lấy hai cục đá chà vào nhau. Đây là cách lấy lửa mà ông vẫn thường nấu cơm, luộc rau rừng cho bộ đội mãi đến ngày giải phóng.

 

Bà Phan Thị Nguyệt, Phó Chủ tịch xã Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu (Đồng Nai) cho biết: Không chỉ có những chiến công hiển hách qua hai cuộc kháng chiến chống quân xâm lược, những năm gần đây già làng Tơ Tơ luôn được nhận các bằng khen của Công an tỉnh Đồng Nai vì “xuất sắc trong phong trào bảo vệ an ninh trật tự trong cộng đồng dân tộc thiểu số”, của Hội Người cao tuổi, của Sở Văn hóa thông tin tỉnh Đồng Nai... Ông là một trong những người gương mẫu, giữ gìn truyền thống tốt đẹp của đồng bào. Địa phương rất tự hào về ông.

 Ngoài ống đá lửa, ông Năm còn giữ được những chiếc nỏ và mũi tên độc, ông không nhớ đã bao nhiêu lần “hạ sát” quân thù. Thời kháng Pháp, trong khi đạn dược thiếu thốn vì chủ yếu lấy của giặc tự trang bị lại cho ta, già làng Năm Nổi đã vào rừng tìm cây độc và chỉ cần thoa lên mũi tên một lớp nhầy màu đen thì giặc bị thấm thuốc độc và chết sau đó vài phút. Loại độc dược này khi ấy nếu ngoài ông ra thì không ai giải được. 

 

Ông kể những năm 1950, thấy địch dùng máy bay kêu gọi bà con đi chiêu hồi, ông lấy súng bắn máy bay. Súng hết đạn, ông chọn đồi cao lấy nỏ nhắm ngay cửa bắn nhưng không trúng. Sau này đợi giặc nhảy dù thì bắn vào dù là giặc rớt ngay ngọn cây, không chết cũng mắc cây bị thương. Bắn tiếp một phát nữa là giặc sẽ “trọn gói”. Vì vậy, già làng Tơ Tơ được phong là thiện xạ của buôn làng vì tài bắn nỏ giết chết nhiều giặc.

 

Trong vườn nhà của già làng Năm Nổi hiện còn trồng nhiều loại rau rừng có tác dụng chữa đau thận, gan, nhức đầu... rất hiệu quả. Những bài thuốc dân gian mà ông bảo do tổ tiên truyền lại, ông phải có nhiệm vụ giữ gìn. Già làng chặc lưỡi: “Lũ nhỏ bây giờ tệ quá. Không nhớ nhiều về văn hóa của cha ông mình, nên tau phải nhắc nhở chúng nhiều lắm đó”.

 

Lúc nói chuyện với khách lạ, ông Năm dùng tiếng Kinh. Thế nhưng, khi nói chuyện trong gia đình hay với con cháu đang độ tuổi đi học, ông lại toàn nói tiếng dân tộc mình. Ông thật thà: “Đừng nghĩ tau nói xấu gì. Tau chỉ tập cho mọi người trong nhà nói tiếng của người đi trước để lại, để tụi nó không được phép quên mà thôi. Tụi nó đi học, giờ quên tiếng mình nhiều lắm!”.

 

Bóng chiều đã ngả màu sau đường chân trời, tôi trở về thành phố giữa hơi thở của núi rừng. Bỗng nhiên tôi nhớ đến một câu hát trong bài “Nhạc rừng” nổi tiếng “...miền Đông gian lao mà anh dũng...”. Tôi như hình dung một cách rõ ràng sự gian lao, anh dũng của người miền Đông qua hình ảnh của già làng Tơ Tơ với chòm râu bạc phất phơ theo gió như một cây đại thụ giữa đại ngàn hùng vĩ.