Bác sĩ cảnh báo 6 thói quen âm thầm “nuôi lớn” tế bào ung thư, nhiều người vẫn vô tình làm mỗi ngày
GĐXH - Không phải tất cả các ca ung thư đều do yếu tố di truyền. Thực tế, khoảng 1/3 trường hợp có liên quan trực tiếp đến lối sống – những điều hoàn toàn có thể thay đổi nếu nhận ra sớm.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, ung thư hiện là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai trên toàn cầu, với hàng triệu ca tử vong mỗi năm. Tại Việt Nam, số ca mắc mới và tử vong do ung thư vẫn đang ở mức cao, trở thành gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế và mỗi gia đình.
Điều đáng chú ý là nhiều nghiên cứu cho thấy: ung thư không chỉ đến từ “số phận”, mà phần lớn liên quan đến những thói quen sống lặp lại mỗi ngày. Các bác sĩ vì thế thường nhấn mạnh, thay đổi lối sống chính là “lá chắn” đầu tiên và bền vững nhất để giảm nguy cơ bệnh.
Dưới đây là 6 thói quen phổ biến được cảnh báo có thể âm thầm tạo điều kiện cho tế bào ung thư phát triển.
Thức khuya kéo dài, lệ thuộc điện thoại trước giờ ngủ
Việc nằm trên giường lướt điện thoại đến khuya đã trở thành thói quen của không ít người. Tuy nhiên, giấc ngủ bị rút ngắn và rối loạn không chỉ khiến cơ thể mệt mỏi, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ miễn dịch và nội tiết.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng những người thường xuyên thiếu ngủ hoặc làm việc ca đêm kéo dài có nguy cơ cao hơn với một số loại ung thư. Khi đồng hồ sinh học bị phá vỡ, cơ thể khó duy trì cơ chế sửa chữa tế bào – yếu tố quan trọng trong việc ngăn ngừa biến đổi ác tính.
Một thay đổi đơn giản nhưng hiệu quả là ngừng sử dụng thiết bị điện tử trước giờ ngủ khoảng một giờ, duy trì thói quen ngủ sớm và ổn định.
Ngồi quá lâu, ít vận động
Lối sống tĩnh tại, ngồi nhiều hơn 8 tiếng mỗi ngày đang trở nên phổ biến, đặc biệt ở dân văn phòng. Tuy nhiên, việc ít vận động không chỉ ảnh hưởng đến xương khớp mà còn liên quan đến nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, trong đó có ung thư.
Ngồi lâu làm chậm quá trình trao đổi chất, ảnh hưởng đến nội tiết và tăng tích tụ mỡ nội tạng – những yếu tố có liên quan đến ung thư đại trực tràng, ung thư vú và nhiều bệnh lý khác.
Các chuyên gia khuyến nghị, cứ mỗi 40–60 phút nên đứng dậy vận động nhẹ, đi lại hoặc giãn cơ để giúp cơ thể “thoát” khỏi trạng thái trì trệ.
Hút thuốc và lạm dụng rượu bia
Đây là hai yếu tố nguy cơ đã được khoa học chứng minh rõ ràng. Thuốc lá liên quan đến ít nhất 15 loại ung thư khác nhau, trong khi rượu bia được xếp vào nhóm chất gây ung thư cao.
Cồn sau khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành acetaldehyde – một chất độc có thể làm tổn thương DNA và cản trở quá trình sửa chữa tế bào. Trong khi đó, thuốc lá chứa hàng loạt hợp chất gây đột biến gen.
Điều đáng tiếc là nhiều bệnh nhân chỉ nhận ra tác hại khi đã ở giai đoạn muộn. Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia càng sớm càng tốt vẫn là lời khuyên không bao giờ cũ.
Ăn mặn, nhiều dầu mỡ và lạm dụng đồ muối chua
Những món như cá muối, thịt hun khói hay dưa muối vốn quen thuộc trong bữa ăn, nhưng nếu sử dụng thường xuyên lại tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Chế độ ăn nhiều muối có liên quan đến nguy cơ ung thư dạ dày, trong khi thực phẩm muối chua hoặc hun khói có thể chứa nitrosamine – hợp chất có khả năng gây ung thư.
Thay vì loại bỏ hoàn toàn, điều quan trọng là giảm tần suất và kiểm soát khẩu phần, ưu tiên thực phẩm tươi, chế biến đơn giản.
Thừa cân nhưng chủ quan
Không ít người cho rằng “hơi mũm mĩm là có phúc”, nhưng dưới góc độ y học, thừa cân và béo phì lại là yếu tố nguy cơ của nhiều loại ung thư như đại trực tràng, vú (sau mãn kinh), nội mạc tử cung hay thận.
Mỡ nội tạng tích tụ không chỉ gây rối loạn chuyển hóa mà còn tạo môi trường thuận lợi cho các phản ứng viêm kéo dài – một trong những cơ chế liên quan đến ung thư.
Việc kiểm soát cân nặng không đồng nghĩa với ép cân cực đoan, mà là duy trì chỉ số cơ thể hợp lý thông qua ăn uống cân bằng và vận động đều đặn.
Trì hoãn đi khám khi cơ thể có dấu hiệu bất thường
Một trong những sai lầm phổ biến nhất là bỏ qua các tín hiệu cảnh báo sớm của cơ thể. Nhiều loại ung thư không xuất hiện đột ngột mà âm thầm phát triển với những biểu hiện ban đầu như sụt cân không rõ nguyên nhân, thay đổi thói quen tiêu hóa, ho kéo dài…
Việc tự trấn an hoặc trì hoãn thăm khám có thể khiến bệnh tiến triển sang giai đoạn muộn, làm giảm cơ hội điều trị.
Các chuyên gia khuyến cáo, bất kỳ triệu chứng bất thường nào kéo dài hoặc tái phát đều cần được kiểm tra sớm, đồng thời duy trì thói quen khám sức khỏe định kỳ và tầm soát theo độ tuổi.
Phòng ngừa ung thư: bắt đầu từ những điều nhỏ nhất
Ung thư là căn bệnh phức tạp, nhưng không phải hoàn toàn không thể phòng tránh. Từ việc ngủ đủ giấc, ăn uống lành mạnh, vận động thường xuyên đến việc lắng nghe cơ thể – tất cả đều là những “viên gạch” xây nên hàng rào bảo vệ sức khỏe.
Điều quan trọng không nằm ở việc thay đổi tất cả cùng lúc, mà là nhận diện sớm những thói quen xấu và điều chỉnh dần mỗi ngày. Bởi đôi khi, chính những điều tưởng chừng nhỏ nhặt lại là yếu tố quyết định sự khác biệt trong hành trình bảo vệ cơ thể trước bệnh tật.
