“Bán” phù hiệu vận tải kiểu… Hợp tác xã!

Buông lỏng quản lý vận tải của các HTX là một trong những nguyên nhân dẫn đến TNGT. ẢNH: C.T

Cứ nộp phí là…chạy thoải mái

Tiếp chuyện với PV, anh Nguyễn Như Hòa, chủ chiếc xe ô tô tải ở Vũ Thư (Thái Bình) cho biết, hơn 1 tháng trước, chiếc xe tải 15 tấn của gia đình anh phải ngưng chạy sau khi bị CSGT phạt 4 triệu đồng vì lỗi không có phù hiệu. Theo lời kể của chủ xe này, do trước đây chiếc xe chỉ dành để chở hàng vật liệu xây dựng phục vụ việc kinh doanh tại địa phương nên anh xin phù hiệu hoạt động vận tải (theo quy định các xe ô tô kinh doanh vận tải hàng hóa có trọng tải thiết kế từ 10 tấn trở lên phải gắn phù hiệu được Bộ GTVT ban hành năm 2016). Sau khi bị phạt, anh lên Sở GTVT làm thủ tục để xin cấp phù hiệu. “Tại đây nhân viên của sở hướng dẫn anh phải có giấy phép kinh doanh và đáp ứng rất nhiều điều kiện, còn nếu muốn nhanh thì xin vào một Hợp tác xã vận tải nào đó”, anh Hòa kể.

“Với những điều kiện để được cấp phù hiệu gia đình như người điều hành vận tải có bằng tốt nghiệp trung cấp vận tải trở lên hoặc có bằng cao đẳng, đại học chuyên ngành kinh tế thì gần như tôi không thể thực hiện được. Do đó, tôi nhờ một chủ xe giới thiệu tham gia HTX tại địa phương. Sau đó, tôi làm hồ sơ và nộp phí gia nhập, phí quản lý hàng tháng; phí dịch vụ xin phù hiệu xe rồi được HTX trợ giúp các thủ tục pháp lý để xin Sở GTVT cấp phù hiệu. Mọi việc diễn ra khá thuận lợi và chỉ sau 3 ngày, chiếc xe tải 15 tấn của gia đình tôi đã được cấp phù hiệu hoạt động kinh doanh vận tải”, anh Hòa cho hay.

Không chỉ có cơ sở tư nhân, mà chính các doanh nghiệp nhỏ kinh doanh vận tải cũng tìm đến các HTX để xin cấp phù hiệu. Chủ một doanh nghiệp ở Thiệu Hóa (Thanh Hóa) đang làm hồ sơ xin cấp giấy phép kinh doanh vận tải cho biết: “Trước đây chỉ cần giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh do Phòng Đăng ký kinh doanh (Sở Kế hoạch - Đầu tư) cấp là được, nay phải có thêm giấy phép kinh doanh do Sở GTVT cấp buộc tôi phải tham gia HTX. Theo đó, tôi sẽ được cấp phù hiệu trong thời hạn 1 năm và chấp nhận đóng thêm một số khoản phí khác”.

Anh Nguyễn Văn Chương, thành viên của Taxi Uber bày tỏ, để không bị cơ quan chức năng xử phạt, chủ xe cần gia nhập HTX làm xã viên hoặc có thể xin vào bất kỳ HTX nào. Như HTX nơi anh Chương tham gia, mỗi chủ xe chỉ cần đóng phí góp vốn điều lệ 200.000 đồng và phí quản lý 150.000 đồng/tháng.

“Sau khi đăng ký làm xã viên, HTX sẽ xuất giấy giới thiệu đi đăng kiểm xe lại thành xe kinh doanh. Tiếp đó, lái xe mang đăng kiểm kinh doanh và hợp đồng lắp thiết bị định vị đến HTX để xin phù hiệu xe chạy hợp đồng. Mỗi năm, lái xe chúng tôi phải nộp cho HTX khoảng 3-6 triệu đồng chi phí quản lý để cấp phù hiệu hợp đồng. Tuy nhiên, tất cả các hoạt động hàng ngày của họ đều thông qua phần mềm Grab, không liên quan đến quản lý của HTX. Thậm chí, nhiều lái xe còn không nhớ tên HTX mà mình là thành viên”, tài xế này cho hay.

Lập HTX để “hợp thức hóa” giấy tờ?!

Tại Hội nghị sơ kết Luật Hợp tác xã (HTX) diễn ra mới đây, ông Trần Bảo Ngọc, Vụ trưởng Vụ Vận tải (Bộ GTVT) thừa nhận, vẫn tồn tại nhiều HTX hoạt động trên danh nghĩa, thực chất thành lập để thực hiện các dịch vụ thủ tục giấy tờ cho các hộ cá thể có phương tiện.

“Phương tiện thế nào, hoạt động kinh doanh ra sao, nhân lực điều hành hoàn toàn do cá nhân thuê mượn. Trong quá trình hoạt động kinh doanh xảy ra vấn đề gì HTX không hay biết, không có trách nhiệm. Có những HTX không có tài sản chung, tiếng nói chung, tổ chức hoạt động vận tải chưa bài bản, phương pháp quản lý thủ công, hiệu quả kinh doanh thấp”, ông Ngọc nói.

Thực tế, việc lập HTX chủ yếu để làm dịch vụ giấy tờ, đánh mất bản chất liên kết các xã viên để tạo ra năng lực tổng hợp của kinh tế tập thể đang diễn ra diện rộng. Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Nghệ An thừa nhận, hiện phần lớn các HTX vận tải hành khách trên địa bàn chỉ lo làm thủ tục với Sở GTVT và kiểm soát dữ liệu thiết bị giám sát hành trình thay các hộ cá thể. “Chủ nhiệm HTX, nay là giám đốc HTX hầu như không có tiếng nói gì đối với xã viên”, vị này chỉ rõ.

Đại diện Sở GTVT Bắc Giang phản ánh, trên địa bàn tỉnh hiện nay, chỉ có các HTX vận tải hành khách, mà có rất ít HTX vận tải hàng hoá. “Nguyên nhân do Chính phủ quy định vận tải hành khách phải là đơn vị, cá nhân không được phép kinh doanh, xã viên vào chủ yếu để hợp thức hoá mô hình. Trong khi đó, sự ưu việt của mô hình HTX không được tập trung phát triển”, vị đại diện phân trần.

Chính vì vậy, việc HTX làm thuê, “bán” phù hiệu vận tải đang xảy ra phổ biến nhất đối với loại hình “taxi công nghệ” như Uber, Grab và các loại hình xe dịch vụ dưới 7 chỗ ngồi gọi qua internet. Theo quy định, các xe này buộc phải thuộc HTX hoặc công ty vận tải. Vì vậy, để hợp thức hoá các thủ tục, cá nhân lái xe Grab hay Uber buộc phải gia nhập các HTX (gia nhập dễ dàng hơn mô hình doanh nghiệp) để được cấp phù hiệu.

Bàn về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ GTVT Lê Đình Thọ cho rằng, bản chất Luật HTX có nhiều ưu việt và đã được phổ biến, tuyên truyền nhưng đến nay việc tổ chức triển khai Luật HTX chưa đạt được kết quả như mong muốn, chưa đi vào cuộc sống nên hiệu quả chưa cao. Theo Thứ trưởng Thọ, Luật HTX đã ghi rõ, khi chuyển đổi mô hình, phát triển đến trình độ nào đó thì có thể HTX trở thành DN và do cơ chế thị trường điều tiết. Khi triển khai luật này, Chính phủ đã có hàng loạt cơ chế, chính sách, nhưng việc thực hiện chính sách này chưa đi vào cuộc sống, dẫn đến cơ quan quản lý mất lòng tin vì thấy rằng mô hình này hiệu quả chưa cao như trong việc giúp HTX tiếp cận nguồn vốn đầu tư, thuê đất, giao đất, đào tạo nguồn nhân lực.

“Thế mạnh của mô hình HTX khi áp dụng vào lĩnh vực vận tải chưa được phân tích đánh giá, nhiều khi vẫn làm theo phong trào, việc tuyên truyền, nhận thức, vận dụng pháp luật còn yếu. Các mô hình tốt chưa được nhân rộng. Tới đây, cần có hướng dẫn cụ thể về hỗ trợ dịch vụ định hướng các HTX”, Thứ trưởng Thọ nói và yêu cầu cần nghiêm túc thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng, tổng kết lại việc thực hiện Luật HTX thời gian qua theo từng lĩnh vực, đặc thù của ngành.

Cao Tuân