Bảo hiểm y tế: Người nghèo "bao" người giàu!

"Bao cấp ngược của người nghèo cho người giàu"

Trình bày báo cáo giám sát về thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm y tế (BHYT), Chủ nhiệm Ủy ban về Các vấn đề xã hội của Quốc hội Nguyễn Thị Hoài Thu chỉ rõ: “Sau 15 năm triển khai thực hiện BHYT, chúng ta vẫn chưa có luật hay pháp lệnh là quá chậm, sự chậm trễ ấy bắt nguồn từ nhiều vấn đề phức tạp mà cử tri và ĐBQH đã đề cập nhưng vẫn không mấy thay đổi”.

Tính đến cuối năm 2006, cả nước đã có 40% dân số tham gia BHYT, tại một số tỉnh miền núi phía Bắc, Tây Nguyên, số người tham gia BHYT chiếm 70-75% dân số. Sau hơn 10 năm triển khai BHYT, đây là thời kỳ BHYT tự nguyện phát triển nhanh nhất. Theo bà Thu, đó là nhờ Chính phủ đã quy định tăng quyền lợi của người có BHYT, đa dạng hoá BHYT tự nguyện, đặc biệt là việc thực hiện khám, chữa bệnh miễn phí cho người nghèo bằng cách mua BHYT.

Việc quản lý và theo dõi hệ thống BHYT được thực hiện theo cách riêng rẽ và có sự hỗ trợ lẫn nhau giữa BHYT bắt buộc và BHYT tự nguyện. Trong trường hợp cả nguồn BHYT tự nguyện và bắt buộc đều bị thâm hụt thì sử dụng quỹ BHYT để bù đắp, nhằm đảm bảo quyền lợi cho người tham gia BHYT.

Tuy vậy, qua giám sát, Ủy ban về Các vấn đề xã hội nhận thấy công tác quản lý nhà nước về BHYT chưa rõ ràng, mạng lưới khám, chữa bệnh hạn chế. Chưa có sự gắn kết giữa trung ương và địa phương, mạng lưới cơ sở y tế còn hạn chế. Cơ chế chính sách quản lý quỹ BHYT chưa phù hợp vì không có định hướng rõ ràng, có lúc đưa ra quy định quá chặt dẫn đến kết dư 2.000 tỉ đồng, song có lúc lại quá lỏng lẻo, dẫn đến thâm hụt quỹ nghiêm trọng.

Bệnh viện Xanh Pôn luôn đông nghẹt bệnh nhân BHYT. Ảnh: Chí Cường

Theo Nghị định 63/NĐ-CP, BHYT tự nguyện được mở rộng với nhiều quy định thoáng, kết quả là số người mua BHYT tự nguyện tăng nhanh, nhưng đáng tiếc chỉ có những người già và người bệnh mua BHYT tự nguyện (hiện tượng lựa chọn ngược). Hậu quả là quỹ BHYT mất cân đối gần 2.000 tỉ đồng.

Điều đáng nói là sự mất cân đối đó lại chủ yếu chi phí cho những người mua BHYT tự nguyện và BHYT người nghèo. Cơ quan BHXH Việt Nam đã tạm ngừng phát hành để điều chỉnh chính sách giúp quỹ này bền vững hơn.

Đặc biệt nhân dân bức xúc việc nộp BHYT là của nhân dân từng địa phương, nhưng quản lý chi tiêu thế nào địa phương không biết (do BHXH trung ương quản lý), thậm chí quỹ kết dư lại chuyển đi nơi khác. Nhất là những tỉnh nghèo, chưa có đủ trang thiết bị y tế hiện đại nên chi phí khám, chữa bệnh ít và thường có kết dư lớn quỹ BHYT, nhưng lại không được sử dụng cho nhân dân địa phương.

Vì vậy đôi lúc đã có ý kiến cho rằng đó là tình trạng “bao cấp ngược của người nghèo cho người giàu”, Báo cáo giám sát đánh giá.

Năm 2010 sẽ thực hiện BHYT toàn dân

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Xuyên, định hướng chung là sẽ BHYT toàn dân, theo bước đi là vừa thực hiện BHYT bắt buộc và tự nguyện. Với trẻ em dưới 6 tuổi sẽ thực hiện BHYT bắt buộc. Thực hiện đóng quỹ cao lên để không bị mất cân đối. Bên cạnh đó, để công tác quản lý có hiệu quả phải có sự gắn kết trách nhiệm quản lý của chính quyền địa phương.

Trao đổi với chúng tôi bên hành lang Quốc hội, bà Nguyễn Thị Hoài Thu cho rằng: Chúng ta đặt mục tiêu đến 2010 sẽ thực hiện BHYT toàn dân là có thể đạt được. Vì chỉ khi có BHYT người dân mới yên tâm được. Đấy là nguồn tiền để sẵn khi ốm đau, bệnh tật sẽ không phải chạy vạy, lo toan nữa. Hiện tại đã đạt 40%, nhưng phần Nhà nước phải mua rất lớn, gồm BHYT bắt buộc, BHYT tự nguyện, BHYT cho người nghèo, khám chữa bệnh miễn phí cho trẻ em, cận nghèo đến khá giả sẽ thực hiện mua BHYT.

Vẫn theo bà Thu, việc mua BHYT tự nguyện lại bắt buộc tất cả các thành viên trong gia đình phải tham gia là không nên vì không phù hợp với hoàn cảnh của ta. Bởi nguyên tắc của BHYT là lấy của số đông bù cho số ít.   

Lê Hồng Sơn