Bão từ ảnh hưởng đến Việt Nam: Có thể gây tai biến tim mạch

Có thể mất tín hiệu vệ tinh trong vài ngày

TS Minh cho biết, bão từ xảy ra khi có sự bùng nổ trên bề mặt Mặt trời làm phát ra những luồng hạt tích điện như Proton, hạt nhân Heli và điện tử. Những hạt này bay đến vùng lân cận của Trái đất và tác dụng tương hỗ với từ trường trái đất (địa từ trường).

Vì vậy, khi mặt trời tăng tần suất hoạt động thì các hạt tích điện tác dụng tương hỗ với địa từ trường lớn hơn bình thường và sự cân bằng của địa từ trường bị phá vỡ, cường độ của từ trường tăng lên. Hiện tượng cường độ của địa từ trường đạt giá trị cao và gây tác động kéo dài. Đó chính là hiện tượng bão từ.

Bão từ tác động lên toàn cầu nhưng có hai vùng biên độ bão từ bị khuếch đại lớn hơn cả là những nước có vĩ độ cao hoặc gần đường xích đạo như: Canada, Thụy điển, Na Uy và Việt Nam…

Bão từ tác động xấu đến các hệ thống công nghệ. Theo TS Minh, những đường truyền tải điện lớn như đường dây 500KV tại Việt Nam, bão từ có thể gây ra dòng điện cảm ứng đi vào máy biến áp, gây rối loạn hệ thống. Đặc biệt tại một thành phố của Canada, vào năm 1989, do bão từ đã làm sập hệ thống truyền tải điện làm mất điện gần 10 tiếng.

Hệ thống thu phát vệ tinh cũng chịu ảnh hưởng lớn nhất của bão từ. Theo đó, khi phóng ra khỏi từ quyển của trái đất, vệ tinh sẽ phải chịu tác động trực tiếp của chùm plasma. Tín hiệu truyền từ vệ tinh đến mặt đất sẽ bị nhiễu loạn liên tục khiến thông tin mất một lúc và khi bão mạnh, tín hiệu có thể mất trong vài ba ngày.

Mặc dù người bình thường khó cảm nhận được tác động của bão từ và ngoài trời không có dấu hiệu để nhận biết đang có bão từ - trừ các thiết bị công nghệ và các máy quan trắc nhưng những người bị bệnh tim mạch sẽ bị ảnh hưởng lớn.

Khi bão từ xảy ra, những người mẫn cảm với từ tính hoặc bị bệnh tim mạch thường cảm thấy mệt mỏi, bồn chồn, huyết áp tăng cao. Thậm chí những người già, bệnh nặng có thể bị trụy tim mạch.

TS Minh cho biết, tại Việt Nam chưa mấy ai quan tâm đến các tác nhân của bão từ nhưng ở các nước phương Tây, trong cùng một điều kiện chăm sóc ổn định, sau nhiều năm, nhiều nhà khoa học đã có những nghiên cứu chứng minh bão từ làm giảm năng suất một số loại cây trồng như: nho, lúa mì, ngô… rất rõ rệt và gây ra nhiều đột biến gen cho cây trồng. 

Tại Nga, một số nhà khoa học đã nghiên cứu và thống kê được trong vòng hơn 15 năm qua trong những ngày có bão từ, số lượng bệnh nhân tim mạch tăng lên 25 - 30%.

Việt Nam chưa thể tự dự báo

Theo TS Minh, bão từ xuất hiện theo chu kì 11 năm một lần. Năm 2001 biên độ bão từ ở mức cực đại, như vậy phải đến khoảng năm 2011- 2012 mới là năm bão từ mạnh, có thể xảy ra khoảng 40 – 50 trận/năm.

Nghĩa là trung bình mỗi tháng sẽ có từ 3 – 4 trận bão từ với biên độ cực lớn, khoảng 500 – 600 nanoTesla. Những trận bão từ này sẽ xảy ra thưa thớt vào đầu năm và xuất hiện nhiều hơn vào khoảng từ giữa năm. Về mặt khoa học, nếu xảy ra ban ngày, tại miền Nam nước ta bão từ sẽ có cường độ mạnh hơn. Còn nếu xảy ra ban đêm thì cả hai miền sẽ tương đương nhau.

Hiện, tại Mỹ có một vệ tinh đặt cách trái đất khoảng 1,5 triệu km nên nước này có thể dự báo bão từ trong vòng 40 phút. Sau đó, ở Việt Nam mới có thông tin quan trắc về trận bão từ đó qua thông tin trên trang web để trực tuyến của Mỹ. Vì vậy, việc dự báo bão từ sớm để có các phương án bảo vệ cho người bệnh và máy móc thiết bị ở nước ta vẫn chưa thực hiện được.

Cũng theo TS Minh, ở phương Tây, khi biết trước các số liệu quan trắc về bão từ, những người già bị bệnh tim mạch sẽ được đưa đến bệnh viện hoặc những nơi được cấu trúc như một chiếc lồng Faraday (cấu tạo lồng này như một khung sắt). Khi có bão từ, điện từ trường chỉ tác động ở mặt ngoài lưới còn bên trong vẫn an toàn.

Như vậy, với những người bị bệnh tim mạch hoặc mẫn cảm với từ tính, khi cảm giác khó chịu, huyết áp tăng, mỏi mệt, tốt hơn hết không nên ra ngoài trời. Các bức tường bê tông mặc dù không chống được bão từ hoàn toàn như lồng Faraday của nước ngoài, nhưng có thể giảm ít nhiều tác dụng của từ tính lên cơ thể trong những ngày có bão từ mạnh. Đối với các hệ thống truyền tải điện, thời điểm có bão từ không nên tăng công suất truyền tải vì dễ xảy ra sự cố đáng tiếc.

Lương Mỹ