Bất cập việc thí điểm sáp nhập mô hình tổ chức, bộ máy hoạt động y tế - dân số tuyến huyện: Một số địa phương có nguy cơ “vỡ trận”

Song một số địa phương lại vận dụng Thông tư 05 chỉ để gia tăng nhân lực y tế, trong khi nhân lực cho ngành Dân số thì vô cùng “èo uột”, hoạt động cầm chừng, hầu như chỉ mang tính hình thức. Công tác DS-KHHGĐ tại các địa phương này đang đứng trước nguy cơ “vỡ trận”.

Việc bộ máy tổ chức chưa ổn định, khiến đội ngũ cán bộ, cộng tác viên dân số cơ sở giảm nhiệt huyết, không an tâm với công việc. Ảnh: D.Ngọc

Bất cập với mô hình “3 trong 1”

Lý giải nguyên nhân chính khiến ngành Y tế Bình Dương tham mưu cấp ủy -chính quyền địa phương này áp dụng mô hình sáp nhập ba đơn vị y tế - dân số tuyến huyện/thị thành một đơn vị duy nhất (bắt đầu thực hiện từ tháng 1/2013), ông Lục Duy Lạc - Giám đốc Sở Y tế Bình Dương cho biết là do “ nhu cầu cấp thiết phải gia tăng nguồn lực phục vụ y tế trên địa bàn”.

Theo ông Lạc, trước thời điểm sáp nhập, lãnh đạo ngành Y tế Bình Dương luôn chịu sức ép trước những lời kêu ca liên tục của giới lãnh đạo y tế tuyến huyện/thị. Nội dung xoay quanh vấn đề nhân lực phục vụ y tế (thiếu bác sĩ, y tá, điều dưỡng, hộ lý…) và trang thiết bị - máy móc, vật tư y tế. Cũng theo ông Lạc, sở dĩ hoạt động y tế tuyến huyện/thị tại Bình Dương liên tục gặp khó khăn, thiếu thốn là vì tốc độ gia tăng dân số (người di cư) quá cao khiến hạ tầng cơ sở y tế lâm tình cảnh quá tải. Theo số liệu thống kê, Bình Dương hồi mới thành lập (chia tách từ tỉnh Sông Bé) năm 1997 có tổng số dân gần 700.000 người. Đến năm 2007, tổng số dân tại địa phương này tăng gần gấp đôi, hơn 1,3 triệu người. Đến năm 2012, thống kê cho thấy, dân số Bình Dương vượt ngưỡng 1,7 triệu người, trong đó người nhập cư (công nhân, người lao động) chiếm gần 50%. Thực tế này cho thấy tốc độ phát triển hạ tầng - nhân lực y tế tại Bình Dương đã không bắt kịp tốc độ gia tăng dân số, chủ yếu là gia tăng cơ học.

Để giải quyết bài toán khó này, đặc biệt  trong bối cảnh nguồn kinh phí có hạn, lãnh đạo ngành Y tế Bình Dương đề ra mô hình sáp nhập trung tâm y tế, bệnh viện và trung tâm dân số tuyến huyện/thị thành một đơn vị duy nhất. Theo ông Lạc, mô hình sáp nhập vừa giúp gia tăng nguồn nhân lực phục vụ y tế, vừa tận dụng trang thiết bị - máy móc y tế sẵn có từ ba đơn vị trước đó để tăng hiệu quả sử dụng trong hoạt động chăm lo sức khỏe nhân dân. Bên cạnh đó, mô hình sáp nhập còn giúp tiết kiệm vấn đề đầu tư mới trang thiết bị - máy móc y tế vì không phải lo đầu tư cùng lúc cả ba đơn vị như trước đó. Với mục tiêu gia tăng nguồn lực phục vụ y tế, không chỉ Trung tâm Dân số bị biến thành khoa Dân số thuộc Trung tâm Y tế, mà trước đó ngành Y tế Bình Dương còn tận dụng triệt để đội ngũ cán bộ chuyên trách dân số làm việc tại các trạm y tế. Lối tận dụng nhân lực này thể hiện rõ trong phương thức tuyển dụng cán bộ chuyên trách dân số khi chỉ ưu tiên tuyển người có chuyên môn nghiệp vụ liên quan đến y tế như: Nữ hộ sinh, dược trung cấp, y tá…

Tại Cà Mau, hồi tháng 1/2014 địa  phương này đã thí điểm thực hiện mô hình sáp nhập tương tự Bình Dương ở huyện Phú Tân và Ngọc Hiển. Đầu năm 2015, địa phương này lại tiếp tục thực hiện mô hình “3 trong 1” tại huyện Thới Bình và  U Minh, bất chấp kết quả hoạt động dân số tại Phú Tân và Ngọc Hiển đang xuống dốc không phanh. Trước đó, toàn địa bàn Cà Mau cũng vận dụng Thông tư 05 giống hệt Bình Dương, đã hoàn tất quá trình “y tế hóa” đội ngũ cán bộ dân số tuyến cơ sở khi tuyển dụng mới 100% có trình độ chuyên môn y tế.

Đầu năm 2015, tỉnh Hậu Giang cũng bắt đầu thí điểm mô hình “3 trong 1” tại thị xã Ngã Bảy và huyện Châu Thành A. Theo kế hoạch, địa phương này sẽ tiếp tục thực hiện sáp nhập Trung tâm DS-KHHGĐ vào Trung tâm Y tế huyện tại 5 huyện/thị khác. Tuy nhiên, sau hội nghị sơ kết việc thí điểm mô hình do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hậu Giang- ông Đồng Văn Thanh chủ trì, địa phương này đã kịp thời nhận ra vô số bất cập cho công tác dân số. Vì vậy, UBND tỉnh Hậu Giang đã quyết định tạm dừng việc nhân rộng mô hình này.

Nhiều hệ lụy

Trong những bài viết trước, chúng tôi đã nêu bật những hệ lụy trong cách vận dụng Thông tư 05 lệch hướng khiến toàn bộ nguồn lực thực hiện công tác dân số tuyến xã, phường bị biến đổi theo hướng hoàn toàn bất lợi đối với hoạt động DS-KHHGĐ.

Cụ thể, một cán bộ chuyên trách dân số làm việc tại trạm y tế, ngoài nhiệm vụ dân số còn gánh thêm hàng loạt nhiệm vụ khác. Bên cạnh đó, với trình độ chuyên môn nghiệp vụ y tế, hầu hết cán bộ chuyên trách dân số tuyển dụng mới đều thích hoạt động y tế hơn bởi đúng ngành, đúng nghề, đúng nguyện vọng. Vì vậy, công tác DS-KHHGĐ vốn là nhiệm vụ chính của họ, nay lại trở thành nhiệm vụ thứ yếu. Với lực lượng cán bộ chuyên trách dân số tuyến xã/phường vừa không đủ quỹ thời gian thực thi nhiệm vụ chính, vừa không hề có nhiệt huyết thì người lạc quan nhất cũng không dám đặt bất cứ kỳ vọng nào về hiệu quả hoạt động.

Trong khi hoạt động dân số tại tuyến xã/phường gần như bị “bỏ quên” hoàn toàn bởi nguồn lực bị “y tế hóa” 100% thì tại Bình Dương và Cà Mau, với mô hình sáp nhập đưa Trung tâm DS-KHHGĐ huyện thành khoa Dân số đã tiếp tục vô hiệu hóa hoạt động DS-KHHGĐ tuyến huyện/thị. Thực tế tại các địa phương này cho thấy, vai trò “đầu mối” vận động cấp ủy - chính quyền, ban- ngành- đoàn thể và người dân thực hiện chương trình DS-KHHGĐ đã hoàn toàn bị triệt tiêu.

Hiện ở cấp Trung ương, lãnh đạo Bộ Y tế và Tổng cục DS-KHHGĐ đang nỗ lực, tích cực làm việc cùng các bộ, ngành liên quan để sớm hoàn thiện mô hình tổ chức bộ máy Y tế - DS - KHHGĐ tuyến xã/phường và quận/huyện/thị. Dự kiến trung tâm y tế và bệnh viện đa khoa quận/huyện/thị sẽ nhập làm một và trực thuộc Sở Y tế; Trung tâm DS-KHHGĐ trực thuộc UBND quận/huyện/thị. Còn tại tuyến xã/phường, cán bộ chuyên trách thuộc biên chế Trung tâm DS- KHHGĐ nhưng biệt phái làm việc tại UBND xã/phường. Trong khi  lãnh đạo ngành Dân số và Y tế đang đốc thúc các cơ quan cùng cấp sớm thống nhất ý kiến nhằm kịp thời hướng dẫn các địa phương, thì một số địa phương lại đi trước. Đáng tiếc, việc đi trước của địa phương này lại khiến trụ sở làm việc của Trung tâm DS- KHHGĐ cùng trang thiết bị (hầu hết ở Bình Dương và toàn bộ 4 huyện ở Cà Mau) đã không còn sau khi sáp nhập. Điều này khiến việc thực hiện mô hình sắp tới theo hướng dẫn của Trung ương chắc chắn sẽ gặp nhiều khó khăn.

Thanh Giang/Báo Gia đình & Xã hội