Cà Mau thí điểm sáp nhập mô hình tổ chức, bộ máy hoạt động y tế - dân số tuyến huyện: Hiệu quả ít, hệ lụy nhiều

Việc sáp nhập Trung tâm DS-KHHGĐ tại hai huyện ở Cà Mau đã khiến công tác dân số gặp rất nhiều khó khăn, bất cập. Ảnh: Đ.B

Số liệu thiếu tin cậy

Năm 2013, khi Trung tâm DS-KHHGĐ huyện Ngọc Hiển chưa sáp nhập vào Trung tâm Y tế thành khoa Dân số (tháng 1/2014), báo cáo kết quả hoạt động cả năm được trình bày rất chi tiết với số liệu cụ thể, rõ ràng. Liên quan đến dữ liệu dân cư điện tử, theo ông Nguyễn Văn Mến (khi ấy là Phó Giám đốc Trung tâm DS-KHHGĐ): Năm 2013, huyện Ngọc Hiển đã đạt một số thành tựu rất khả quan trong công tác thống kê dân số. Cụ thể, số hộ lệch 0,35% so với thống kê thủ công, số trẻ sinh ra  lệch 0,48%, số cặp vợ chồng sử dụng biện pháp tránh thai. Năm 2013, ngành Dân số huyện Ngọc Hiển đã tiến hành rà soát toàn địa bàn, cập nhật lại hoàn toàn số hộ và số khẩu, đạt 96% so với báo cáo thủ công. Tuy nhiên, đến cuối năm 2014 thì những kết quả này hoàn toàn biến mất, thay vào đó là: “Tính đến hết tháng 12, số liệu chuyên ngành đạt kết quả như số hộ, số khẩu có tăng lên tương đối, số trẻ sinh ra được 834 trẻ, số phụ nữ đặt vòng tránh thai mới là 834”. Riêng các số liệu khác như số bà mẹ mang thai được sàng lọc trước sinh, số người được tư vấn-khám sức khỏe tiền hôn nhân… hầu như các xã, thị trấn không cập nhật được thông tin…

Điều đáng nói là khoa Dân số, trong báo cáo hoạt động năm 2014 và 6 tháng đầu năm 2015, luôn nêu vấn đề “Cán bộ chuyên trách và đội ngũ cộng tác viên dân số thờ ơ với công tác thống kê báo cáo, cập nhật số liệu không chính xác, gây khó khăn trong việc thu thập số liệu ở tuyến huyện”, hoặc “Các xã, thị trấn cần cập nhật đầy đủ danh sách phụ nữ 15-49 tuổi có chồng, danh sách số người sử dụng biện pháp tránh thai, danh sách trẻ sinh ra trong năm để việc việc quản lý thêm dễ dàng”. Hoạt động DS-KHHGĐ tại huyện Phú Tân cũng lâm cảnh tương tự như Ngọc Hiển.

Về nguyên tắc, những số liệu này hầu hết được thu thập bởi  cộng tác viên và cán bộ chuyên trách tuyến cơ sở, sau đó được xử lý, tổng hợp bởi Trung tâm DS-KHHGĐ tuyến huyện. Tại đơn vị phụ trách DS-KHHGĐ tuyến huyện, dựa vào kiến thức, kỹ năng, chuyên môn, kinh nghiệm và hiểu biết thực tế của các chuyên viên, mà đặc biệt là lãnh đạo, sẽ nhanh chóng có sự đối chiếu thực tế phát hiện độ tin cậy của số liệu, từ đó kịp thời tác động, điều chỉnh, khắc phục tại tuyến cơ sở, để đảm bảo những số liệu mà cấp tỉnh (Chi cục DS-KHHGĐ) nhận được đủ độ tin cậy, phản ánh đúng tình hình thực tế.

Với huyện Ngọc Hiển và Phú Tân hiện nay, khi số liệu thiếu độ tin cậy, không phản ánh đầy đủ, chính xác mà Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh buộc phải sử dụng làm căn cứ xây dựng kế hoạch, chương trình hoạt động sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy khó lường.

Nhiệt huyết cạn kiệt

Hệ lụy của việc sáp nhập đã khiến đội ngũ cán bộ, cộng tác viên không còn thời gian, tâm sức dành cho công tác dân số. Ảnh: D.Ngọc

Ngay khi Trung tâm DS-KHHGĐ  huyện Phú Tân và Ngọc Hiển trở thành khoa Dân số thuộc Trung tâm Y tế, những cán bộ lãnh đạo chủ chốt và chuyên viên kinh nghiệm hơn 10 năm  đều lần lượt rời ngành dân số. Hiện 6 cán bộ - chuyên viên tại khoa Dân số huyện Phú Tân và 3 cán bộ - chuyên viên tại khoa Dân số huyện Ngọc Hiển đa phần đều là người mới, kinh nghiệm, chuyên môn còn chưa nhiều.

Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận, bao quát địa bàn bị hạn chế rất nhiều bởi sự chi phối quá lớn của mô hình hoạt động nhiều tầng, nhiều nấc, thêm vào đó là vai trò bị suy giảm đáng kể… Hàng loạt vấn đề mới phát sinh từ mô hình tổ chức - bộ máy thí điểm khiến nhiệt huyết hoạt động của anh chị em cán bộ dân số từ tuyến huyện đến tuyến xã đều giảm đến mức báo động. Cả Trưởng khoa Dân số huyện Phú Tân lẫn Phó Trưởng khoa Dân số huyện Ngọc Hiển đều thừa nhận tình trạng hoạt động cầm chừng, thiên về hành chính tại tuyến huyện; Còn cán bộ chuyên trách y tế tuyến xã, thị trấn thì chủ yếu là làm công tác  y tế.

Một nữ cán bộ chuyên trách từng công tác tại thị trấn Cái Vàm Đôi hồi năm 2009, nay phụ trách công tác dân số tại xã Rạch Chèo - chị Nguyễn Thanh Tuyền, đã thẳng thắn chia sẻ: “Nếu tình trạng hoạt động DS-KHHGĐ tại Phú Tân như hiện nay mà còn kéo dài, không chóng thì chày sẽ không còn khả năng kiểm soát tình hình”. “Vậy nhiều người chán nản nhưng có ai lên tiếng chưa?”. Trả lời câu hỏi này, chị Tuyền cười chua chát: “Chán nản với công tác thì nhiều, nhưng mấy ai dám nói. Mà nếu muốn cũng có dịp nào đâu mà nói? Ở tuyến huyện được nói “danh chính ngôn thuận” còn chưa ăn thua thì ở tuyến xã nhằm nhò gì. Vậy nên tâm lý chung trong anh chị em cán bộ dân số là thôi kệ, cứ làm cho xong việc…”.

Người thay chị Tuyền đảm trách công tác dân số khi chị này rời khỏi thị trấn Cái Đôi Vàm, anh Phạm Tấn Lực cũng chia sẻ: “Đợt Chiến dịch vừa qua, tôi vận động được hai người tham gia đình sản. Nhưng đến khi thực hiện, phía y tế cung ứng dịch vụ nói hết phương tiện rồi! Mình có nhờ khoa Dân số can thiệp giải quyết vì vận động được một ca đình sản đâu phải dễ, nhưng cũng không được. Đành phải hứa với người dân chờ đến… năm sau...”.

Trong một cuộc trao đổi cùng ông Huỳnh Ngọc Ngô, Giám đốc Trung tâm DS-KHHGĐ huyện Năm Căn - địa phương cũng đang có nguy cơ bị sáp nhập như hai huyện trên, ông Ngô cũng cho rằng: Mô hình thí điểm gây vô vàn khó khăn cho hoạt động DS-KHHGĐ.“Hồi trước Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh có lấy ý kiến lãnh đạo các trung tâm về vấn đề thí điểm sáp nhập, bản thân tôi không đồng ý với mô hình này. Nhưng tỉnh vẫn thí điểm sáp nhập. Thực sự, tôi cũng chưa biết số phận Trung tâm DS-KHHGĐ huyện Năm Căn sẽ đi đâu về đâu trong thời gian tới? Có điều, tôi tin chắc rằng, khi sáp nhập thì hoạt động dân số sẽ tuột dốc không phanh, bởi trở thành khoa Dân số thì kể như “tay chân bị trói hết”, lấy gì mà hoạt động”, ông Ngô cho biết.  

  (Còn nữa)

Thanh Giang/Báo Gia đình & Xã hội