Bắt vạ bác sĩ vì cháu chỉ có một “hạt lạc”

Khám bộ phận sinh dục cho bé trai 3 tuổi tại một trường mầm non thuộc quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Ảnh: Q.An

Tưởng đủ, hóa... ra thiếu

Khóc bù lu bù loa khi nhận được tờ giấy khám từ bác sĩ gửi cho gia đình, bà H.T.H (60 tuổi, ở phường Trần Hưng Đạo, quận Hoàn Kiếm) nằng nặc mang cháu đến “bắt vạ” bác sĩ. “Cháu tôi hoàn toàn bình thường. Sao trong giấy lại ghi là tinh hoàn ẩn? Nó là cái gì vậy? Có nguy hiểm không?”, giọng bà H không giấu vẻ hoảng hốt. “Bác kiểm tra lại “của quý” của cháu xem có phải là thiếu một “hòn ngọc” không ạ?”, BS Nguyễn Thế Lương - Phó Giám đốc Bệnh viện Thận Hà Nội - từ tốn trả lời.

Không ngờ, bà nội của bé trai 3 tuổi đang theo học tại một trường mẫu giáo ở phường Quang Trung này lại “phán” chắc nịch: “Có đầy đủ mà. Tôi thấy hai bên cân đối mà?”. BS Nguyễn Thế Lương phải giải thích: “Cái bác nhìn thấy là hai bìu của cháu thôi, còn trong bìu lại thiếu đi một “hòn ngọc”. Đó gọi là tinh hoàn ẩn, hoặc tinh hoàn lạc chỗ. Có thể nó đang nằm ở đâu đó chưa xuống được, phải siêu âm, phẫu thuật đưa nó về đúng chỗ, để tránh xoắn tinh hoàn khiến cháu bị đau dữ dội, chấn thương, vô sinh, nguy hiểm là ung thư”. Đến lúc này, bà H mới tá hỏa, đề nghị bác sĩ can thiệp ngay.

BS Nguyễn Thế Lương cho biết, trong đợt khám miễn phí bộ phận sinh dục cho bé trai nhóm 3 tuổi tại các trường mầm non trên địa bàn quận Hoàn Kiếm vào tháng 3-4/2016, đoàn bác sĩ nam khoa đã tiến hành khám cho 1.286 trẻ, nhưng chỉ có 389 trẻ bình thường (khoảng 30,2%). Gần 49% trẻ có nghi ngờ cần can thiệp chuyên sâu, hơn 200 trẻ bị viêm nhiễm.

“Trường hợp của cháu trai trên là một trong 40 cháu mắc tinh hoàn ẩn một bên. Đáng tiếc có tới 16 cháu trai bị tinh hoàn ẩn cả hai bên mà bố mẹ không hề hay biết, dù việc kiểm tra “hòn ngọc” của trẻ trai rất dễ dàng”, BS Nguyễn Thế Lương chia sẻ.

Còn theo BS Trương Anh Mậu (Khoa Ngoại, Bệnh viện Nhi Đồng 2, TPHCM), cách đơn giản nhất để nhận biết tinh hoàn ẩn là sờ bìu của bé khi đứng mà không thấy tinh hoàn. Khi bé nằm, sờ lên vùng bẹn có thể thấy có một khối cộm nhỏ di động. Còn các dấu hiệu để nhận biết tinh hoàn ẩn bị xoắn chính là khi trẻ đột nhiên đau thắt dữ dội vùng tinh hoàn ẩn (thường ở vùng bẹn), sờ đau và trẻ không cho sờ, đôi khi kèm theo nôn ói.

Đầu tóc được chăm sóc sành điệu, nhưng “vùng kín” thì mặc kệ

Chia sẻ cụ thể hơn về phương pháp điều trị cho những trường hợp tinh hoàn ẩn, BS Nguyễn Thế Lương cho biết, về nguyên lý, nếu phát hiện trẻ dưới 12 tháng tuổi thiếu đi một hoặc hai tinh hoàn, bé sẽ được điều trị nội khoa, sử dụng nội tiết nhưng khả năng thành công ở mức vừa phải, xác suất thành công phụ thuộc vào vị trí tinh hoàn bị lạc. Theo đó, nếu tinh hoàn lạc nằm càng trên cao thì khả năng thành công thấp. Sau 12 tháng, bé sẽ được phẫu thuật để kéo xuống đúng vị trí, tổng thời gian mổ rất nhanh, chỉ khoảng 30 - 40 phút, bé được gây mê trước khi mổ. “Chuyện tin rằng trẻ mắc tinh hoàn ẩn, lạc chỗ lớn lên sẽ kéo được về đúng chỗ là hoàn toàn sai lầm”, BS Nguyễn Thế Lương khẳng định.

Còn theo BS Nguyễn Quang (Trung tâm Nam học, Bệnh viện Việt Đức), với bất cứ trẻ nào trên 14 tuổi mà tinh hoàn chỉ to bằng đầu ngón tay cái (tương đương thể tích bằng 4ml), cha mẹ phải đưa các cháu đi khám ngay để giúp các cháu được phát triển bình thường và tránh những hệ lụy do “hòn ngọc” của cháu không phát triển.

Cũng trong đợt khám vừa qua, ngoài hẹp bao quy đầu (chiếm khoảng 45%), tinh hoàn ẩn thì tình trạng bé bị thoát vị bẹn hay tạo hình không rõ lỗ tiểu (lỗ tiểu lệch thấp) hay tạo hình dương vật bất thường (ngắn cũn) cũng không hiếm gặp. “Đó là một bé trai 3 tuổi nhưng nặng tới 25kg. Trong 3 phút ngắn ngủi khám cho bé, chúng tôi hỏi chuyện thì loại thức ăn nhanh nào cháu cũng biết, nước ngọt có gas cháu đều uống hàng ngày. Khi khám, của quý của cháu chỉ còn lớp da, phần “mấu” lại tụt hết vào trong không có dấu hiệu lồi ra. Cháu hồn nhiên cho biết, mỗi lần đi tiểu, y như rằng lại ướt hết quần”, BS Nguyễn Thế Lương cho hay. Để cải thiện tình trạng của bé trai này, các bác sĩ đã phải viết giấy yêu cầu gia đình điều chỉnh ngay chế độ ăn, luyện tập cho bé để giảm béo phì.

Hoặc một vài bé trai khác cũng rơi vào tình trạng ướt quần, ướt gót chân mỗi lần đi tiểu, tia nước tiểu văng ra không theo hình cầu vồng mà lại “thẳng đuột”, đó là các bé bị lỗ tiểu lệch thấp. Với những đứa trẻ này, mỗi khi đi học hay ở nhà đều không muốn đi tiểu cùng ai vì mặc cảm “của quý” của mình quá ngắn, thường bị bạn bè trêu, thậm chí không dám nói với bố mẹ vì… sợ đưa đi bác sĩ. BS Nguyễn Thế Lương cho biết: “Do bị cong quặp nên dương vật những bé này thường kém phát triển, có khi nhỏ xíu làm bà mụ nhìn lầm ra con gái, bị khai sinh là con gái. Để điều trị bệnh lỗ tiểu đóng thấp chỉ có thể là phẫu thuật, cần phải phát hiện sớm bệnh lỗ tiểu đóng thấp khi còn bé để phẫu thuật sớm nhất tránh việc khi lớn lên, do dị tật bẩm sinh khiến cho dương vật không phát triển được mà hạn chế tiết hormone nam giới, đồng thời nghiêm trọng có thể bị vô sinh”.

Theo quan sát của chúng tôi, qua đợt khám cho 36 trường mầm non quận Hoàn Kiếm vừa qua, đó là tình trạng nhiều em bé dù ngoại hình được người lớn chăm sóc rất kỹ lưỡng, ăn mặc rất “sành điệu”, nhưng vệ sinh bộ phận sinh dục lại rất… kinh khủng. Có những bé khi bác sĩ kiểm tra, lột bao quy đầu phải “choáng” vì mức độ viêm nhiễm “của quý”, có trường hợp viêm dính nặng. Đó là do nước tiểu của bé bị rỉ ra, nhưng không được vệ sinh, hoặc không được hướng dẫn vệ sinh đúng cách nên cứ tích bựa dần, gây viêm nhiễm tái diễn nhiều lần, thậm chí có những bé bựa đóng đen kịt, có mùi hôi.

An Quỳnh/Báo Gia đình & Xã hội