Bỏ điều kiện chấp thuận tuyến vận tải: Đấu thầu tuyến cũng dễ sinh tiêu cực!

Nhiều tuyến hành khách có nhu cầu lớn về đi lại nhưng không có đủ phương tiện vì quy định chấp thuận tuyến. (Ảnh minh họa C. Tâm)

Gỡ “bom” vừa “thả” cách đây gần một năm

Chấp thuận tuyến đang là yêu cầu bắt buộc phải có trong hồ sơ của đơn vị vận tải hành khách liên tỉnh. Để được khai thác tuyến vận tải mới, điều chỉnh tần suất xe chạy thì doanh nghiệp phải được Sở GTVT hai đầu tuyến chấp thuận. Điều này giúp cơ quan quản lý nhà nước về GTVT kiểm soát việc chấp hành quy hoạch tuyến vận tải hành khách cố định liên tỉnh theo kiểu nếu đã hết “suất” thì ai có muốn vào cũng chịu. Thực tế vận tải hành khách cho thấy, đây là rào cản làm gia tăng sự ỳ trệ và đối tượng chịu thiệt là người dân và sự phát triển của mảng vận tải: Doanh nghiệp đã “chiếm” được suất quy hoạch thì ung dung khai thác, ít đầu tư nâng cao chất lượng xe, dịch vụ. Khi đó, hành khách có “ghét” cũng phải ngậm “bồ hòn làm ngọt” bởi không đi thì không có xe nào khác...

Anh Ngô Đức Quyền (Tân Kỳ, Nghệ An), một hành khách thường xuyên đi tuyến Mỹ Đình (Hà Nội) về các huyện phía Tây tỉnh Nghệ An cho biết, nhu cầu hằng ngày của người dân quê anh ra khu vực Mỹ Đình và đi các tỉnh phía Bắc rất lớn. Tuy nhiên, số doanh nghiệp và phương tiện cung ứng dịch vụ tốt thì không nhiều, sự lựa chọn của người dân bị bó hẹp. Bản thân anh cũng từng phải bước lên những nhà xe mà trước đó anh từng khẳng định sẽ “cạch mặt” vì phục vụ kém. Nguyên nhân của cảnh ngộ trớ trêu này là vì nếu không đi thì cũng chẳng có lựa chọn khác! Theo anh Quyền, hiện số doanh nghiệp, phương tiện được chấp thuận vào khai thác ở BX Mỹ Đình không đáp ứng đủ nhu cầu đi lại và sự lựa chọn của hành khách nên mới dẫn đến tình trạng nêu trên.

Từ góc độ kinh doanh, chị Nguyễn Thị Bình (Đô Lương, Nghệ An) cho biết, vận tải hành khách tuyến Tân Kỳ - Đô Lương - Mỹ Đình mang lại hiệu quả rất tốt. Nhiều người có tiền, nhìn thấy các điểm yếu của doanh nghiệp vận tải hiện đang khai thác trên tuyến này và muốn “nhảy vào” để “cải tổ” nhưng lực bất tòng tâm. “Có tiền, có phương thức kinh doanh tốt để nâng cao chất lượng phục vụ cũng không thực hiện nổi vì không ai có thể chen chân kiếm nổi “nốt” xe ở Mỹ Đình” – chị Bình nói.

Mấu chốt của những “tâm trạng khổ sở” nêu trên được lãnh đạo Bộ GTVT chỉ ra nằm trong văn bản mới nhất do đơn vị này ban hành vào đầu tháng 11 năm 2014. Theo đó, thông tư số 63/2014/TT-BGTVT về tổ chức, quản lý hoạt động vận tải bằng xe ô tô và dịch vụ hỗ trợ vận tải đường bộ quy định về hồ sơ và xử lý hồ sơ đăng ký khai thác, điều chỉnh tăng tần suất chạy xe yêu cầu phải có… chấp thuận tuyến của hai đầu Sở GTVT.

Xóa bỏ để đỡ “khổ” cho doanh nghiệp, người dân

Về quy định chấp thuận tuyến, mới đây, Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng khẳng định đây là mấu chốt cần được phải xóa bỏ để đỡ “khổ” cho doanh nghiệp và người dân. Theo các cơ quan chuyên môn của Bộ này, theo quy trình, để bỏ quy định chấp thuận tuyến, sửa thông tư số 63 nêu trên thì mất khoảng thời gian là 15 ngày. Còn theo cố vấn của Bộ trưởng - nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế Bộ GTVT thì thời gian rút gọn để bỏ quy định chấp thuận tuyến nêu trên có thể rút xuống còn 2 ngày. Các đơn vị chuyên môn của Bộ GTVT cho biết sẽ sớm thực hiện chỉ đạo của Bộ trưởng và trong tháng 11 tới quy định chấp thuận tuyến sẽ được thay thế bằng hình thức đấu thầu khai thác tuyến.

Về cơ chế mới này, lãnh đạo Viện Chiến lược và Phát triển GTVT cho biết đã tham khảo cách đấu thầu của một số nước lân cận như Trung Quốc, Thái Lan. Hình thức đấu thầu của Trung Quốc gần với cách làm của Việt Nam bằng việc đưa ra các tiêu chí như: Đảm bảo an toàn, phương tiện, người lái… và một số tiêu chí ràng buộc khác trong kinh doanh. Việc đấu thầu sẽ do hai Sở ở hai đầu tuyến thực hiện. Thời gian đấu thầu một “nốt” xe là từ 5-10 ngày. Hiện đã có 20 Sở GTVT địa phương đồng ý với cơ chế đầu thầu khai thác tuyến. Đơn vị chuyên môn của Bộ GTVT dự kiến ngày 20/11 tới sẽ trình Bộ này để ban hành thực hiện. Việc chỉ đạo xóa bỏ cơ chế cũ, dự kiến đưa vào thực hiện cơ chế mới của Bộ GTVT đã nhận được sự đồng tình của Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam. Lãnh đạo Hiệp hội cho rằng, không cần chấp thuận tuyến nữa vì hiện đã có quy hoạch tuyến do Bộ GTVT công bố. Doanh nghiệp vận tải sẽ không bị gây phiền toái. Tuy nhiên, cần có công cụ khác để quản lý tốt hơn và đó chính là đấu thầu khai thác tuyến.

Từ thông tin của Bộ GTVT cho thấy, đấu thầu khai thác tuyến sẽ là cơ chế mới được thực hiện trong thời gian tới. Cơ chế này liệu có xóa bỏ được thực trạng xin-cho mà doanh nghiệp vận tải đang phải đối diện? Không ít ý kiến của doanh nghiệp vận tải cho rằng, nếu không có cơ chế quản lý tốt thì dễ nảy sinh các hiện tượng như “thông thầu” và các doanh nghiệp, cá nhân có “mối quan hệ” sẽ chiếm ưu thế khi đấu thầu. Hoặc dễ có tình trạng, doanh nghiệp vì cái lợi trước mắt, bỏ thầu cao để thắng và quay lại “bóp” hành khách. Số doanh nghiệp được tham khảo cho rằng, Bộ GTVT còn nhiều việc phải làm để đưa cơ chế mới vào thực tiễn và vận hành một cách trơn tru.

Minh Anh/Báo Gia đình & Xã hội