Bốc thuốc bằng thơ

Chứng ho cũng thật rườm rà
Nguyên nhân sinh bệnh nói ra cho tường
Ho chia theo loại thông thường
Là do ngoại cảm nội thương rõ ràng
Tuỳ theo thể trạng lâm sàng
Chữa đúng phương(1), pháp(2) dễ dàng bệnh tan.
Bệnh do ngoại cảm phong hàn
Ngày đêm sợ lạnh, sốt lan đau đầu
Ho kèm ngạt mũi hồi lâu
Đờm thì lỏng loãng, không mầu bọt trong.
Sau đây bài thuốc uống trong
Giúp anh mau khỏi nỗi lòng em mong
Mười hai gam lá xương sông
Lượng bằng lá hẹ ngoài đồng mướt xanh.
Gió vờn qua mái nhà tranh
Tía tô, kinh giới(3) gieo cành xôn xao
Gừng tươi thêm tám gam vào
Rồi đem sắc uống vì sao không làm
Đừng thấy cái lợi mà ham
Kê đơn thuốc đắt cho tràn cung mây.
Ho do phong nhiệt là đây
Sốt cao, sợ nóng, ho ngày ho đêm
Đờm vàng, thân nhiệt tăng lên
Bình minh mới rạng nắng xiên sau nhà
Cúc hoa, lá hẹ, bạc hà
Rễ chanh(4) đây nữa đều là tám gam
Rau má bên lá dâu tằm (5)
Vườn xuân soi bóng trăng rằm tròn trăng
Thuốc nam xin được thưa rằng
Theo đơn sắc uống(6) trầm thăng xem thường.
Chứng ho do phế âm thương
Giọng khàn, khô họng mà không có đờm
Mười hai gam lá chanh vườn
Quả dành dành (7) ở nơi sườn núi cao.
Vỏ rễ dâu tẩm mật (8) sao
Lá tre, rau má (9), thêm vào bao nhiêu
Cam thảo dây (10) mới đủ liều
Thuốc hay thầy giỏi, là điều ước mong.
Bản(11) bệnh thứ nữa ở trong
Trị tiêu(12) cùng trị tận lòng nguồn cơn
Người mệt, ăn uống kém hơn
Tinh thần ủ rũ, ho đờm càng tăng
Bệnh khi gặp lạnh thì thăng
Tỳ dương hư phải cân bằng ngay thôi.
Em cam thảo, anh gừng tươi
Tám gam mỗi vị vừa rồi, lại thêm
Vỏ quýt sao, nhớ đừng quên
Cùng hạt cải củ làm nên phương này
Bán hạ chế, vỏ vối đây
Hạt cải bẹ nữa mới đầy một thang
Bấy nhiêu đầy đủ sẵn sàng
Sắc nước cho khéo thuốc vàng đấy em

 

Ghi chú:

(1)  Phương: Phương thuốc, bài thuốc; (2)  Pháp: Phép trị; cách chữa;  (3) Lá tía tô, kinh giới đều 8g; (4) Rễ chanh (sao vàng); (5) lá dâu, rau má đều 12g; (6) Tất cả các bài thuốc trên đều dùng dưới dạng thuốc sắc: đổ 1.200ml sắc còn 250ml. Người lớn uống 2 lần trong ngày, trẻ em tuỳ theo tuổi chia 3 – 5 lần/ngày ; (7) Dành dành sao vàng 8g; (8) Vỏ rễ dâu 16g; (9) Lá tre 12g, rau má 20g ; (10) Cam thảo dây 12g; (11) Bản là gốc của bệnh; là nguyên nhân sinh bệnh; (12) Tiêu là ngọn; là triệu chứng của bệnh.