Cả xã hội chung sức chung lòng

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 2161/QĐ-TTg lấy tháng 12 hằng năm là Tháng Hành động Quốc gia về Dân số. Xin ông cho biết lý do và sự cần thiết phải có Tháng Hành động này?

Các cán bộ dân số từ Trung ương đến địa phương đẩy mạnh tư vấn, tuyên truyền, vận động người dân thực hiện tốt Pháp lệnh Dân số. (trong ảnh: Chiến dịch tăng cường chăm sóc SKSS đã thu hút đông đảo người dân tham gia).  Ảnh: T.L

Tuy nhiên, công tác DS-KHHGĐ đang đứng trước những thách thức hết sức to lớn. Công tác giảm sinh đã làm tốt nhưng chưa bền vững, còn 28/63 tỉnh thành (chiếm 34% dân số cả nước) chưa đạt mức sinh thay thế. Chất lượng dân số còn thấp, trong khi giai đoạn tới chúng ta phải tiến nhanh, tiến mạnh để đến 2020 đưa đất nước ta trở thành một nước công nghiệp. Vấn đề đặt ra là làm sao để có chất lượng nguồn nhân lực, chất lượng dân số tốt nhằm đáp ứng được yêu cầu tiến nhanh, tiến mạnh, "đi tắt đón đầu" mà Đảng đã chỉ ra. Về cơ cấu dân số, đất nước ta đang bước vào giai đoạn cơ cấu dân số vàng, già hóa dân số đòi hỏi vừa phải đào tạo nhân lực, tạo công ăn việc làm cho lực lượng lao động, vừa đảm bảo an sinh xã hội cho người cao tuổi. Bên cạnh đó, cơ cấu dân số còn những bất hợp lý, đặc biệt là tỷ số giới tính khi sinh, trong những năm qua đã tăng lên một cách nhanh chóng; nếu không xử lý sớm sẽ để lại những hệ lụy lâu dài.

Vậy thích ứng với những vấn đề mới này như thế nào? Tôi cho rằng đây là thách thức lớn trong công tác dân số, để giải quyết cần có sự tham gia của các cấp chính quyền, tổ chức, đoàn thể mà trong giai đoạn qua (đứng trước những thắng lợi của công tác dân số cũng như sự sắp xếp lại tổ chức bộ máy của ngành), ở nơi này, nơi kia đã có sự sao lãng, chủ quan trong sự lãnh đạo, chỉ đạo về công tác DS-KHHGĐ. Từ thực trạng này, ngành dân số đã tham mưu cho Bộ Y tế trình Chính phủ sự cần thiết phải có Tháng Hành động Quốc gia về Dân số.

Vì sự phát triển bền vững

Trước những khó khăn, thách thức trong công tác DS-KHHGĐ hiện nay, xin ông cho biết Tháng Hành động Quốc gia về Dân số năm 2010 sẽ chú trọng vào vấn đề gì?

- Như tôi đã đề cập ở trên, công tác dân số đang đứng trước rất nhiều những khó khăn, thách thức. Mỗi một năm, chúng ta chọn một chủ đề ưu tiên nhất để triển khai Tháng Hành động này. Năm 2010, chúng tôi lựa chọn chủ đề "Kiểm soát, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh - Trách nhiệm của chúng ta". Đây là một vấn đề nóng đang được dư luận xã hội, cơ quan thông tin đại chúng hết sức quan tâm. Trong những năm qua, tỷ số giới tính khi sinh (số trẻ sơ sinh trai/100 trẻ sơ sinh gái) đã tăng nhanh một cách bất thường. Tỷ số này bình thường dao động trong khoảng từ 103 - 106 song qua 3 cuộc Tổng điều tra Dân số gần đây, tỷ số này đã tăng từ 105 (1979) lên 106 (1989) và 107 (1999). Từ năm 2006 đến nay, nó đã tăng cao và nhanh liên tục, từ 110 (2006) lên 111(2007) và 112 (2008). Các chuyên gia quốc tế đã nhận xét, sự mất cân bằng giới tính thường chỉ xuất hiện ở những nước có nền văn hóa tương đồng (ưa thích sinh con trai hơn con gái) như Việt Nam nhưng chưa có nước nào lại có tốc độ gia tăng nhanh và diễn biến phức tạp như ở nước ta. Nếu không có giải pháp tích cực, sự mất cân bằng giới tính này sẽ để lại những hệ lụy nặng nề, gây khó khăn trong việc xây dựng gia đình của các thế hệ tương lai và tác động xấu đến trật tự, an ninh xã hội.

Với "trách nhiệm của chúng ta" trong việc kiểm soát, giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, ngành dân số sẽ có những hoạt động cụ thể nào?

- Ngay sau Quyết định 2161/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành, ngày 30/11, tại Hội thảo Chuyên đề công tác DS/SKSS đồng bào dân tộc thiểu số diễn ra tại Lào Cai, chúng tôi đã tổ chức lễ hưởng ứng Tháng Hành động Quốc gia về Dân số các tỉnh khu vực miền núi. Có thể nói đây là hoạt động đầu tiên trong chuỗi các hoạt động để hưởng ứng Tháng Hành động Quốc gia về Dân số năm nay. Ngày 6/12 này, Tổng cục DS-KHHGĐ phối hợp với UBND TP Hà Nội tổ chức lễ phát động Tháng Hành động Quốc gia về Dân số.

Trong Quyết định, Thủ tướng cũng phân công rõ nhiệm vụ cụ thể, trong đó có Bộ Y tế, phối hợp với các bộ, ngành có liên quan, UBND các tỉnh, thành phố xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện. Bộ Y tế cũng đã có Công văn hướng dẫn cụ thể đối với các địa phương, các bộ, ngành để triển khai Tháng hành động theo đúng chỉ đạo và quyết định của Thủ tướng Chính phủ, tổ chức thực hiện một cách có hiệu quả, thiết thực, tiết kiệm. Đối với các cơ quan thông tin đại chúng có Bộ Văn hóa- Thể thao- Du lịch, Bộ Thông tin - Truyền thông, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam và các cơ quan thông tin đại chúng nhân Tháng Hành động Quốc gia về Dân số, cũng là năm đầu tiên, tôi mong hãy dành nhiều thời lượng hơn nữa, nói nhiều về công tác dân số, tuyên truyền nhiều về công tác dân số, về những điển hình, cá nhân, tổ chức, tập thể làm tốt công tác dân số và nhân rộng những điển hình này. Chúng ta cần giới thiệu  những mô hình hay đồng thời cũng cần phê phán những việc làm chưa tốt, nêu rõ những khó khăn, thách thức, bất cập và cách giải quyết trong công tác DS-KHHGĐ.

Mong rằng trong năm nay, năm đầu tiên thực hiện Tháng Hành động Quốc gia về Dân số, các cán bộ làm công tác dân số từ Trung ương đến địa phương đẩy mạnh tư vấn, tuyên truyền, vận động người dân chấp nhận chính sách DS-KHHGĐ của Đảng, của Nhà nước đã ban hành, xây dựng gia đình quy mô nhỏ, coi con gái cũng như con trai; Các địa phương, các cấp, các ban ngành, đoàn thể cùng nhau chung sức chung lòng thực hiện để Tháng Hành động Quốc gia về Dân số năm 2010 đạt thành công rực rỡ.

Quyết định mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc   Xin ông cho biết ý nghĩa và tầm quan trọng của Tháng Hành động Quốc gia về Dân số, đặc biệt là trong năm 2010 - năm đầu tiên thực hiện Tháng hành động này? - Tháng Hành động Quốc gia về Dân số có 2 mục tiêu chính. Ở ngay mục tiêu thứ nhất, công tác DS-KHHGĐ mang ý nghĩa nhân văn hết sức sâu sắc: Đó là vì sức khỏe, hạnh phúc của mỗi con người, mỗi gia đình. Đồng thời, quyết định này cũng mang một tầm chiến lược rất cao - công tác DS-KHHGĐ vì sự phát triển bền vững của đất nước, của dân tộc, gắn kết các cộng đồng dân tộc Việt Nam. Mục tiêu thứ hai của Tháng hành động, nhằm tăng cường sự tham gia phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của các cấp, ngành, đoàn thể, tổ chức xã hội, sự giúp đỡ hợp tác của các nước, các tổ chức quốc tế đối với công tác DS-KHHGĐ. Điều này thể hiện một tinh thần xã hội hóa rất cao.   Thực hiện công tác DS-KHHGĐ suốt hơn 50 năm qua, chúng ta rút ra nhiều bài học thành công, nhiều bài học kinh nghiệm, trong đó bài học hết sức quan trọng là sự lãnh đạo của các cấp ủy đảng, sự điều hành, sự tham gia, phối hợp của các ban, ngành, đoàn thể, các tổ chức xã hội đối với công tác DS-KHHGĐ.   Nhất là trong bối cảnh hiện nay, công tác DS-KHHGĐ được đặt ra trong ngành y tế, chúng ta càng nhận thức rõ rệt và sâu sắc hơn hết, công tác DS-KHHGĐ đòi hỏi sự tham gia, phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của hệ thống chính trị.   Chính vì vậy, trong Quyết định của Thủ tướng đã nêu rõ: Phải nâng cao nhận thức, đề cao trách nhiệm của các cấp chính quyền, các đoàn thể, tổ chức xã hội; kêu gọi các tổ chức quốc tế hãy tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam, ủng hộ, giúp đỡ Việt Nam trong công tác DS-KHHGĐ.

          Hà Thư (thực hiện)