Cách giữ rừng có một không hai của ông già tận tâm ở miền Tây xứ Nghệ

Việc làm của ông bước đầu gặp phải sự phản đối, mỉa mai của chính quyền và cả người thân. Thế nhưng, bằng phương pháp đặc biệt là phân loại lâm tặc cùng với nhiều việc làm xuất phát từ cái tâm, người đàn ông đó đã bảo vệ được khu rừng cây săng lẻ trước sự ngỡ ngàng của nhiều người. Ông là Vi Chính Nghĩa, người được dân bản gọi bằng biệt danh "thần hộ vệ".

 

Chân dung người đàn ông tâm huyết với rừng cây săng lẻ. Ảnh T.G

 

Trên quốc lộ 7, đoạn đi qua địa phận xã Tam Đình, huyện Tương Dương (Nghệ An) có khu rừng cây săng lẻ bạt ngàn, cao vút, nhiều cây thân to phải vài người ôm mới xuể. Khu rừng này đã thu hút sự chú ý của hầu hết những người đi qua. Dù bước sang mùa đông với thời tiết giá lạnh nhưng nhiều xe khách khi đi qua đây đều dừng lại để hành khách được thỏa nhãn ngắm rừng cây độc nhất vô nhị ở miền Tây xứ Nghệ. Trên đoạn đường kéo dài vài km này, hỏi thăm ông Vi Chính Nghĩa hầu như ai cũng biết bởi ông là người gần 30 năm nay tình nguyện canh gác rừng.

Trong căn nhà vừa được con cháu xây lại, hầu như không có vật gì giá trị ngoài chiếc ti vi đen trắng, chiếc đài radio cũ. Có lẽ phần thưởng lớn nhất của ông đến cuối đời là những tấm bằng khen từ trung ương đến địa phương và những chiếc áo gắn đầy huy chương. Mở đầu câu chuyện của mình, ông bộc bạch: "Tôi tên là Chính Nghĩa, tức thì không bao giờ được phi nghĩa. Không phi nghĩa nhưng ngồi yên một chỗ không thực thi chính nghĩa thì cũng không xứng đáng với cái tên đó cho nên tôi quyết tâm bảo vệ rừng". Nói rồi, ông cười. Tiếng cười vang cả một khu rừng yên ắng. Theo ông, cái tên đó giống như lời nhắc nhở mà suốt đời này ông phải thực thi.

Trầm ngâm một lát, ông Nghĩa kể chuyện, rừng săng lẻ Tương Dương vào những năm đầu của thập kỉ 90 của thế kỉ trước bị lâm tặc tàn phá khủng khiếp, rất nhiều ha rừng trong chốc lát bị xóa sổ. Kiểm lâm và chính quyền huyện Tương Dương đã dùng nhiều biện pháp ngăn chặn nhưng không xuể. Tận mắt chứng kiến "máu" rừng săng lẻ chảy hàng ngày, ông Nghĩa đã viết đơn gửi lên huyện Tương Dương tình nguyện được giữ rừng. Trước khi xin làm người canh gác rừng, ông Vi Chính Nghĩa từng là Bí thư huyện ủy đầu tiên của huyện Tương Dương trong hai khóa liên tiếp từ năm 1961 đến năm 1966. Sau đó, ông được tỉnh Nghệ Tĩnh (xưa) cử ra Hà Nội học lớp chính trị cấp cao, rồi về làm Phó ban dân tộc của tỉnh.

 

Với những đóng góp của mình, ông Vi Chính Nghĩa đã được nhà nước tặng huân chương cao quý. Ảnh T.G

Thời điểm đó, khi tin vị cán bộ cấp cao của tỉnh viết đơn xin được giữ rừng đã tạo nên một cuộc tranh cãi lớn. Nhiều người cười bảo, rừng săng lẻ rộng gần 100 ha, huyện phối hợp với nhiều lực lượng ngăn chặn mà chẳng ăn thua huống chi một người có sức vóc nhỏ bé như ông. Có người còn châm biếm: "Cứ để xem ông ấy vật lộn được mấy ngày". Thậm chí nhiều người còn nghi ngờ mục đích của ông là nhằm trục lợi cá nhân. Bởi, cây săng lẻ có giá trị kinh tế khá cao và tạo thành cơn sốt thời bấy giờ.

Nhưng, bỏ ngoài tai tất cả, người đàn ông này quyết tâm xin đến cùng. Nhiều lần ông cuốc bộ gần 30 cây số lên huyện nằng nặc đòi được giữ rừng. Cán bộ huyện yêu cầu ông trình bày phương án, cách thức, ông nói: "Tôi lớn lên với rừng, tôi hiểu rừng và con người nơi đây. Tôi không trình bày rườm rà. Tôi nói làm được là làm được. Tôi năm nay 40 năm tuổi Đảng, xin thề với rừng tôi sẽ giữ được rừng. Mọi việc làm của tôi có bà con dân bản giám sát".

Thấy thái độ kiên quyết của ông, cuối cùng lãnh đạo huyện Tương Dương đã đồng ý. Thế nhưng, khi được chính quyền đồng ý thì ông Nghĩa lại gặp phải sự phản đối kịch liệt từ gia đình. Bà Lương Thị Sâm (70 tuổi - vợ ông Nghĩa) than vắn, thở dài: Ông về hưu, nghỉ cho khỏe chứ việc gì mà lao vào chốn nguy hiểm. Bọn lâm tặc chúng nó có dao có súng, lại liều lĩnh. Sức ông già yếu thế, chúng nó xô một cái là ngã. Với lại, làm cái này được mấy đồng lương mà ông ôm làm chi cho thiên hạ bàn tán". Gạt qua những lời can ngăn của vợ, ông quyết chí lên rừng chọn địa điểm dễ quan sát để làm lán bắt đầu cho cuộc chiến lâu dài.

 

"Sau khi được cấp trên tin tưởng giao trọng trách, mấy đêm liền tôi trằn trọc nằm nghĩ phương án bảo vệ rừng đơn giản và hiệu quả nhất. Tôi nghĩ, khu rừng nằm gần dân bản nên trước tiên phải sống cùng họ", ông nói. Vậy nên, công việc đầu tiên của ông sau khi làm lán trại và chuẩn bị các vật dụng cần thiết để bảo vệ rừng là phân loại lâm tặc để đối phó. Ông Nghĩa cho hay, lâm tặc loại thứ nhất chính là bà con dân bản, họ nghèo đói nên chặt gỗ bán để kiếm cái ăn. Với những trường hợp này, ông Nghĩa đến tận nhà từng người để nói chuyện, giải thích, thậm chí giúp họ làm nương làm rẫy.

"Bà con nghèo đói nên mới lên rừng chặt cây kiếm củi về bán, vì vậy mình phải quán triệt điều này trước tiên. Cùng lên rừng với những hộ gia đình thường xuyên chặt phá rừng sẽ khiến họ thay đổi suy nghĩ. Tui nói một ngày họ không hiểu thì nói ngày này qua ngày khác. Muốn bà con nghe thì mình phải làm gương. Vợ con tui thiếu củi thì đi mua chứ không lấy của rừng một cái gì cả. Vì thế, khi tôi bắt được những người vào rừng lấy củi, lần đầu và lần thứ hai bao giờ tôi cũng chỉ nhắc nhở và theo họ về đến tận nhà để khuyên bảo, giáo dục", ông Nghĩa chia sẻ.

 

Rừng cây săng lẻ bạt ngàn. Ảnh T.G

Loại thứ hai mà ông Nghĩa phân loại ra là người từ vùng khác đến bỏ tiền ra thuê người địa phương chặt gỗ. Loại này rất hung hãn, mang theo cả vũ khí nóng để chống trả khi bị ngăn cản. Và những trận kịch chiến đã xảy ra. Nhưng trong các trận chiến, ông Nghĩa luôn là người chiến thắng. Bởi trước đây, ông từng là lính, là một trong những hướng đạo sinh võ nghệ cao cường. Có lần, bọn lâm tặc đang phá rừng, ông Nghĩa chạy đến bắt dừng lại để lập biên bản, thì một tên trong bọn chúng cầm túyp sắt tấn công từ phía sau. Cảm thấy nguy hiểm, ông cúi đầu rồi tung cú đá như trời giáng về phía sau trúng bụng tên lâm tặc. Biết không "ăn" nổi lão tướng Vi Chính Nghĩa, bọn lâm tặc tháo lui chạy thoát thân ra khỏi cánh rừng. Đó chỉ là một trong vô vàn những trận chiến trong rừng sâu mà ông Nghĩa đã xả thân để bảo vệ rừng.

 

Chính những phương án sát sao và những hành động kịp thời đó mà khu rừng săng lẻ được bảo vệ an toàn. Chính quyền và bà con dân bản thì hết lòng ca ngợi, thán phục, còn lâm tặc thì khiếp vía mỗi khi nhắc đến tên ông. Năm 2008, thấy sức khỏe mình yếu dần, ông quyết định bàn giao việc trông coi rừng cho nông trường huyện. "Tôi già rồi, cái chân nó mỏi, không đi lại được, nên xin huyện cho nghỉ về sống trong căn nhà nhỏ ngay dưới những gốc cây săng lẻ cổ thụ. Gắn bó với nó hơn 20 năm nên cũng nhớ", ông Nghĩa tâm sự. Với những thành công ấy, năm 2012 ông Nghĩa được Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tặng Huân chương Lao động hạng Nhì vì những thành tích xuất sắc trong công tác, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Anh Vi Tuấn, người giữ rừng thay ông Nghĩa nói chuyện: "Bác Nghĩa nghỉ giữ rừng nhưng vẫn cùng tôi đi tuần. Tôi chưa từng thấy ai yêu rừng và một lòng vì rừng như bác ấy". Dù đã từng kinh qua nhiều chức vụ nhưng cuộc sống của "thần hộ vệ" này lại có phần thua kém nhiều gia đình khác nơi đây. Ông bảo, mình có gì thì dùng nấy, huyện hỗ trợ cho ít gỗ để làm nhà nhưng tui không lấy. Mình mà làm vậy, dân bản học đòi mất, đến lúc này thì bao nhiêu công sức mình đổ xuống sông xuống biển. Khi được hỏi mong ước cuối cùng của mình là gì, ông cười hiền rồi nói: "Sau này, khi tui chết đi, chỉ hy vọng được một dằm đất trong khu rừng săng lẻ là hạnh phúc lắm rồi. Mình sống cùng nó thì cũng muốn ra đi trong nó".         

 

Ông tiên của bản làng Anh Vi Thắng, trưởng bản Quang Thịnh cho biết: "Bác Nghĩa không chỉ là "thần hộ rừng" mà còn là ông tiên của bản làng. Những ai xích mích với nhau hay gặp rắc rối gì đến bác nhờ giúp là mọi việc êm đẹp! Chúng tôi mong bác sống thật lâu để làm cây cổ thụ tỏa bóng mát che chở cho bản làng. Tấm gương của bác đang để bà con dân bản chúng tôi noi theo".