Chuyện về những người thợ thổi hồn vào cây cảnh Vị Khê ở Ninh Bình

Ở làng nghề cây cảnh Vị Khê, những người thợ chuyên uốn tỉa, tạo thế cho cây cảnh có mức thu nhập khá cao, dao động từ 700.000 đến 1.000.000 đồng mỗi ngày. Không sở hữu những khu vườn rộng hàng nghìn mét vuông, cũng không có trong tay những bộ sưu tập cây cảnh tiền tỷ, nhưng nhiều thợ uốn tỉa lại chính là những nghệ nhân thầm lặng, kiên trì thổi hồn vào từng tác phẩm.

Theo chia sẻ của những thợ uốn tỉa lâu năm ở Vị Khê, công việc này đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn cùng con mắt nghệ thuật. Mỗi nhát kéo, mỗi vòng kẽm đều phải chuẩn xác để đưa cành cây về đúng thế dáng mong muốn, đạt đến độ hoàn thiện cao nhất. Không chỉ làm cho các nhà vườn trong làng, thợ lành nghề của Vị Khê còn thường xuyên được mời đến nhiều tỉnh, thành để uốn tỉa, tạo tác cây cảnh. Mỗi chuyến đi như vậy, họ vừa có thêm thu nhập, vừa học hỏi thêm những phong cách tạo dáng mới.

Anh Trịnh Xuân Trà (trú tại phường Vị Khê) cho biết, anh sinh ra trong gia đình có truyền thống làm cây cảnh, từ nhỏ đã được bố hướng dẫn cách uốn tỉa. Nhờ công việc tạo dáng, chỉnh thế cho các nhà vườn trong và ngoài tỉnh, anh có nguồn thu nhập ổn định.

"Tôi làm quanh năm, hết vườn này đến vườn khác, hầu như không lúc nào hết việc. Ngoài nhận việc trong làng, tôi còn đi Quảng Ninh, Hải Phòng, Phú Thọ, thậm chí cả Sài Gòn, Đồng Tháp,… Bình quân mỗi ngày tôi được 700.000 đồng tiền công, còn đi tỉnh xa thì có thể lên đến 1.000.000 đồng" - anh Trà chia sẻ.

Cũng theo anh Trà, tùy từng loại cây mà mức công khác nhau. Với những cây hàng kỹ (giá trị cao, yêu cầu tạo tác công phu), chủ vườn thường trả theo cây thay vì tính ngày công. Thậm chí, với những phôi cây trị giá hàng trăm triệu đồng, riêng tiền công cho nhóm thợ tay nghề cao cũng lên tới vài chục triệu đồng, làm liên tục 3 – 5 ngày mới hoàn thành.

Đằng sau mức thu nhập ấy là rất nhiều công sức và tâm huyết. Người thợ phải làm việc dưới thời tiết khắc nghiệt, nhiều khi đứng cả ngày dưới cái nắng gay gắt chỉ để chỉnh một thế cây. Bàn tay họ cũng chai sạn theo năm tháng.

"Nghề này phải có đam mê chứ không chỉ nhìn vào thu nhập. Để biến một cây phôi thành tác phẩm nghệ thuật là cả quá trình dài, có khi tính bằng tháng hoặc bằng năm. Nhưng khi cây thành dáng đẹp, chủ vườn bán được giá và nhớ đến mình, đó mới là phần thưởng lớn nhất", anh Trà tâm sự.

Với 18 năm theo nghề, anh Phạm Tuấn Anh (trú tại phường Vị Khê) cho biết, để tạo dáng cho một tác phẩm cây cảnh, thợ thường bắt đầu bằng việc tỉa lá để lộ khung xương, rồi dùng nhôm để uốn định hình. Từ dáng phôi ban đầu, dưới bàn tay uốn nắn, căn chỉnh của người thợ, mỗi tác phẩm lại mang một diện mạo riêng. Dựa vào đặc điểm và thế cây nguyên bản, thợ sẽ sáng tạo ra các dáng thế mang dấu ấn cá nhân.

"Khó nhất là định hình dáng thế. Muốn được trả thù lao cao, người thợ phải liên tục trau dồi kiến thức, nâng cao tay nghề. Khi làm cho nhà vườn, thợ phải thống nhất ý tưởng với chủ, vừa giữ được mong muốn của họ, vừa phát huy được vẻ đẹp tự nhiên của cây", anh Tuấn Anh chia sẻ.

Là chủ khu vườn rộng 7.000 m² với hơn 1.000 cây cảnh, ông Nguyễn Minh Hoạt (SN 1980, trú tại phường Vị Khê) cho biết, mỗi ngày ông thuê từ 7 đến 10 thợ cắt tỉa, tạo dáng. Chi phí trả công cho thợ khoảng 150 triệu đồng mỗi tháng, thu nhập bình quân của mỗi thợ từ 15 – 20 triệu đồng.

Nói về tiêu chí chọn thợ, ông Hoạt cho hay, các thợ Vị Khê có tay nghề lâu đời, tạo tác tinh tế nên ông ưu tiên sử dụng. Đồng thời, ông chọn những người có mắt thẩm mỹ phù hợp với phong cách của mình để tác phẩm đạt giá trị đúng mong muốn.

Theo tìm hiểu của PV, hiện nay, hơn 95% hộ dân tại phường Vị Khê theo nghề cây cảnh; riêng làng cổ Vị Khê gần như 100% hộ làm nghề.

Ông Đỗ Đình Điểm - Phó Bí thư Thường trực phường Vị Khê cho biết, sau sáp nhập, địa phương xác định nghề trồng hoa, cây cảnh là ngành kinh tế mũi nhọn. Trên địa bàn đã hình thành các vùng sản xuất chuyên biệt, mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Thời gian tới, Vị Khê tiếp tục tập trung nguồn lực đầu tư hạ tầng giao thông, thủy lợi; thúc đẩy kinh tế xanh gắn với du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm. Nghề cây cảnh sẽ được ưu tiên phát triển dựa trên thế mạnh truyền thống, hướng tới mục tiêu đến năm 2030, thu ngân sách phường đạt 275 tỷ đồng và thu nhập bình quân đầu người đạt 150 triệu đồng/năm.