Công tác DS-KHHGĐ giai đoạn tới: Khó khăn bội phần

Tuy nhiên, công tác DS-KHHGĐ thời gian tới phải đối mặt với những thách thức vô cùng nặng nề như tốc độ gia tăng tỉ số giới tính khi sinh, tỉ lệ phụ nữ có thai được sàng lọc trước sinh và sơ sinh thấp... ảnh hưởng đến chất lượng dân số.

 

Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh như hiện nay là thách thức lớn, cần nhiều nỗ lực của công tác DS-KHHGĐ thời gian tới (Ảnh: Chí Cường).

 

Tỉ số giới tính khi sinh, mỗi năm tăng 1 điểm phần trăm

Những thách thức  của chất lượng dân số Chất lượng dân số về thể chất thấp, tỉ lệ dân số bị thiểu năng về thể lực trí tuệ chiếm tới 1,5% dân số, trong đó số trẻ mới sinh bị dị tật bẩm sinh do di truyền chiếm khoảng 1,5 - 3% và xu hướng tiếp tục gia tăng do điều kiện sống, môi trường độc hại, lối sống hoặc phong tục, tập quán lạc hậu và chưa được phát hiện sớm, điều trị sớm; số lượng người khuyết tật, tàn tật khá lớn, khoảng 5,3 triệu người (chiếm 6,3% dân số)… Tuổi thọ bình quân cao 72,2 tuổi, nhưng tuổi thọ bình quân khỏe mạnh khá thấp, chỉ đạt 60,2 tuổi. Tầm vóc thể lực của người Việt Nam còn hạn chế, đặc biệt là chiều cao, cân nặng và sức bền còn thấp so với nhiều nước trong khu vực. Vị thành niên, thanh niên Việt Nam không chỉ thấp bé nhẹ cân mà yếu cả về sức mạnh cơ bắp, sức dẻo dai và sức bền.

Tại buổi gặp gỡ các cơ quan liên quan về công tác DS-KHHGĐ trong giai đoạn tới, sáng ngày 20/8, TS Dương Quốc Trọng - Quyền Tổng cục trưởng Tổng cục DS- KHHGĐ cho biết, ngành dân số đón nhận những chỉ báo về tỉ lệ gia tăng dân số, quy mô dân số từ kết quả sơ bộ của TĐTDS&NO năm 2009 một cách phấn khởi. Những số liệu này theo TS Trọng, có một ý nghĩa hết sức quan trọng, quý giá cho việc hoạch định, xây dựng chiến lược DS/SKSS trong giai đoạn 2011 – 2020. Ông Trọng cho hay, quy mô dân số đã ổn định nên giai đoạn tới, công tác giảm sinh không phải là mục tiêu ưu tiên số 1 như giai đoạn trước đây mà sẽ ưu tiên hơn cho các lĩnh vực khác như cơ cấu dân số, chất lượng dân số, phân bố dân cư.

Về cơ cấu dân số, theo đánh giá của Tổng cục DS - KHHGĐ, điều đáng lo ngại nhất hiện nay là tỉ số giới tính khi sinh của nước ta đang có tốc độ gia tăng khá lớn. Kết quả sơ bộ TĐTDS&NO 2009 cho thấy, tỉ số giới tính của nước ta là 98,1 nam/100 nữ - cao hơn so với cuộc TĐTDS năm 1999 (96,7 nam/100 nữ). Tuy nhiên đây là tỉ số giới tính chung, còn tỉ số giới tính khi sinh cao như hiện nay 112 trẻ trai/100 trẻ gái, theo nhận định của bà Trần Thị Vân - Trợ lý Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), cũng như các chuyên gia trong lĩnh vực dân số, sẽ có những hệ lụy tác động lâu dài, mạnh mẽ tới sự phát triển kinh tế - xã hội trong vòng 15 – 20 năm tới.

 

Ông Nguyễn Năng An – Phó Vụ trưởng Vụ DS-KHHGĐ, Tổng cục DS-KHHGĐ cho biết, từ năm 1979 – 1999, tỉ số giới tính khi sinh của Việt Nam tăng từ 105/100 lên 107/100 thì trong 2 năm 2007 – 2008, tỉ số này tăng từ 110 lên 112. Theo lý giải của ông An, từ năm 1979 – 1999, trong vòng 20 năm tỉ số giới tính khi sinh của chúng ta tăng 2 điểm phần trăm hay nói cách khác là cứ 10 năm mới tăng 1 điểm phần trăm, thì trong vòng có 2 năm 2007 – 2008, mỗi năm tỉ số đã tăng 1 điểm phần trăm.

Hiện nay, việc mất cân bằng giới tính khi sinh ở nước ta đang diễn ra trên diện rộng, năm 1999 mới xuất hiện ở 1 vùng địa lý thì nay nó đã có ở 4 vùng địa lý với 33/63 tỉnh, thành phố có tỉ số này trên 110. Theo dự báo, tỉ số giới tính khi sinh vẫn đang trong xu hướng tăng, có những nơi tỉ số này lên tới 138/100. Ông An cho biết thêm, nếu thực hiện quyết liệt các giải pháp can thiệp, vào năm 2020 tỉ số giới tính khi sinh của ta sẽ dừng ở mức 115/100.

 

Sàng lọc trước sinh để nâng cao chất lượng dân số (Ảnh: Dương Ngọc).

 

Cơ hội lớn, thách thức cao

Dị tật bất thường của thai nhi có ở các tuổi của mẹ Theo TS Lê Anh Tuấn - Phó Giám đốc BV Phụ sản TW, những dị tật bất thường không chỉ phát hiện ở thai có tuổi mẹ trên 35 (tuổi có nguy cơ cao) mà đã có ở các lứa tuổi mẹ. Hiện nay, những dị tật bất thường gặp nhiều nhất ở thai phụ từ 25 – 29 tuổi. Tỉ lệ dị tật bất thường ở tuổi mẹ dưới 35 đã chiếm tới 2/3 trong tổng số trường hợp phát hiện dị tật bất thường ở thai nhi. TS Lê Anh Tuấn cũng cho rằng, để nâng cao được chất lượng giống nòi, việc SLTS&SLSS cần phải được triển khai rộng và cho tất cả các thai phụ. Tuy nhiên, đây là một khó khăn lớn khi mà ở Việt Nam, tỉ lệ các bà mẹ thực hiện SLTS&SLSS mới chỉ đạt 1%, trong khi đó, ở một số nước khác như Hàn Quốc, Nhật Bản tỉ lệ này đã đạt tới 90% và 100%.

Năm 2008, Việt Nam bước vào thời kỳ cơ cấu “dân số vàng” (2 người cõng 1 người phụ thuộc). Ông Đinh Công Thoan - Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính, Tổng cục DS-KHHGĐ cho biết, số người trong độ tuổi lao động sẽ tăng nhanh từ 59,5 triệu người (chiếm 67% dân số) năm 2010 lên 64,6 triệu người (chiếm 65% dân số) năm 2020. Với lợi thế nguồn lao động dồi dào, đây là cơ hội thuận lợi mà theo các nhà nhân khẩu học là đưa nền kinh tế “cất cánh”. Tuy nhiên, cơ hội này cũng tạo ra những thách thức gay gắt đối với vấn đề giải quyết việc làm, thất nghiệp và sử dụng lao động có hiệu quả.

Cùng với cơ cấu “dân số vàng”, Việt Nam cũng đồng thời bước vào thời kỳ cơ cấu “dân số già” (tỉ lệ người trên 65 tuổi chiếm 7,5% dân số). Theo TS Dương Quốc Trọng, đây cũng là một thách thức không kém phần gay gắt, bởi chúng ta vẫn chưa có sự chuẩn bị, sẵn sàng đón nhận cho giai đoạn này với những đòi hỏi về vấn đề an sinh xã hội, đặc biệt là chăm sóc sức khỏe cho 1 người già theo ước tính gấp 8 lần chi phí cho 1 trẻ em.

TS Dương Quốc Trọng cũng bày tỏ, mục tiêu số 1 trong thời gian tới là nâng cao chất lượng dân số, cụ thể là nâng cao chất lượng nòi giống người Việt Nam qua việc đẩy mạnh tư vấn - kiểm tra sức khỏe tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh và sàng lọc sơ sinh (SLTS & SLSS), góp phần để có những công dân khỏe mạnh cả về thể chất, trí tuệ và tinh thần. Hiện nay, Tổng cục DS-KHHGĐ đang triển khai đề án SLTS & SLSS tại 12 tỉnh phía Bắc và 12 tỉnh phía Nam, năm 2009 đã tiếp tục mở rộng ở 7 tỉnh miền Trung. Qua thực hiện chương trình này, đã phát hiện chẩn đoán sớm, can thiệp điều trị dị tật cho nhiều thai nhi ngay từ trong bụng mẹ, ngay sau sinh giúp nhiều trẻ có cơ hội được phát triển bình thường về thể chất và tinh thần.

Tuy nhiên, ở nước ta việc SLTS&SS là một chương trình mới nên nhiều cặp vợ chồng chưa nhận thức được lợi ích của nó. Vẫn còn nhiều trẻ em sinh ra mang dị tật lẽ ra có thể được phòng ngừa ngay từ trước và trong khi bà mẹ mang thai. Nhiều trường hợp trẻ  tử vong ngay khi được sinh ra do dị tật. TS Lê Anh Tuấn - Phó Giám đốc BV Phụ sản TW, Giám đốc Trung tâm Chẩn đoán trước sinh của BV cho biết, trong nghiên cứu tại BV về phương pháp phát hiện dị tật bẩm sinh (DTBS) ở tuổi thai 16 – 20 tuần, tỉ lệ DTBS là 5,4%, trong đó dị tật lớn nhất là ở đầu chiếm 47,4%, ở bụng 20,4%, tiếp đó là ở ngực, các chi... 

“Công tác DS-KHHGĐ đã đạt được những thành công nhất định trong giai đoạn vừa qua. Tuy nhiên, với những mục tiêu và những ưu tiên mới cùng những khó khăn, thách thức nên công tác DS-KHHGĐ trong giai đoạn tới nặng nề hơn nhiều, khó khăn gấp bội phần so với giai đoạn trước; đòi hỏi cần sự đầu tư lớn cả về nguồn lực vật chất và con người” – TS Dương Quốc Trọng nhấn mạnh.

 

Hà Thư