Công tác phòng, chống HIV/AIDS: Còn nhiều khó khăn

Tuy nhiên, trong cuộc trả lời phỏng vấn Báo GĐ&XH, Cục trưởng Cục Phòng, chống HIV/AIDS (Bộ Y tế) Nguyễn Thanh Long cho biết, công tác phòng, chống HIV/AIDS còn cần nhiều sự nỗ lực, đặc biệt là hệ thống pháp luật.

 

Duy trì nguồn lực cho công tác điều trị HIV đang là một  thách thức lớn.

 

Vai trò của hệ thống pháp lý

Như ông nói, cơ sở pháp lý là một trong những điều căn bản để giúp công tác phòng, chống HIV/AIDS thành công. Vậy những cơ sở pháp lý trong hệ thống luật pháp về HIV/AIDS có tác động trực tiếp như thế nào trong việc đẩy lùi căn bệnh thế kỉ này?

- Hệ thống pháp lý đóng vai trò hết sức quan trọng trong triển khai bất cứ chương trình nào, nhất là những chương trình nhạy cảm, nhiều ý kiến khác nhau thậm chí trái chiều nhau như chương trình phòng, chống HIV/AIDS.

Nhận thức được tầm quan trọng của hệ thống pháp luật trong việc kiểm soát dịch HIV/AIDS, trong những năm qua, Việt Nam đã hết sức chú trọng công tác xây dựng, ban hành và phổ biến các văn bản pháp lý về HIV/AIDS. Chúng ta đã có hàng trăm văn bản pháp lý được ban hành, tạo hành lang pháp lý quan trọng trong việc triển khai chương trình. Một số văn bản quan trọng đã được ban hành trong thời gian gần đây, gồm:

Thứ nhất là: Ngày 30/11/2005, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ban hành Chỉ thị 54-CT/TW về "Tăng cường lãnh đạo công tác phòng, chống HIV/AIDS trong tình hình mới". Chỉ thị đã yêu cầu "các ngành chức năng coi trọng xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật đồng bộ để tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho công tác phòng, chống HIV/AIDS; ban hành chính sách, chế độ hỗ trợ việc chăm sóc người nhiễm HIV/AIDS, quan tâm thích đáng đến quyền lợi của người tham gia phòng, chống HIV/AIDS" và "Các cấp ủy đảng, ban cán sự đảng các bộ, ngành, đảng đoàn Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, đảng đoàn các đoàn thể chính trị - xã hội xây dựng các chương trình, kế hoạch hành động cụ thể thực hiện chương trình hành động của Chính phủ và Chỉ thị của Ban Bí thư". Như vậy có thể nói phòng, chống HIV/AIDS là một trong những vấn đề mà Đảng ta rất quan tâm.

Thứ hai là: Quốc hội khóa XI đã thông qua và Luật Phòng, chống HIV/AIDS đã có hiệu lực từ ngày 1/1/2007, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác phòng, chống HIV/AIDS ở nước ta. Luật đã quy định và có phạm vi điều chỉnh tất cả các vấn đề liên quan đến phòng, chống HIV/AIDS; việc chăm sóc, điều trị, hỗ trợ người nhiễm HIV và các điều kiện bảo đảm thực hiện biện pháp phòng, chống HIV/AIDS. Có thể nói, Việt Nam là một số ít nước trên thế giới đã có một luật riêng điều chỉnh về vấn đề này.

Thứ ba là: Ngày 17/3/2004, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Chiến lược quốc gia phòng, chống HIV/AIDS ở Việt Nam đến năm 2010 và tầm nhìn 2020. Nội dung Chiến lược đã xác định quan điểm của Nhà nước trong công tác phòng, chống HIV/AIDS, xác định các mục tiêu ưu tiên, các giải pháp và tổ chức thực hiện.

Có thể nói cho đến nay chúng ta đã có một khung hành lang pháp lý trong phòng, chống HIV/AIDS khá đầy đủ, cũng chính nhờ có khung pháp lý này đã góp phần vào những thành công trong việc kiểm soát HIV/AIDS ở Việt Nam giai đoạn vừa qua.

 

Thăm khám, điều trị cho bệnh nhận HIV/AIDS.

Nhiều khó khăn, thách thức

Sau 20 năm đối phó với đại dịch HIV/AIDS, bên cạnh những thành công đã có trong điều trị và giảm tỷ lệ lây nhiễm, thì những thách thức mà ngành y phải đối phó với HIV/AIDS vẫn còn rất lớn, ông có thể nói rõ hơn về những thách thức này?

- Công tác phòng, chống HIV đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ, tuy nhiên công tác này vẫn còn rất nhiều khó khăn, thách thức bởi các lí do sau:

1. Môi trường chính sách và pháp lý: Một số địa phương vẫn chưa thực sự tạo điều kiện cho việc mở rộng các hoạt động can thiệp giảm tác hại phòng lây nhiễm HIV như chương trình trao đổi bơm kim tiêm và chương trình sử dụng bao cao su.

2. Kỳ thị và phân biệt đối xử: 20 năm sau ngày phát hiện có người nhiễm HIV, Việt Nam vẫn tiếp tục phải đối mặt với sự kỳ thị và phân biệt đối xử. Giai đoạn này đã ghi nhận được một số trường hợp trẻ em không được nhận vào học và một số người bị gia đình, cộng đồng chối bỏ sau khi họ công khai tình trạng nhiễm HIV. Sự thiếu hiểu biết về bệnh tật, các định kiến liên quan đến các hành vi được cho là không được xã hội chấp nhận và sự thiếu hiểu biết về quyền của những người nhiễm HIV là những nguyên nhân chính gây ra các hành vi kỳ thị, phân biệt đối xử nói trên.

3. Các dịch vụ dự phòng, điều trị, chăm sóc và hỗ trợ: Trong khi đã có nhiều tiến bộ trong việc mở rộng các dịch vụ dự phòng, song vẫn cần duy trì các nỗ lực này để đảm bảo độ bao phủ đầy đủ các dịch vụ cho các nhóm đối tượng có nguy cơ cao. Việc dự phòng lây truyền HIV qua đường tình dục trong nhóm nam tình dục đồng giới, dự phòng lây lan sang những bạn tình của những người nhiễm HIV, những người tiêm chích ma túy và những phụ nữ tiêm chích ma túy vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu về độ bao phủ để đảm bảo hiệu quả dự phòng lây nhiễm HIV. Ngoài ra, việc tiếp cận được các dịch vụ dự phòng, chăm sóc và điều trị ARV tại các trại giam, trại tạm giam, trung tâm giáo dục lao động xã hội vẫn còn hạn chế.

4. Nguồn nhân lực: Các hạn chế về số lượng và chất lượng nguồn nhân lực đã gây trở ngại cho việc nhân rộng các mô hình, kinh nghiệm tốt ở cả cấp tỉnh và huyện. Các chương trình phòng, chống HIV/AIDS thiếu các điều kiện để khuyến khích, thu hút và giữ chân các nhân viên có năng lực.

5. Ngân sách bền vững: Việc mở rộng không ngừng các hoạt động dự phòng và điều trị trong 2 năm qua có được là nhờ một phần lớn sự hỗ trợ từ các nhà tài trợ quốc tế. Khi Việt Nam đang tiến đến vị trí của nước có thu nhập trung bình, sự ủng hộ về tài chính từ bên ngoài sẽ giảm đi. Việc duy trì nguồn lực trong nước cho các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS, đặc biệt là công tác điều trị ARV và điều trị methadone là một thách thức lớn cần được quan tâm sớm và có giải pháp phù hợp.

- Xin cảm ơn ông!

 

Khoảng 300.000 người sống chung với HIV Đến nay, Việt Nam vẫn nằm trong khu vực những quốc gia có tỷ lệ người nhiễm HIV cao nhất trên thế giới với khoảng 300.000 người đang sống chung với căn bệnh thế kỷ này. Theo ước tính của Bộ Y tế, mỗi năm có khoảng 18.000 - 39.000 trường hợp nhiễm HIV/AIDS, trung bình cứ mỗi ngày lại có thêm 50-100 người nhiễm mới. Dịch đã lan tràn ở tất cả các địa phương trên toàn quốc. Đáng lo ngại là HIV/AIDS đang có xu hướng lan ra cộng đồng dân cư do tệ nạn mại dâm. Chính vì thế, số phụ nữ (trong đó có rất nhiều người sống ở nông thôn, ít va chạm với xã hội) bị nhiễm bệnh ngày càng gia tăng và tới nay ước tính đã chiếm 1/3 tổng số các trường hợp mới nhiễm HIV. Cục Phòng, chống HIV/AIDS Việt Nam cho biết: Dịch đang có xu hướng gia tăng ở nhóm người có quan hệ đồng dục giới nam (tập trung chủ yếu ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh). Ở nhóm người tiêm chích ma túy, tỷ lệ nhiễm có nơi lên tới 65%. HIV/AIDS cũng đang ngăn cản nỗ lực của Việt Nam nhằm kiểm soát bệnh lao. Hiện ở nước ta đã có 86 trung tâm cai nghiện ma tuý với tổng số học viên lên đến 57.000 người thực hiện cai nghiện ma túy bắt buộc. Tuy nhiên, tỷ lệ tái nghiện vẫn lên tới trên 80%. Trong khi đó, số người sử dụng ma tuý quản lý được ở các địa phương vẫn tiếp tục gia tăng.

  Xuân Phương