Để người già không là gánh nặng

Không thể coi người già là một "gánh nặng".Thế hệ sau phải có trách nhiệm chăm sóc, phụng dưỡng họ. Thế giới đang hướng đến những giải pháp cụ thể để già hóa không gây tác động quá lớn đến sự phát triển.

 

Người già Nhật Bản làm việc trên trang trại. Ảnh: TL

 

Từ lão nông trên đồng ruộng Nhật Bản

"Nền nông nghiệp nước nhà bây giờ không sức trẻ, không tương lai", lão nông 57 tuổi người Nhật Bản- Hitoshi Suzuki bùi ngùi nói vậy khi đang đứng trên mảnh ruộng 450 tuổi của gia đình.

 

Người già ngày càng tăng về số lượng, có thể không là gánh nặng nhưng hiển nhiên là một mối quan tâm lớn của cả hành tinh sắp đạt ngưỡng 7 tỷ người. Đó là an sinh xã hội, chăm sóc y tế, là đời sống tinh thần mà họ xứng đáng được hưởng, là làm sao để tuổi già không làm yếu kinh tế.

Tuổi tác đang được xem là vấn đề lớn nhất ở các vùng nông thôn. Theo Bộ nông nghiệp Nhật Bản, 70% trong 3 triệu nông dân nước này có độ tuổi 60, thậm chí già hơn!

Mảnh đất của lão nông Hitoshi Suzuki nay đã tăng gấp 4 lần so với diện tích cũ (lên 40 ha). Để canh tác hết số đất này, ông lão hầu như phải thuê các nông dân cũng cao tuổi đến làm! Lao động trẻ tất nhiên không thiết tha với nghề nông, song lý do chính vẫn là vấn đề lợi nhuận. Giá đất lạm phát, sự hạn chế về sản lượng gạo và chi phí cơ giới hoá quá cao... Tựu chung lại có nghĩa: Dẫu ruộng đất của ông Suzuki có rộng lớn hơn nữa thì ông cũng không kiếm được nhiều tiền hơn trước đây là bao.

Hàng triệu cụ già 60 tuổi và trên 60 tuổi đang ngày ngày vật lộn với mảnh đất của mình, trong lúc khó khăn đến dồn dập như thế này, là sự báo động cho nền nông nghiệp. Rõ ràng, nông nghiệp Nhật Bản, cần phải khoẻ hơn - khoẻ theo đúng nghĩa đen của nó.

Trên đây chỉ là một trong rất nhiều hình ảnh tiêu biểu về thực trạng già hóa dân số tại Nhật Bản, chưa kể đến một vài trường hợp người cao tuổi bị bỏ quên trong xã hội, cả chục năm mới được phát hiện. Người già ngày càng tăng về số lượng...

 

Đến sự… đối phó

Theo dự đoán, năm 2011, hành tinh của chúng ta sẽ đạt 7 tỷ người, đến năm 2043 là 9 tỷ. Tỷ lệ sinh thấp cùng với tuổi thọ con người ngày càng tăng khiến cơ cấu dân số thế giới thay đổi mạnh mẽ. Sự "chênh lệnh lực lượng" giữa người trong độ tuổi lao động và người "sống nhờ" đang trở thành nỗi lo của bất kỳ quốc gia nào. Người già bỗng nhiên trở thành gánh nặng tài chính cho người trẻ, dù họ đã cống hiến cả đời mình để nuôi nấng, dạy dỗ những "người trẻ" thành công, trở thành lực lượng lao động chính của xã hội.

Nhưng thực tế thì không thể không đối mặt. Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) thậm chí còn kêu gọi các nước lên kế hoạch đối phó với thực trạng già hóa dân số. Tại Nhật Bản, Đức, Tây Ban Nha, Hàn Quốc..., tuổi nghỉ hưu còn được kéo dài thêm cả chục năm. Theo IMF, phương thức và thời điểm các nước cải cách chế độ nghỉ hưu tác động không chỉ đến người nghỉ hưu mà còn tác động mạnh cả đến các nền kinh tế quốc gia và thế giới. Tác động rõ nhất của tình trạng dân số già thể hiện trong các lĩnh vực y tế, tạo việc làm và nhà ở. Tăng tuổi nghỉ hưu có tác động kinh tế dài hạn tích cực nhất vì như vậy tăng được số lao động tích cực và nhu cầu tiêu dùng.

 

Người già luôn được quan tâm dù họ không còn là  lực lượng lao động.

 

Sự khác biệt

Một nước được gọi là dân số già khi số người trên 60 tuổi chiếm 10% và trên 65 tuổi chiếm 7,5%. Năm 2008 tỷ lệ người trên 60 tuổi ở nước ta là 9,5% - xấp xỉ già hóa. Nhưng nếu dựa theo tỷ lệ người trên 65 tuổi thì dân số nước ta đã thuộc vào giai đoạn già hóa. Như vậy quá trình già hóa dân số của chúng ta đến sớm hơn dự kiến (năm 2015).

Để chuyển từ dân số vàng sang dân số già, Pháp cần 115 năm, Thụy Điển mất 70 năm còn Việt Nam sẽ chỉ cần 15- 20 năm. Tốc độc già hóa dân số của nước ta tăng một cách chóng mặt là do tuổi thọ bình quân ngày càng tăng trong khi tỷ suất sinh và tỷ suất chết giảm.

Tuổi thọ của người Việt Nam đã đạt được mức gia tăng gấp khoảng 1,5 lần mức gia tăng tuổi thọ trung bình trên thế giới. Nếu như trong 50 năm qua, tuổi thọ bình quân của người dân trên thế giới tăng 20 tuổi (từ 48 lên 68) thì tuổi thọ của người Việt Nam đã tăng từ 40 tuổi lên 73 tuổi.

Già hóa thì sức lao động giảm, trong khi hệ thống công ăn việc làm, an sinh xã hội cho nhóm này vẫn chưa đáp ứng được. Hơn nữa, 70% người già lại sống ở khu vực nông thôn, không có lương hưu và phải phụ thuộc vào con cái.

Tại Canada, ước tính đến năm 2030, sẽ có khoảng 20% dân số từ độ tuổi 65 trở lên. Dù nền kinh tế phát triển, thu nhập bình quân đầu người cao, Canada vẫn dự đoán những thay đổi vì cơ cấu dân số sẽ tác động mạnh mẽ đến chất lượng sống của cộng đồng xã hội. Những trung tâm bảo trợ cho người cao tuổi ngày càng đông đúc hơn, ngân sách cho lương hưu không ngừng tăng lên, chi phí y tế phát sinh liên tục...Canada cũng gặp những khó khăn tương tự như tại nhiều quốc gia khác, chỉ khác nhau về mức độ.

Tại Đức, Thụy Sĩ, chính quyền đã có nhiều biện pháp để đem lại cuộc sống tốt nhất cho người cao tuổi. Dẫu vậy, mối lo về sự chênh lệnh lực lượng lao động chưa bao giờ kết thúc. Bằng chứng cụ thể nhất cho điều này là "tin vui" năm 2010 tại Đức. Vào tháng 12/2010, khi Cơ quan liên bang về thống kê của Đức thông báo tỷ lệ sinh của nước này đã tăng đột biến, ngành dân số như đón một tin vui bất ngờ. Năm 2009, trong khoảng thời gian 9 tháng đầu, chỉ có 492.000 em bé chào đời, trong khi đó, cùng kỳ 2010 có tới 510.000 công dân Đức mới. Giới chuyên môn nhìn nhận, tỷ lệ 3,6% này là tín hiệu tích cực, lạc quan về dân số vốn bị xem là già nhất nhì thế giới. Dù người Đức có đủ tiền để nuôi dưỡng người già, thì mỗi công dân mới chào đời vẫn như một báu vật của cuộc sống, sẽ tham gia vào lực lượng lao động, sẽ làm ra của cải để nuôi những người già, những người sắp già và những người không thể lao động.

 

Dự đoán: Năm 2011, hành tinh của chúng ta sẽ đạt 7 tỷ người. Năm 2025 đạt 8 tỷ người. Năm 2043 đạt 9 tỷ người. Dân số thế giới đang già đi nhanh chóng, tác động không nhỏ đến nền kinh tế toàn cầu. Tỷ lệ sinh thấp cùng với tuổi thọ con người ngày càng tăng khiến cơ cấu dân số thế giới thay đổi mạnh mẽ.