Đi tìm huyền thoại miền gái đẹp Thượng Lâm

 

Sự tích 99 ngọn núi phượng hoàng

Theo chân Chủ tịch xã Chẩu Viết Dinh, tôi rẽ màn sương mỏng đang xuống dần cùng bóng tối để trèo lên ngôi nhà sàn thuộc diện to nhất bản của cụ Ma Văn Mơ, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Thượng Lâm. Gắn bó cả đời với vùng đất nhiều huyền thoại này, cụ Mơ được coi là một trong những người giữ sử Thượng Lâm bằng ký ức. Cạn một chén rượu ngô sóng sánh, già làng họ Ma lim dim kể về sự tích 99 ngọn núi để “lý giải cội nguồn về cái đẹp của con gái Thượng Lâm”.

 

Hai chị em Ngô Thị Hương (bên phải) và Ngô Thị Huyền.

Chuyện kể rằng: Thủa trời đất mới hình thành, ranh giới đất đai các tộc người chưa phân định nên hay xảy ra đánh nhau. Năm ấy, một vị vua có công dẹp yên bốn cõi được thần linh mách bảo phải tìm nơi có đủ 100 ngọn núi để xây dựng kinh đô thì cơ nghiệp mới lâu bền. Bí mật ấy lọt ra ngoài đến tai quan sở tại vùng Thượng Lâm. Thấy vùng đất mình cai quản núi non trùng điệp, viên quan cho lính đi đếm, nhưng đếm đi đếm lại chỉ có 99 ngọn núi. Bọn chân tay liền xúi ngài đắp thêm một ngọn núi nữa để vùng đất Thượng Lâm thành kinh đô và quan sẽ thành đại thần. Viên quan xuống lệnh bắt dân trong vùng đi phu đắp núi.

Bấy giờ nhà vua lại nhờ thần linh chọn giúp đất xây dựng kinh đô. Thần mang theo đàn phượng hoàng 100 con lên đường. Một buổi sáng kia, thần và đàn phượng hoàng đến vùng Thượng Lâm. Đàn chim chao lượn ba vòng rồi mỗi con sà xuống đậu trên đỉnh một ngọn núi nhưng còn một con phượng hoàng lượn vòng quanh mãi một ngọn núi, ba lần sà xuống rồi lại bay lên mà không đậu. Bất ngờ, 99 con phượng hoàng kia cũng cất cánh bay đi. Thì ra đó chính là ngọn núi giả. Biết chuyện, thần nổi giận cho rồng làm một trận mưa lớn khiến ngọn núi giả bị đổ xuống.

 

Cụ Lộc Văn Đắc.	Cụ Ma Văn Mơ.

Cụ Mơ cười hãnh diện: “Cũng nhờ 99 ngọn núi có phượng hoàng đến đậu mà khí hậu nơi đây luôn mát mẻ, trong lành. Sự mát mẻ đó thấm vào làm nõn nà làn da con gái. Con gái Thượng Lâm còn có vẻ đẹp của loài chim phượng với mái tóc dài như con suối chảy dài vô tận. Sự ôn hòa của khí hậu không chỉ làm nên vẻ đẹp hình thức cho con gái nơi đây mà còn tạo nên những tâm hồn trong trẻo cùng với sự nết na, hiền dịu nức tiếng khắp thành Tuyên”.

Cụ Mơ trở mấy khúc củi, bếp củi giữa nhà bập bùng trên vách nhà sàn lâu năm khiến không gian như huyền thoại. Chưa kịp thoát ra khỏi câu chuyện huyền thoại,  tôi như “mất hồn” khi hai cô cháu gái của cụ Mơ ríu rít ùa vào. Hai cô gái đẹp như đóa hoa rừng ngạt ngào hương sắc. Dẫu trong trang phục áo tây, quần bò nhưng vẫn làm tôi liên tưởng đến những người đẹp Thượng Lâm một thời với bộ váy áo dân tộc Tày đen nhức mắt.

Cô chị Ngô Thị Hương, SN 1986, từng lọt vào tốp những người đẹp nhất cuộc thi Người đẹp thành Tuyên năm 2007. Ngoài vẻ đẹp dịu dàng, Hương còn là cô gái rất khéo léo, có thể tự tay cắt may cho mình những bộ trang phục rất đẹp để tham dự cuộc thi. Ngại ngùng trước những ánh mắt chăm chắm của các anh nhà báo đến từ Thủ đô, Hương cho biết cô tham gia cuộc thi Người đẹp thành Tuyên là do đọc được một thông tin trên báo Tuyên Quang. Hương khẳng định, những người con gái đẹp nhất Thượng Lâm mà biết đến cuộc thi chắc chắn vùng đất này sẽ giành được nhiều giải cao hơn nữa.

Em gái Hương là Ngô Thị Huyền hiện đang là sinh viên trường CĐ nhạc họa Trung ương. Huyền có một khuôn mặt tròn và sáng như trăng rằm. Khi nghe nhà báo đề nghị chụp một vài kiểu ảnh, Huyền cúi mặt xuống che đi gò má xinh xắn đang ửng hồng vì xấu hổ... Đúng như Chủ tịch xã Chẩu Viết Dinh đã nói, “đã gặp rồi thì chẳng muốn về xuôi”.

Huyền thoại  đền Bà Chủa

Hôm sau, chúng tôi theo chân trưởng bản Chẩu Văn Tiến tìm đến nhà cụ Lộc Văn Đắc - Nguyên là Phó Chủ tịch UBND xã Thượng Lâm - cũng là người cất giữ nhiều huyền thoại về miền gái đẹp.

 

Hai chị em Ngô Thị Hương (bên phải) và Ngô Thị Huyền.

Trong ký ức của cụ Đắc thì người con gái đẹp nhất lưu truyền là bà Quằng Thúy Liêm. Chuyện xưa kể lại rằng, ở vùng Thượng Lâm ngày đó có thổ ty họ Quằng nổi tiếng áp bức dân lành. Nhiều người con gái đẹp trước khi đi lấy chồng đều phải đến ngủ tại nhà thổ ty ba đêm mới được xuất giá. Đến một ngày dân không chịu được, nổi dậy giết chết cả nhà tên thổ ty gian ác. Trong lúc hỗn loạn, một người đàn bà tên Quằng Thúy Liêm đã lợi dụng đêm tối chạy thoát thân. Bà Liêm là người con gái đẹp nổi tiếng nhất đất Thượng Lâm.

Người dân Thượng Lâm sau khi thoát nạn thổ ty, những tưởng đời sống yên ổn trở lại, ngờ đâu mùa màng lại liên miên thất bát. Một thầy mo đi qua biết chuyện liền mách: “Nhà thổ ty họ Quằng vẫn còn sót lại một người,  phải tìm người đó đưa về đất này thì mới hết đại hạn”. Sau nhiều ngày, dân làng mới tìm được bà Liêm lấy chồng và sinh con ở cách đó 100 cây số. Nghe chuyện, bà đồng ý theo dân làng về. Đến vụ mùa, cứ bà Liêm gieo hạt trước rồi người dân trong làng gieo sau thì mùa màng bội thu. Khi bà mất, dân làng vẫn cấy cày trên ruộng bà, lấy gạo đó thổi xôi, làm bánh cúng bà và chia lộc cho cả làng. Thượng Lâm lại giàu lên, con gái trong vùng ăn uống đầy đủ nên ngày càng đẹp hơn. Người dân lập đền thờ trên chính mảnh ruộng của bà và gọi là đền Bà Chủa. Trai gái lấy nhau phải mang đồ lễ đến cúng ở đền để mong được trăm năm hạnh phúc. Thật lạ khi thành hoàng của đất Thượng Lâm cũng lại là một người con gái đẹp.

Chia tay với vùng đất huyền thoại Thượng Lâm, trở về với những bộn bề phố sá, trong lòng tôi cứ vương vấn mãi những câu then trầm bổng, ngọt ngào: “Ai lên Thượng Lâm vượt con sông Lô, Gâm đến quê hương em... Phượng hoàng đã về đây, em mong anh về đây... Thương anh như chín mươi chín ngọn núi, nhớ anh như núi Pác Tạ, anh ơi!”. Chắc chắn tôi sẽ còn trở lại…

 

Nguyễn Thắng

Báo Gia đình & Xã hội cuối tuần Xuân Canh Dần