Đổ xô nhặt hạt na, giá gấp ba lần quả

Phế phẩm giá cao

Từ đầu tháng 8/2014 tới nay, giới thương lái và người dân Lạng Sơn sục sôi thu gom, trao đổi, mua bán hạt na. Tại huyện Chi Lăng, theo ghi nhận của PV, hạt na được thương lái thu gom sau đó bán nhập với giá 100.000 – 120.000 đồng/kg trong khi 1 kg na giao động từ 25.000 - 35.000 đồng. Hiện đang trong giai đoạn cuối mùa, hàng khan nên giá na được đẩy lên đến 70.000 đồng/kg. Nay, ngoài nguồn thu từ na thương phẩm, người dân lại ồ ạt rủ nhau nhặt, thu gom hạt na kiếm lời.

Chị Nguyễn Thị Hậu - một người dân sống cạnh chợ Chi Lăng cho biết, hạt na bỗng dưng “có giá” vài tháng nay. Khác với mọi năm, thương lái Trung Quốc thu mua quả, nay họ còn mua cả hạt na. Động thái thu mua này đã ngay lập tức thay đổi thói quen của người dân. Trước đây, người dân ăn na xong vứt hạt vào thùng rác thì nay thu gom lại, đem rửa sạch, phơi khô, dồn đống chờ thương lái đến tận nhà mua. Chị Hậu tiết lộ thêm, người ta đang kháo nhau thông tin cho rằng, giá bán hạt na tại Trung Quốc khoảng 300.000 đồng/kg, mức này cao gấp nhiều lần so với giá các tiểu thương thu mua gom nên nhiều gia đình kéo nhau vào rừng nhặt hạt na rồi đem sang bên kia biên giới bán hàng trực tiếp. Vì vậy, hiện tượng nhiều người dân kéo nhau vào rừng na nhặt hạt bán kiếm lời đang trở thành phong trào.

“Kẻ mua, người bán nườm nượp nhưng chẳng biết người thu mua cuối cùng là ai, để làm gì… Người ta đồn thổi cho rằng, đối tượng thu mua hạt na là thương lái Trung Quốc nhưng thú thực, chưa ai thấy một người Trung Quốc nào đi mua mà chỉ thấy toàn dân Việt. Hầu hết các đầu mối thu mua thứ hàng lạ này đều là người Việt Nam. Nghe nói họ thu gom rồi xuất sang biên giới (Trung Quốc). 1kg hạt na lời gấp đôi, thậm chí gấp 3 giá mua ở đây”, chị Hậu nói.

Cũng như những mặt hàng dị thường khác được thu mua khiến giá lên cao ngất ngưởng, đa số người dân Chi Lăng không biết chính xác mục đích các thương lái mua hạt na để làm gì. “Nghe nói họ thu mua hạt về để ươm giống, đợi đến mùa xuân tới sẽ trồng cây. Có thông tin cho rằng họ mua về làm thuốc”, chị Vũ Thị Trang, một dân buôn ở Chi Lăng cho biết.

Lo thương hiệu na Lạng Sơn sẽ bị “nhái”?

Na Chi Lăng vốn là một đặc sản của miền đất địa đầu phía Bắc. Năm 2011, na Chi Lăng đã được Bộ Khoa học và Công nghệ cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu. Đây là cơ sở pháp lý để giống na này phát triển thương hiệu, chống vi phạm bản quyền nhãn hiệu từ các giống na ở địa phương khác.

Theo các hộ dân trồng na lâu năm ở Lạng Sơn, cây na được đưa về đất Chi Lăng trồng nhân rộng ra từ những năm 80 của thế kỷ trước, do một dòng họ ở Hoài Đức (Hà Nội) mang giống theo khi di cư lên mảnh đất này. Tuy nhiên, theo đánh giá của cơ quan chuyên môn và người tiêu dùng, giống na này trồng ở Hoài Đức cho chất lượng không cao nhưng khi mang lên Chi Lăng, do hợp với khí hậu, thổ nhưỡng nên cho quả to, ăn ngọt, bùi, giá trị kinh tế cao.

Ở xã Chi Lăng, gần như gia đình nào cũng trồng na. Nhà nào trồng nhiều thì vài héc ta, nhà trồng ít cũng có hàng chục gốc. Khoảng chục năm trở lại đây, cây na phát triển, được người tiêu dùng trong nước và đặc biệt thương lái Trung Quốc biết đến và rốt ráo nhập hàng. Trước thông tin người Trung Quốc thu mua hạt na về ươm giống, người dân địa phương tỏ ra lo lắng sau vài năm nữa, thậm chí sang năm tới giống na Chi Lăng sẽ phải cạnh tranh với chính thị trường vốn là đầu ra lớn của na Chi Lăng thành phẩm. “Người dân đồn đoán thương lái Trung Quốc thu mua không có mục đích gì khác ngoài việc nhân giống, cạnh tranh với thương hiệu na Chi Lăng nổi tiếng”, chị Hậu nói.

Tuy nhiên anh Hoàng Văn Thịnh, một dân buôn xuyên biên giới ở Lạng Sơn cho biết, không thấy người Trung Quốc trồng loại na này, mặc dù nó đã có tiếng từ vài chục năm nay. Nhận định của anh Thịnh càng làm cho việc thu mua loại hạt này thêm bí ẩn. Anh Thịnh cho rằng: “Tôi không rõ người ta mua hạt na làm gì. Nếu mua hạt để nhân giống thì tôi nghĩ khó bởi giống na Chi Lăng rất kén đất, không phải khí hậu, thổ nhưỡng nào cây na cũng thích hợp, phát triển tốt, cho quả to, ngon. Trước đó, nhiều địa phương lân cận đem giống na này về trồng nhưng không cho quả chất lượng cao như na trồng trên đất Chi Lăng”.

Thời gian vừa qua, chính quyền huyện Chi Lăng đã kiểm tra, vận động người dân không bán hạt na sang Trung Quốc để tránh ảnh hưởng đến thương hiệu na Chi Lăng trong tương lai. Nhưng tình trạng bán hạt na sang bên kia biên giới vẫn diễn ra.

H.Phương – H.Đại