Đoàn Bộ Y tế thăm nhà cố GS Đặng Văn Ngữ

Sáng nay (2/12), nhân dịp kỷ niệm 60 năm ngành Y tế dự phòng và trao tặng Giải thưởng Đặng Văn Ngữ về lĩnh vực Y tế dự phòng lần thứ Nhất, Bộ Y tế tổ chức Đoàn tới thăm gia đình cố GS, AHLĐ, BS Đặng Văn Ngữ và thắp hương báo lễ trong phòng lưu niệm GS Đặng Văn Ngữ tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương. Đoàn do Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long làm trưởng đoàn.

GS.TS Nguyễn Thanh Long đánh giá cao những đóng góp to lớn của cố GS Đặng Văn Ngữ đối với ngành Y học của Việt Nam. Ảnh: N.Mai

GS Đặng Văn Ngữ xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo, sống nhờ buôn bán nhỏ.Từ thuở ấu thơ, ông là một học sinh xuất sắc. Năm 1930, ông đỗ tú tài và tiếp tục theo học tại Trường Y - Dược thuộc Đại học Đông Dương.

Với thành tích học tập của mình, ngay sau khi tốt nghiệp bác sĩ y khoa (năm 1937), ông là người Việt Nam đầu tiên làm việc tại Bộ môn Ký sinh trùng, Trường Y - Dược.

Đạo diễn, NSND Đặng Nhật Minh - con trai cả của cố GS Đặng Văn Ngữ gửi lời cảm ơn Đoàn của Bộ Y tế đã tổ chức đến thăm gia đình nhân dịp kỷ niệm 60 năm ngành Y tế dự phòng và trao tặng Giải thưởng Đặng Văn Ngữ về lĩnh vực Y tế dự phòng lần thứ Nhất. Ảnh: N.Mai

Trong những ngày du học tại Nhật Bản, theo Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông từ bỏ tất cả các công việc nghiên cứu khoa học để về nước tham gia vào sự nghiệp giải phóng của dân tộc. Sau khi về nước, ông là một trong 3 người sáng lập Trường Đại học Y khoa kháng chiến tại chiến khu Việt Bắc.

Năm 1955, ông là một trong 45 vị giáo sư đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký quyết định phong tặng và được đề cử làm Giáo sư Trường Đại học Y - Dược khoa cùng các giáo sư: Hồ Đắc Di, Đỗ Xuân Hợp, Đặng Vũ Hỷ, Nguyễn Xuân Nguyên, Tôn Thất Tùng...

Trong hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn, từ một phòng thí nghiệm nghèo nàn, ông đã tổ chức sản xuất được “nước lọc Penecillin” nổi tiếng trong kháng chiến chống Pháp, việc sản xuất được nước lọc Penicillin của GS Đặng Văn Ngữ có ý nghĩa đặc biệt lớn lao, góp phần đắc lực cho công cuộc kháng chiến chống Pháp đi đến thắng lợi. Nhờ nước lọc Penicillin, mà 80% thương binh có thể trở về đơn vị chiến đấu không bị cưa chân tay.

Đoàn thắp hương tưởng niệm cố GS Đặng Văn Ngữ. Ảnh: N.Mai

Sau khi hòa bình lập lại, ông là người xây dựng ngành Ký sinh trùng Việt Nam, từ đào tạo cán bộ đến xây dựng các mạng lưới có hệ thống. Năm 1957, ông sáng lập Viện sốt rét Ký sinh trùng và Côn trùng; Chủ nhiệm Chương trình tiêu diệt bệnh sốt rét ở miền Bắc.

Ông là một trong số ít người thời đó có ý tưởng sản xuất vaccine phòng chống sốt rét. Ông là chủ nhiệm bộ môn Ký sinh trùng, Côn trùng của Viện nghiên cứu và Uỷ ban khoa học Nhà nước trong suốt 10 năm liền trên một phạm vi rất rộng về bức tranh toàn cảnh ký sinh trùng miền Bắc.

Những năm kháng chiến chống Mỹ, nhiều bộ đội ta bị mắc và tử vong do sốt rét. Sau nhiều trăn trở, ông nhận ra rằng nếu chỉ nghiên cứu sốt rét trong phòng thí nghiệm mà không ngăn chặn bệnh sốt rét từ bên kia vĩ tuyến 17 thì không thể ngăn chặn được thành quả của công cuộc chống sốt rét tại miền Bắc.

Đoàn Bộ Y tế thăm Đài tưởng niệm GS Đặng Văn Ngữ tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương. Ảnh: N.Mai

Ông và các đồng nghiệp đã xung phong vào chiến trường để tiếp tục nghiên cứu. Chuyến vượt Trường Sơn đó cũng là hành trình cuối cùng của nhà giáo, nhà khoa học yêu nước, người thầy thuốc Đặng Văn Ngữ. Chiều 1/4/1967, GS Đặng Văn Ngữ hy sinh sau loạt bom B52 rải thảm của máy bay Mỹ xuống chiến trường Thừa Thiên - Huế, khi ông đang nghiên cứu căn bệnh sốt rét.

Với hơn 30 năm cống hiến cho sự nghiệp nghiên cứu khoa học và cống hiến cho ngành y tế, đến khi hy sinh tại chiến trường, GS Đặng Văn Ngữ đã có 33 công trình được công bố. Trong đó, có 19 công trình khoa học nổi bật. Ông đã cùng với giáo sư A.I.Lysenko, chuyên gia sốt rét của Liên Xô (cũ) soạn ra cuốn Át lát về sốt rét đầu tiên ở nước ta – đây là một mẫu mực chuyên đề về sốt rét. Ông cũng là người phát hiện ra nhiều loài ký sinh trùng, nấm và côn trùng y học mới cho Việt Nam.

Thắp hương tại phòng lưu niệm GS Đặng Văn Ngữ tại Viện. Ảnh: N.Mai

Trong suốt chặng đường nghiên cứu khoa học nói chung và cống hiến cho ngành Y tế nói riêng, GS. Đặng Văn Ngữ đã được tặng thưởng 2 Huân chương Kháng chiến, trong đó có một Huân chương vì thành tích sản xuất nước lọc Pelicillin, được tặng Huân chương Lao động hạng Nhất và danh hiệu Anh hùng, liệt sĩ.

Với những thành tựu trọn đời vô cùng xuất sắc, năm 1996, GS Đặng Văn Ngữ đã được Nhà nước truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh. Đây là sự ghi nhận của Đảng và Nhà nước ta đối với những đóng góp không ngừng nghỉ của người Thầy thuốc đầy tâm huyết với nghề y, với sự nghiệp nghiên cứu khoa học.

Nhiều công trình nghiên cứu khoa học ý nghĩa của GS Đặng Văn Ngữ được trưng bày tại thư viện của Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương. Ảnh: N.Mai

Giải thưởng Đặng Văn Ngữ là Giải thưởng của Bộ Y tế nhằm tôn vinh, động viên khuyến khích, cổ vũ các cá nhân, tổ chức có nhiều cống hiến và đóng góp xuất sắc, tích cực tham gia các hoạt động trong lĩnh vực Y tế dự phòng. Giải thưởng được tổ chức xét tặng 2 năm một lần. Năm nay, lễ trao tặng Giải thưởng Đặng Văn Ngữ về lĩnh vực Y tế dự phòng lần thứ Nhất sẽ được tổ chức ngày 5/12 tại Hà Nội.

Mai Thùy