Độc đáo cây lim cổ có khối u hình con cáo

Toàn cảnh cây lim tổ có khối u hình con cáo cuộn tròn ở rừng lim cổ thụ đền Cao. Ảnh: T.K

Truyền thuyết về chàng trai được 12 cô gái cứu mạng

Rừng lim cổ nằm rải rác phía Tây đền Cao trên núi Thiên Bồng. Để đến được nơi này người ta có thể đi bằng hai con đường nhưng cả hai con đường này đều phải bước qua hơn 30 bậc thang bằng bê tông đã nhuốm màu thời gian.

Ông Dương Đình Văn - Trưởng ban Khánh tiết di tích đền Cao cho hay, làng An Lạc chỉ rộng chừng 4km2 nhưng lại chứa đựng rất nhiều trầm tích văn hóa, lịch sử. Đặc biệt, vùng đất này được bao bọc bởi 99 ngọn núi cao thấp và dòng Nguyệt Giang quanh năm đục ngầu phù sa. Điều này tạo nên một địa thế hết sức đặc biệt cho vùng quê thuần nông này. Đây cũng chính là lý do khiến vua Lê Đại Hành chọn vùng đất này làm nơi đóng quân để tập kết người tài chống giặc Tống xâm lược vào năm 981.

Còn theo sử sách thì rừng lim cổ nơi đây từng chiếm ½ diện tích toàn làng. Không ai biết rừng lim này có từ bao giờ, chúng mọc tự nhiên hay do ai đó trồng nên... Chỉ biết, qua nhiều thế hệ, rừng lim vẫn được xem là biểu tượng linh thiêng của làng nên từ già chí trẻ, ai cũng một mực bảo vệ và tôn kính.

Bản ngọc phả kể về ông tổ khai sinh ra 12 dòng họ ở làng Đại.

Trong ngọc phả mà Ban quản lí khu di tích đền Cao còn giữ có một truyền thuyết kể lại rằng, vào thời Giao Chỉ khi giặc Hán sang xâm lược nước ta, chúng đã thực thi chính sách "Sát phu hiếp phụ" hòng tận diệt nòi giống dân Việt. Chúng lùng sục khắp nơi, giết sạch đàn ông con trai ở các vùng quê. Tuy nhiên, ở làng An Lạc có một người đàn ông đã may mắn trốn chạy được vào rừng sâu để thoát thân. Nhờ địa thế rậm rạp, nhiều cây cối nên người đàn ông đó đã tìm được cho mình nơi ẩn trốn an toàn trong một thời gian ngắn. Không may cho ông ta, sau đó quân giặc hay biết chuyện đã tìm cách truy sát đến cùng người đàn ông này. Chúng đã cho quân lùng sục khắp các bụi rậm, đi đến đâu chúng dùng dao băm nát cây cối đến đó. Một lần, đang ẩn trong một bụi cây rậm thì quân giặc đi lùng, ông không bị bọn chúng phát hiện nhưng khi chúng băm nát bụi cây ông bị chúng chặt đứt một cánh tay. Trong lúc đang hết sức đau đớn, máu me đầm đìa, lo sợ bị quân giặc phát hiện ra vết máu thì có một con cáo nhảy từ một bụi rậm bên cạnh ra hù dọa, lũ giặc mới chịu bỏ đi.

Trước đó, giặc Hán lấy cớ ép 12 cô gái trong làng làm vợ bằng cách bắt họ trồng 12 loại hoa với điều kiện, khi nào cây lên xanh tốt thì phải theo hầu. Hàng ngày, 12 cô gái này đã bí mật mang cơm nước ra tiếp tế nên người đàn ông kia đã sống sót. Chính người đàn ông này đã nghĩ ra cách bày cho 12 cô gái đun nước sôi tưới quanh gốc hoa để cây cứ khô héo rồi chết dần. Quân giặc vốn rất tin chuyện phong thủy nên khi thấy hoa chết dần thì chúng cũng nhanh chóng thu quân để chuyển sang vùng đất khác. Sau khi giặc rút, người đàn ông kia đã qua lại với tất cả 12 cô gái và các cô gái đều sinh cho ông những người con trai, con gái. Những đứa con khi ra đời đều đã mang  họ mẹ. Chính vì thế 12 dòng họ khác nhau đã ra đời và phát triển cho đến ngày nay.

Những dòng họ có thể kể tên như: Dương, Phạm, Lê, Trần, Nguyễn, Mạc, Hoàng, Bùi... cuối cùng là họ Đỗ, Lỗ, Tạ. Hàng năm, vào 15/10 âm lịch, con cháu của 12 dòng họ từ khắp mọi miền đất nước lại tụ hội về làng để tổ chức lễ giỗ tổ. Lễ giỗ diễn ra ở ban thờ tổ, ngay dưới cây lim cổ 800 tuổi phía sau đền Cao. Trong số các loại lễ vật con cháu 12 dòng dâng cúng ông tổ của mình, một loại lễ vật không bao giờ thiếu được đó là xôi hoa dành dành và thủ lợn. Tương truyền thì chính 12 cô gái tức 12 bà tổ ngày xưa đã từng dùng gạo nếp trộn với hoa dành dành (là một trong 12 loại hoa mà quân giặc bắt 12 cô gái chăm sóc) đồ lên thành xôi để cứu tế cho ông tổ. Cũng chính vì lý do này mà từ xa xưa, làng An Lạc đã có lời nguyền, trai gái trong làng không được lấy nhau vì sợ cùng chung huyết thống. Cho đến mãi sau này thì lời nguyền này mới được hóa giải.

Chuyện các bô lão thay nhau chống gậy ôm lim

Theo lời kể của ông Nguyễn Văn Đức - Trưởng ban quản lý di tích đền Cao thì rừng lim cổ thụ tồn tại được đến ngày nay là phải kể đến công lao rất lớn của các cụ bô lão trong làng. 

"Việc bảo vệ cây lim tổ và rừng lim cổ thụ ở đây cũng hết sức ly kỳ. Trước những năm của thập niên 1960, cả rừng lim này còn 60 cây. Nhưng đến thời kỳ cải cách văn hóa, theo chính sách của cấp trên, chính quyền đã cho phá bỏ một số di tích đền chùa. Rừng lim ở đây cũng có chủ trương bị đốn hạ. Tuy nhiên, khi họ mới cưa được 6 cây thì 108 cụ già làng Đại cùng đông người dân làng An Lạc đã thay nhau, mỗi ngày lại có hai, ba cụ lên ôm một gốc lim và tuyến bố: "Cưa rừng lim thì phải cưa chúng tôi trước". Ngoài biện pháp nhất thời đó, nhiều cụ cao niên còn chống gậy, cơm đùm cơm nắm lên tận chính quyền tỉnh và trung ương để đệ đơn kiến nghị không chặt phá rừng lim, vì với người dân An Lạc rừng lim không chỉ là lá phổi xanh mà còn là một phần máu thịt đã quá đỗi quen thuộc và thân thiết trong đời sống tinh thần của họ. Nhờ đó mà rừng lim đã được bảo vệ và tồn tại cho đến ngày nay. Đây là rừng lim cổ thụ duy nhất của tỉnh Hải Dương" - anh Đức chia sẻ.

Cận cảnh khối u có hình con cáo trên cây lim tổ.

Hà Tùng Long