Độc đáo nghi thức "luồn ra luồn vào" đầu Xuân

Hàng năm cứ đền ngày rằm tháng Giêng, người dân xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định lại mở hội làng truyền thống. Nhiều trò chơi dân gian vẫn được người dân nơi đây hào hứng, thu hút hàng nghìn người nô nức tham gia.

Dẫu cho cuộc sống nhiều lo toan, biến đổi nhưng người làng luôn bảo nhau rằng: “Dù ai đi khắp ba miền/Nhớ ngày lễ hội Ngọc Tiên thì về/Dù cho bận rộn tứ bề/Rằm Giêng mở hội thì về Ngọc Tiên”.

Người dân nô nức đi xem hội làng

Theo ông Nguyễn Ngọc Oanh - Trưởng ban quản lý di tích lịch sử đền chùa làng Ngọc Tiên, lễ hội là dịp tưởng nhớ công đức Thành Hoàng làng đã giúp dân dẹp giặc trấn biên và tài thao lược nuôi quân của ông cha thuở xưa, theo tướng quân Hoàng Văn Quảng đi đánh giặc bảo vệ quê hương đất nước.

Hàng năm, cứ đến ngày rằm tháng Giêng, làng Ngọc Tiên lại mở hội để tưởng nhớ công lao của tiên tổ và cầu sức khỏe cho dân làng.

Lễ hội gồm rất nhiều nghi thức và trò chơi độc đáo, lý giải vì sao người làng Ngọc Tiên luôn háo hức chờ đón và phải tham dự rồi mới chính thức bắt tay vào công việc đồng áng hay đi làm ăn xa...

Sau phần lễ gồm múa lân sư rồng, rước kiệu trang nghiêm và hoành tráng là phần chính hội với nhiều trò chơi hấp dẫn, như: Kéo co, thi đánh lửa, thi nấu cơm, làm bánh, chơi cờ...

Phần lễ, nghi thức được người dân coi là linh thiêng nhất là phần rước kiệu Thành Hoàng làng, Hưng Đạo đại vương, Phật và Thánh mẫu. Người rước cũng được lựa chọn rất kỹ, như có con cháu thành đạt, ngoan ngoãn và khỏe mạnh

Nếu như thanh niên trai tráng hào hứng với màn “rước kiệu bay” thì người già, trẻ nhỏ lại trông đợi màn rước kiệu Thánh Mẫu. Người dân ở đây tin rằng, khi kiệu Thánh Mẫu đi qua, nếu luồn qua luồn lại chiếc võng rước Mẫu thì sẽ được “ban” sức khỏe. Nhất là với trẻ nhỏ mới sinh được vài tháng, sẽ được hay ăn chóng lớn.

Trước khi chui qua, người dân bỏ sẽ đặt tiền kiểu như “giọt dầu” để sự mong muốn của mình được “linh nghiệm” hơn.Không chỉ chui qua kiệu Thánh Mẫu, để “chắc ăn” hơn, nhiều người còn mang con, cháu, chui qua các kiệu khác như kiệu Thánh, kiệu Thành Hoàng làng với tâm lý “thừa còn hơn không”.

Các em nhỏ cầm sẵn tiền lẻ trong tay để chuẩn bị nghi thức "luồn ra luồn vào"

Các em được bố mẹ, ông bà dẫn đến. Lớn hơn thì tự mình thực hiện

Theo ông Nguyễn Ngọc Oanh thì tục “luồn ra luồn vào” đã có từ ngày xưa. Khi ông còn bé đã thấy người lớn quan niệm như vậy. Nhưng gần đây mới nhiều người thực hiện hơn và thiên về trẻ nhỏ là chính. “Nó mang nghĩa tự phát nhiều hơn là thuộc về truyền thống xưa”- ông Nguyễn Ngọc Oanh nói.

Ngoài phần nghi thức mang tín ngưỡng dân gian được chờ đợi này, lễ hội làng Ngọc Tiên còn có phần hội rất hấp dẫn, thu hút hàng nghìn người tham gia.

Trong đó, gay cấn nhất là phần thi đánh lửa thổi cơm. Phần thi này kéo dài nhiều tiếng đồng hồ, sao cho đầy đủ một mâm cỗ dâng lên Thành Hoàng làng, Thánh, Mẫu và lễ Phật. Để có phần thi này, trước đó, người tham gia đã phải chuẩn bị các nguyên vật liệu trong nhiều tháng trời.

Chẳng hạn nhe dụng cụ để tạo lửa này. Thanh tre để cọ lửa được cho biết phải là cây tre chết bụi. Mang về ngâm dưới nước , sau đó gác lên gác bếp hong trong 6 tháng. Còn bụi rơm để tiếp lửa lấy từ "rẻ lau chân" hàng ngày của người dân mỗi khi đi làm nông về. Cọ lâu ngày nên túm rơm sơ ra. Sau đó đem vùi xuống bùn để hấp thụ khí phốt-pho. Sau vài tháng thì lấy lên mang phơi khô chờ ngày thi thố. Người dân giải thích rằng, phải kỳ công như vậy mới bắt lửa nhanh.

Người chơi dùng thanh tre khác để "đánh lửa"

Khi nào thấy hơi nóng bốc lên là lấy "miếng mồi" ra

"Miếng mồi" được lấy ra để thổi

Cho "miếng mồi" bén vào rơm khô

Đội nào lên lửa trước sẽ chiến thắng

Đốt cờ lệnh của đội mình để báo hiệu đánh lửa thành công

Người dân tin rằng, xin lửa của cách "đánh lửa" này sẽ được may mắn

Lấy lửa xong mới được thổi cơm thi. Hình thức nấu cơm này cũng rất độc đáo, đó là vừa đi vừa nấu. Hạt gạo trong nồi đồng được tuyển chọn "9 hạt như 10"

Ở một sân khác, gạo được giã để lấy bột làm bánh

Sau đó sàng bột qua 3 lần để có mẻ bột mịn nhất

Chiếc chõ đồng này chỉ được dùng vào việc thi thố, xong lại đánh bóng cất đi

Các loại bánh đang được trang trí để chuẩn bị dâng Thành Hoàng làng, Phật và Thánh. Cũng là để BTC là các cụ cao niên chấm điểm

Thanh niên ở đây vì thế được coi là nổi tiếng về bếp núc

Minh Nhật