Đồng Tháp triển khai thông điệp 'mỗi cặp vợ chồng hãy nên sinh đủ 2 con', phấn đấu 'sinh đủ 2 con chất lượng cao'

Theo kết quả điều tra sơ bộ, tổng dân số của tỉnh Đồng Tháp vào thời điểm 0 giờ ngày 01/4/2019 là trên 1,5 triệu người, giảm trên 66 ngàn nhân khẩu so với năm 2009. Dân số nam chiếm 49,97%, dân số nữ chiếm 50,03%. Về hộ dân, toàn tỉnh có trên 447 ngàn hộ, tăng trên 29.500 hộ so với năm 2009.

Kết quả tổng điều tra cũng cho thấy, Đồng Tháp có dân số cao thứ 5 tại đồng bằng sông Cửu Long (cao nhất là tỉnh An Giang, trên 1,9 triệu dân).

Tuy nhiên, nếu như nhiều tỉnh phía Bắc như: Hà Giang, Lai Châu, Hà Tĩnh, Đắk Lắk… có tỷ suất sinh ở mức trên dưới 3 con, thậm chí có những nơi người dân sinh tới 6 - 7 người con, thì các tỉnh Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long lại đang đối mặt với mức sinh thấp (thậm chí rất thấp).

Theo thống kê, một số tỉnh có mức sinh thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế (dưới 1,6 con), cụ thể như như TPHCM (1,36 con), Bà Rịa - Vũng Tàu (1,37 con), Hậu Giang (1,53 con)... và thấp nhất phải kể đến Đồng Tháp (1,34 con).

Theo dự báo của Liên Hợp Quốc, nếu để mức sinh tăng trở lại, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam có thể lên tới 2,3-2,5 con/phụ nữ, đến năm 2050 quy mô dân số nước ta sẽ ở mức quá cao khoảng 130-140 triệu người. Điều này sẽ gây ra các bất lợi đối với sự phát triển kinh tế, xã hội và cơ cấu nhân khẩu học của đất nước. Ngược lại, nếu để mức sinh giảm xuống quá thấp, tổng tỷ suất sinh chỉ khoảng 1,35 con/phụ nữ, đến năm 2050 quy mô dân số nước ta sẽ vào khoảng 95-100 triệu người. Điều này dẫn đến suy giảm, thiếu nguồn lao động, giai đoạn cơ cấu dân số vàng ngắn lại, già hóa dân số diễn ra nhanh, bất lợi đối với sự phát triển của đất nước.

Nhiệm vụ đặt ra là cần duy trì vững chắc mức sinh thay thế, giữ mức sinh đồng đều giữa các vùng, khu vực và không để mức sinh "tụt" quá thấp. Trước tình trạng đó, ông Lê Văn Hùng - Phó Chi cục trưởng Chi cục DS – Kế hoạch hóa gia đình (KHHGĐ) cho biết, Đồng Tháp đã thực hiện thông điệp tuyên truyền: "Mỗi cặp vợ chồng hãy nên sinh đủ 2 con" nhằm thay đổi nhận thức và hành vi của cộng đồng tiếp tục duy trì vững chắc mức sinh thay thế, không để tái gia tăng và cũng không để mức sinh giảm quá thấp, từng bước đưa tỉ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số (DS) vàng, thích ứng với quá trình già hóa DS, thực hiện phân bố dân cư hợp lý và nâng cao chất lượng DS.

Thực tế, kết quả giảm sinh trong những năm qua đã tác động tích cực đến sự phát triển KT - XH của nước ta. Tuy nhiên, nếu tiếp tục giảm mức sinh thấp lại là yếu tố tiêu cực trong tương lai. Vì sự suy giảm mức sinh là nhân tố cơ bản làm thay đổi tình trạng DS chung và qua đó tác động mạnh mẽ đến sự phát triển đất nước; mức sinh giảm, tuổi thọ được nâng cao là những nguyên nhân làm "cơ cấu DS theo tuổi" thay đổi mạnh. 

Nhu cầu và khả năng của con người phụ thuộc vào từng độ tuổi. Vì vậy, khi cơ cấu DS theo tuổi thay đổi sẽ tác động sâu sắc đến sự phát triển KT - XH. Sự phát triển kinh tế của một đất nước phụ thuộc chặt chẽ vào tương quan số lượng và chất lượng của hai nhóm: "Dân số hoạt động kinh tế" và "dân số không hoạt động kinh tế" hay còn gọi là "những người phụ thuộc" (trẻ em, người già,..). Mối quan hệ tương quan này được phản ảnh bằng "tỷ số phụ thuộc".

Khi "tỷ số phụ thuộc" giảm đến 50 trở xuống, nghĩa là cứ 2 lao động, tương ứng có 1 người phụ thuộc thì ng¬ười ta nói rằng, đây là "cơ cấu DS vàng". Điều này cũng có nghĩa là: Khi có ít nhất 66% DS trong độ tuổi (15-64) độ tuổi hoạt động kinh tế, thì sẽ có "cơ cấu DS vàng". Cơ cấu này rất hiếm gặp. Nó chỉ xuất hiện một lần và kéo dài trong khoảng 30-45 năm trong lịch sử phát triển của một quốc gia. Bởi vậy, nó quý và hiếm như "vàng" (năm 2005 "Tỷ số phụ thuộc" của Việt Nam chỉ còn 49,5%).

Như vậy, đến nay, Việt Nam đã có 13 năm trong "cơ cấu DS vàng" và cơ hội này còn kéo dài khoảng 24-29 năm nữa. Ngược lại, khi một quốc gia suy giảm mức sinh đến một thời điểm sẽ thiếu hụt trữ lượng lao động trong tương lai sẽ là một mối nguy hại. Năm 2012, Việt Nam đã bước vào giai đoạn già hóa DS và sẽ trở thành nước có "DS già" vào khoảng năm 2035.

Mức sinh giảm còn làm tình trạng mất cân bằng giới tinh khi sinh ngày càng tăng. Vấn đề này sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy như: khó khăn trong việc kết hôn, phá vỡ cấu trúc gia đình, tệ nạn xã hội, mua bán phụ nữ, trẻ em gái, mại dâm, nguy cơ lan rộng các bệnh lây nhiễm qua đường tình dục, gia tăng tội phạm xã hội... Ngoài ra, mức sinh giảm cũng ảnh hưởng đến tất cả cấu thành của "Chỉ số phát triển con người" (Human Development Index - HDI). Thật vậy, mức sinh giảm dẫn tới xuất hiện cơ cấu DS vàng, có tác động mạnh đến tăng trưởng kinh tế, giảm áp lực DS lên hệ thống giáo dục và giảm mức chết trẻ em, tử vong mẹ. Các kết quả này dẫn đến làm tăng các chỉ số thành phần: kinh tế, giáo dục và tuổi thọ, cuối cùng là tăng HDI.

Phấn đấu mỗi gia đình "sinh đủ 2 con chất lượng cao"

Ông Lê Văn Hùng cho biết, thông điệp "Mỗi cặp vợ chồng hãy nên sinh đủ 2 con" đã và đang được triển khai rộng khắp trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp, được tiếp nhận và đánh giá phù hợp với đặc thù của từng đơn vị, địa phương, với mức sinh thấp. Số con trung bình trên một người phụ nữ (TFR): 1,84 con, qui mô gia đình ít con đã được chấp nhận duy trì nhiều năm (cá biệt có nhiều cặp vợ chồng chỉ có 1 con). Các chương trình, đề án về nâng cao chất lượng DS như: tầm soát, chẩn đoán trước sinh, sơ sinh; tư vấn khám, kiểm tra sức khỏe trước khi kết hôn đã được quan tâm triển khai sớm, nên nhu cầu không ngừng về nâng cao chất lượng cuộc sống, nâng cao chất lượng giống nòi, chất lượng DS Việt Nam là đòi hỏi vừa cấp bách, vừa lâu dài. Mặt khác, ngày nay, mỗi gia đình không chỉ "sinh đủ 2 con" mà còn phải phấn đấu sao cho "sinh đủ 2 con chất lượng cao" hay "sinh 2 con khỏe mạnh, có giáo dục và được đào tạo".

Đồng Tháp là một trong những tỉnh thuộc khu vực đồng bằng sông Cửu Long có mức sinh thấp, thực hiện tinh thần chỉ đạo của Trung ương, với quan điểm đổi mới nội dung tuyên truyền vận động về công tác DS trong tình hình mới: tập trung chuyển đổi nội dung truyền thông giáo dục sang chính sách DS và phát triển; tiếp tục vận động mỗi cặp vợ chồng nên có đủ 2 con, bảo đảm quyền và trách nhiệm trong việc sinh con và nuôi dạy con tốt; nâng cao nhận thức về bình đẳng giới; đẩy mạnh truyền thông giáo dục chuyển đổi hành vi nhằm giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, chủ động đưa thông điệp: "Mỗi cặp vợ chồng hãy nên sinh đủ 2 con" thông qua các kênh truyền thông đại chúng và đa dạng hóa các hình thức, phương pháp truyền thông trực tiếp phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhằm thay đổi nhận thức, hành vi tiếp cận của cộng đồng và dân cư.