Được UNESCO công nhận, các giá hầu đồng tưng bừng khai Xuân

Vì sao hầu đồng được tôn vinh?

“Tín ngưỡng thờ mẫu” chủ yếu là lễ Hầu đồng của Việt Nam được UNESCO công nhận nhiều di sản văn hóa ngày 1/12/2016, trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, điểm Hầu đồng thuyết phục UENSCO chính là giá trị của Tín ngưỡng thờ Mẫu, Tam phủ của người Việt - là văn hóa bản địa, là một bảo tàng sống về văn hóa… thể hiện qua những bài chầu văn, những câu chuyện lịch sử lồng trong hát chầu văn, những điệu múa, trang phục, cách trang trí đền đài.

Ảnh: T. Đ

Từ thế kỷ XVI, hầu đồng là một sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống xã hội và tâm thức người dân. Tín ngưỡng thờ Mẫu, Tam phủ của Việt Nam có yếu tố nhân thần (thờ những nhân vật, con người có tên tuổi như Mẫu Liễu Hạnh ở Nam Định; hoặc Trần Hưng Đạo là Đức Thánh Trần…) là những con người lịch sử, có thật rõ ràng.

Thánh Mẫu Liễu Hạnh được tôn vinh là “Mẫu nghi thiên hạ”, là một trong bốn vị thánh bất tử của người Việt được thờ cúng cùng với các vị Thánh Mẫu cai quản miền trời, sông nước, rừng núi, những nhân vật lịch sử hoặc huyền thoại có công với nước, với dân.

Hầu đồng còn có tính giao thoa văn hóa, cởi mở, giao lưu với các nền văn hóa khác… Các Thánh Mẫu, các vị thần là người Kinh và các dân tộc thiểu số Mường, Tày, Nùng, Dao… với tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ phân bố ở nhiều địa phương: Tây Bắc, Đông Bắc, Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, và TP Hồ Chí Minh. Nam Định được coi là trung tâm với gần 400 điểm thờ cúng Thánh Mẫu.

Việc kết hợp các yếu tố nghệ thuật văn hóa dân gian như trang phục, âm nhạc, hát chầu văn, múa, diễn xướng dân gian trong lên đồng và lễ hội khiến tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ như một “bảo tàng sống” lưu giữ lịch sử, di sản và bản sắc văn hóa, mối quan hệ bình đẳng, gắn bó mật thiết giữa các dân tộc ở Việt Nam, đáp ứng nhu cầu và khát vọng đời sống thường nhật của con người là cầu tài, cầu lộc, cầu sức khỏe…

Khách nước ngoài thích thú

Với việc tín ngưỡng thờ mẫu được UNESCO công nhận, các lễ hầu đồng diễn ra đầu Xuân Đinh Dậu 2017 dường như càng ý nghĩa hơn. Lễ hầu đồng thường có tiệc khai xuân đầu năm, và lễ khai xuân sớm nhất, đặc biệt nhất Tết Đinh Dậu tiệc ở đền Đông Hạ (Hà Nội), mở đúng mùng 1 Tết Đinh Dậu (28/1/2017).

Đặc biệt bởi có 30 đại sứ các nước tham dự, đặc phái viên về các vấn đề UNESCO dẫn đầu, cùng đông đảo thành viên nhóm Đình làng Việt.

Đoàn ngoại giao đã đi khám phá các hoạt động đón Tết cổ truyền ở phố cổ Hà Nội, và tham gia buổi hầu đồng khai xuân ở đền Đông Hạ.do đồng đền Nguyễn Tiến Nghĩa, Trụ trì đền Đông Hạ hầu giá, với ước nguyện cầu quốc thái, dân an, mùa màng tốt tươi, vạn điều may mắn đến cho mọi người.

Đoàn ngoại giao 30 nước dự lễ hầu đồng khai xuân ở đền Đông Hạ. Ảnh: VOV5

Sau khi các đại sứ tham dự lễ hầu đồng khai xuân ở đền Đông Hạ, theo truyền thống tín ngưỡng thờ Mẫu, tất cả các thanh đồng đều chọn ngày đẹp để khai xuân.

Thanh đồng Phương Dung (điện Thiên Linh,phố Trương Định, Hà Nội) chia sẻ, lễ khai xuân thường tính từ sau giao thừa để xông đền, xông điện. Có đồng thầy hầu ngay sau giao thừa, nhưng đa số chọn từ mồng 6 tới lễ Thượng nguyên (Rằm tháng Giêng), cầu cho bản đền, bản điện hưng long, cầu cho bách gia trăm họ có sức khoẻ, may mắn, mọi việc hanh thông, cuộc sống an lành, thái bình… Lễ khai xuân cung nghinh Phật Thánh và để mọi người nô nức vào lễ rước lộc, cầu may mắn, sức khỏe, bình an đầu năm.

Trong khoảng 3 giờ các đồng thầy hầu 36 giá đồng của các vị thánh, chúa, quan, cô, cậu… mỗi vị một màu quần áo, kiểu ăn mặc khác nhau với 5 màu chính đỏ, vàng, xanh lá cây, xanh dương, và trắng. Mỗi màu tượng trưng cho một miền của vũ trụ: Miền trời, tượng trưng bằng màu đỏ (Thiên phủ), miền đất là màu vàng (Ðịa phủ), miền sông biển là màu trắng (Thoải phủ), miền rừng núi là màu xanh (Thượng ngàn).

Thanh đồng Phương Dung (ngõ 389, phố Trương Định, Hà Nội) trong một giá hầu. Ảnh: T. Đ

Mỗi giá đồng là một lần trùm khăn đỏ, thay xiêm y, xức nước hoa, tô son, điểm phấn, đeo vòng, vấn khăn… với những điệu múa hương, múa lửa rất điệu nghệ, rồi phán truyền, hướng về “đời sống thực tại” ban hạnh phúc, tài lộc, may mắn sức khỏe… nói chung là ước vọng của con người mọi lúc, mọi nơi, mọi thời đại. Mỗi giá các vị đều ban lộc là tiền, là bông hoa, trái quả, thuốc lá, ly rượu, nước hoa… và được mọi người đón nhận rất vui vẻ, trân trọng.

Khai xuân xong, từ đó tới hết mùa Tết các con nhang đệ tử sẽ du xuân lễ thượng ngàn xin lộc đầu năm ở phía Bắc, chủ yếu là Lạng Sơn, Lào Cai, Nam Định, Vĩnh Phúc… đặc biệt là Phủ Giầy (Nam Định) – trung tâm đạo Mẫu.

Ngọc Hà