Gia tăng bệnh nhân bị rắn cắn, phòng tránh cách nào?

Ngón tay bị hoại tử do rắn cắn (ảnh do bệnh viện cung cấp).

Phải đến cơ sở y tế ngay trong giờ đầu

Theo BS Đàm Chính, trung bình mỗi ngày Trung tâm Chống độc tiếp nhận và điều trị 1 - 2 ca rắn cắn. Ở phía Bắc, các khu du lịch Tam Đảo, Hạ Long, Cát Bà… là những nơi khách thích hành trình khám phá, leo trèo thám hiểm khu vực rừng núi nên dễ bị rắn lục tấn công. Do rắn lục có khả năng ngụy trang gần giống với màu lá, màu thân cây nên khách du lịch khó phát hiện để phòng ngừa. Chỉ khi bị tấn công thì mới phát hiện ra, vì vậy, khách du lịch hạn chế hái hoa, lá, dựa bám vào các cành, thân cây khi mùa rắn sinh nở, kiếm ăn…

Các loại rắn thường gặp vào mùa này là rắn lục, rắn lục xanh, rắn khô mộc, rắn lục mũi hếch, rằn choàm quạp. Mọi người có thể phân biệt các loại rắn qua hình ảnh nhận biết như: Rắn lục - có đầu hình tam giác, mắt có con ngươi hình elíp dựng đứng. Rắn lục xanh - có màu xanh lá cây các mức độ khác nhau, thường ở vùng rừng núi, cả ba miền đều có. Rắn khô mộc, rắn lục mũi hếch - thân màu nâu hoặc giống như màu cành cây khô, thường ở vùng rừng núi phía Bắc. Rắn choàm quạp - thân màu nâu, thường ở vùng rừng phía Nam.

Bên cạnh những người đi du lịch gặp phải rắn cắn thì cũng có nhiều người bị rắn cắn khi hành nghề bắt rắn, nuôi rắn hoặc đi biển, làm đồng... Với những trường hợp này, thường là bị rắn hổ mang và cạp nia tấn công. Những người đi biển có nguy cơ bị rắn biển cắn khi bơi lội, giặt quần áo nơi nước đầm thủy triều, cửa sông, bãi biển. Đặc điểm của nhóm bệnh nhân này thường là người nghèo, người dân tộc không tham gia bảo hiểm y tế nên khi vào viện, người bệnh phải đối diện với khó khăn do chi phí điều trị cao: Huyết thanh kháng nọc rắn thường khoảng 20 - 30 triệu đồng. Chưa kể, những bệnh nhân bị hoại tử sẽ phải cắt cụt chi, hoặc cắt bỏ tổ chức gân, cơ rất lớn. Với tình huống này, người bệnh còn phải chịu thêm chi phí một cuộc phẫu thuật cắt gọt và ghép da.

BS Đàm Chính cho biết: Khi bị rắn lục cắn, tại chỗ sẽ bị sưng nề, phỏng nước, chảy máu và chảy máu toàn thân, khó cầm. Từ đó, dẫn đến tử vong do chảy máu, mất máu. BS Đàm Chính nhấn mạnh, khi đó tuyệt đối không chích, nặn vì càng làm tăng nguy cơ chảy máu, không cầm máu và dẫn đến tử vong. Điều đau lòng là người bệnh thường đến viện muộn do tin vào thuốc Nam, kinh nghiệm dân gian hoặc các thầy lang. Khi đến viện, thường đã quá muộn, tổ chức gân cơ đã bị hoại tử và khi đó liệu trình điều trị huyết thanh không còn giá trị, nhiều trường hợp đã bị tử vong. Vì vậy, khi phát hiện người bị rắn cắn, lập tức đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất ngay trong những giờ đầu.

Sơ cứu – chỉ băng ép, tuyệt đối không garo

Theo các bác sĩ chuyên khoa, dấu hiệu nhận biết rắn cắn là tại chỗ đau, sưng nề, có thể có hoại tử đen trên da (da bị chết do nọc độc), nhiễm trùng (sưng đỏ, sốt, có mủ). Tuy nhiên, rất cần lưu ý là vết cắn do rắn cạp nia, cạp nong cắn thường không có gì đặc biệt. Toàn thân, người bệnh đau nhiều, nói khó, mờ mắt, yếu chân tay, khó thở, liệt toàn thân, loạn nhịp tim, đái ít... Nguyên nhân tử vong chủ yếu do liệt các cơ hô hấp, gây khó thở tiến tới suy hô hấp.

Để giúp bác sĩ có thể xác định và điều trị phù hợp, người nhà nên mang rắn đã cắn đến bệnh viện để bác sĩ nhận dạng loại rắn. Nếu ở xa, có thể nhờ người chụp ảnh của rắn và gửi qua email trước để giúp cho việc chẩn đoán nhanh và chữa trị kịp thời. Ngoài ra, nên cung cấp thêm thông tin về nơi bị rắn cắn, đặc điểm của rắn (nếu nhìn thấy), các biện pháp sơ cứu đã áp dụng...

Khi sơ cứu người bị rắn cắn, điều đầu tiên cần động viện bệnh nhân yên tâm, đỡ lo lắng. Tuyệt đối không để bệnh nhân tự đi lại, vì vận động nhiều sẽ làm nọc độc di chuyển vào cơ thể nhanh hơn. Bất động chân, tay bị cắn bằng nẹp, dùng băng rộng khoảng 5-10cm, dài vài mét, có thể băng chun, băng vải, hoặc tự tạo từ khăn, quần áo. Khi băng ép cần cởi các đồ trang sức như nhẫn, vòng ở vùng bị cắn vì dễ gây chèn ép khi vùng đó bị sưng nề. Không cố cởi quần áo vì dễ làm vùng bị cắn cử động, có thể băng đè lên quần áo.

Các bác sĩ cũng lưu ý, chỉ băng ép, không nên băng garo (biện pháp cầm máu tạm thời bằng dây cao su hoặc dây vải xoắn chặt vào đoạn chi, để làm ngừng lưu thông máu từ phía trên xuống phía dưới của chi) sau khi bị rắn cắn vì: Thứ nhất, cột chặt có thể làm máu không đến được vị trí đã bị buộc khiến phần này dễ hoại tử. Thứ hai, khi đến bệnh viện, bác sĩ tháo băng garo ra thì chất độc sẽ cùng lúc ùa về tim khiến bệnh nhân vào cơn sốc. Bệnh nhân có thể tử vong lập tức. Không băng ép khi bị rắn choàm quạp, lục xanh, khô mộc cắn. Nếu bị rắn hổ cắn (hổ mang chúa, cạp nong, cạp nia, rắn biển, rắn hổ mang thường) có thể gây liệt thì áp dụng kỹ thuật băng ép bất động và nhanh chóng đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất, tốt nhất là bằng ô tô, nên gọi điện báo trước để được tư vấn.

Các bác sĩ cũng đặc biệt lưu ý, những người bị rắn cắn không mất thời gian đi tìm thầy lang, lá thuốc; không đợi ở nhà và chờ khi có các biểu hiện nhiễm độc rõ mới đến bệnh viện, vì sẽ muộn và mất cơ hội cứu chữa tại bệnh viện. Tuyệt đối không chích rạch vết cắn nếu rắn lục cắn vì có thể gây chảy máu khó cầm ở vết rạch và đặc biệt không làm các biện pháp khác như chườm đá, gây điện giật…

Trong khi vận chuyển nên để vùng bị cắn thấp hơn vị trí của tim, nếu ở chân, tay thì có thể để thõng tay hoặc chân. Lưu ý, bạn không nên tự đi thẳng lên các bệnh viện tuyến trên vì đường xa và có thể bị nguy hiểm trên đường đi mà không được hỗ trợ.

Mai Anh - Đ.Hằng