GS Phạm Gia Khải nói về phong bì: Không nên đổ tội cho lương

GS Phạm Gia Khải.

Thưa Giáo sư, hiện nay Công đoàn Y tế Bộ Y tế đang phát động "Nâng cao y đức" trong toàn ngành. Quan điểm của Giáo sư về vấn đề này như thế nào?

- Y đức được hiểu là "đạo đức trong hành nghề Y". Cố Bộ trưởng Bộ Y tế Đỗ Nguyên Phương đã đề xuất 12 điều Y đức để trong ngành cùng học tập. Trong những ngày này, Công đoàn Y tế Bộ Y tế đang phát động "Nâng cao Y đức", thái độ của cá nhân tôi là ủng hộ. Nhưng làm sao phong trào đó được thực hiện và kết quả được nhân lên mới là điều thiết thực. Cho nên, các bước tiến hành để việc tốt được khả thi phải được thực hiện trên cơ sở khoa học, trong đó các yếu tố xã hội, kinh tế, văn hóa, phải được tính đến một cách nghiêm túc. Nếu không, dù là ý tốt, nhưng vẫn chẳng được làm theo, khi đó chúng ta rơi vào tình trạng nói suông, phản tác dụng.

Nhiều ý kiến cho rằng sự quá tải, chế độ đãi ngộ thấp là lý do dẫn đến "nạn" phong bì. Giáo sư có nghĩ như vậy?

- Lương của cán bộ của chúng ta nói chung là thấp, trừ với một số người làm trong những ngành ưu tiên về kinh tế. Đặc biệt với ngành Y, sinh viên trường y phải học 6 năm mới được ra trường và để hành nghề thành thạo lại phải nhiều năm nữa. Vậy mà lương của thầy thuốc chẳng khác gì của người học 4 năm. Chưa kể những hệ lụy của tai nạn điều trị nữa, mà luật pháp chưa hề có hành lang nào bảo vệ họ.

Tuy nhiên, những điều bất cập đó không thể biện minh cho thái độ tiếp cận vô cảm của một số nhân viên y tế. Có những qui định về nghề nghiệp phải được tôn trọng, nếu không thì đừng làm nghề đó nữa. Thái độ giao tiếp là một phần quan trọng trong chương trình học của y tá, điều dưỡng viên, bác sĩ. Các trường y của chúng ta, phải nói thực là ít quan tâm tới việc này và chúng ta cần phải thẳng thắn sửa chữa! Không nên “đổ tội” cho đồng lương thấp để biện minh cho sự vô cảm của cá nhân!

Nhiều bệnh viện đang nỗ lực phục vụ, tất cả vì sự hài lòng của người bệnh. Ảnh: Chí Cường.

Lại có ý kiến cho rằng, nhận phong bì trước khi khám chữa bệnh mới vi phạm y đức, còn nếu sau khi bệnh nhân khỏi bệnh, ra viện, họ nhớ tới bác sĩ, đến cảm ơn thì không vi phạm. Thậm chí đó là một niềm tự hào vì đã chữa bệnh giỏi nên người ta mới nhớ tới và đến “cảm ơn”. Giáo sư suy nghĩ về ý kiến này như thế nào?

- Về vấn đề nhận phong bì, cái quan trọng là động cơ người nhận và người cho. Còn phong bì đưa trước hay sau khi khám chữa bệnh, điều đó không quan trọng. Nếu động cơ là vòi vĩnh, kể công, thì là sự sỉ nhục, nếu là sự biết ơn, thì ta không nên phê phán... Tuy nhiên, có trường hợp người bệnh hoặc gia đình người đó kể với mọi người là người bác sĩ đã nhận phong bì, sự nhận định của mọi người khi đó cũng khác nhau, có thể là bất lợi cho người nhận.

Các bệnh viện đã có nhiều cách vận động mọi người "nói không" với phong bì, thậm chí có những biện pháp quyết liệt như thi hành kỷ luật cá nhân nào nhận phong bì, hoặc vận động mọi người nhận phong bì đưa phong bì đó vào quĩ chung. Tôi không có ý kiến về việc này, nhưng e rằng người ta khó mà kiểm soát được những biểu hiện của tình cảm con người, dù tốt hay xấu! Vấn đề không chỉ là từ đồng lương, cũng không phải chỉ là nhờ những biện pháp hành chính, nhưng nếu đã phát động một phong trào thì phải biết cách giữ được tác dụng tích cực của nó, đừng đánh trống bỏ dùi.

Giáo sư là một người giỏi về chuyên môn, lại từng đảm nhận vai trò quản lý, chắc trong quá trình làm việc cũng như chữa bệnh cứu người hẳn không ít lần gặp phải những tình huống “tế nhị”. Giáo sư đã xử lý những tình huống đó như thế nào?

- Các đồng nghiệp của tôi có nhận xét là tôi rất giữ nguyên tắc về đạo đức nghề nghiệp tuy không học thuộc lòng các điều khoản về y đức... cũng như, khi mình thương yêu ai, mình đâu cần phải học thuộc lòng những điều cần phải nói để thể hiện tình cảm đó!

Khi còn làm công tác lãnh đạo, nhiều lúc tôi rất thương những người nghèo, cứ lúng túng rút tiền từng tờ một trong túi ra để đưa cho bác sĩ... Khi đó, tôi thường nói thế này: "Tôi rất cảm ơn, vậy thế này nhé: Cho phép tôi tặng lại bác số tiền này, để bác mua thuốc, trả tiền tàu xe vậy".

Ít ai dám nói là mình không cần đến tiền, tôi không dựa vào phong bì của những người mà số phận không may đã đến bệnh viện trong hoàn cảnh như thế này. Mà tôi kiếm tiền bằng những công trình được báo cáo tại các cuộc hội thảo vốn không thiếu cho các bác sĩ tim mạch... Tất nhiên, phải bỏ sức lao động và đầu tư trí óc của mình trong nhiều năm, lại có lợi cho việc riêng và sự nghiệp chung.

          Hoài Nam (thực hiện)