Hội thảo chuyên đề hưởng ứng Chiến dịch truyền thông về mất cân bằng giới tính khi sinh năm 2015

Sáng 24/9, tại Đà Nẵng, Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình (DS- KHHGĐ) phối hợp với Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức Hội thảo chuyên đề hưởng ứng Chiến dịch truyền thông về mất cân bằng giới tính khi sinh năm 2015 với chủ đề “Không phân biệt giới, không lựa chọn giới tính thai nhi” nhân Ngày Quốc tế Trẻ em gái (11/10).

Dự và chỉ đạo hội thảo có Tiến sĩ Lê Cảnh Nhạc - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ; Tiến sĩ Trần Bá Dung, Ủy viên thường vụ Hội Nhà báo Việt Nam, Chủ tịch CLB Nhà báo với công tác Dân số; BS Mai Xuân Phương, Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông-Giáo dục (Tổng cục DS-KHHGĐ) cùng gần 100 đại biểu là các nhà báo, phóng viên của các cơ quan thông tấn báo chí trong nước đóng tại Đà Nẵng và các tỉnh miền Trung và những người làm công tác truyền thông DS-KHHGĐ trên địa bàn Đà Nẵng.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh Đức Hoàng

Hội thảo nhằm cung cấp thông tin định hướng truyền thông phản ánh nhanh chóng kịp thời, chuyên sâu về những vấn đề mới trong công tác DS-KHHGĐ cho các nhà báo và các cơ quan thông tấn, báo chí đồng thời cung cấp thông tin cho các nhà báo là thành viên CLB Nhà báo với công tác Dân số.

Tại hội thảo, BS Mai Xuân Phương, Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông-Giáo dục (Tổng cục DS-KHHGĐ, Bộ Y tế) đã báo cáo tổng quan các vấn đề dân số Việt Nam hiện nay; đặc biệt thực trạng mất cân bằng giới tính khi sinh và giải pháp.

Theo BS Mai Xuân Phương, tỉ số giới tính khi sinh (TSGTKS) ở Việt Nam đang ở mức cao, tăng nhanh  và  ngày càng lan rộng; tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh (MCBGTKS) xảy ra cả ở thành thị và nông thôn.

Cụ thể, TSGTKS của Việt Nam từ năm 2006 đến nay luôn ở mức trên 110%, liên tục tăng và còn tiếp tục tăng. Năm 2014, 10 tỉnh có TSGTKS cao nhất cả nước bao gồm: Quảng Ninh: 124.4, Hưng Yên:119.5, Lào Cai: 118.4, Hải Dương:118.3, Bắc Ninh: 117.8, Sơn La:117.6, Hà Nội: 117.3, Lạng Sơn: 117.1, Tuyên Quang:116.9, Hòa Bình: 116.7.

“Kết quả Điều tra biến động DS-KHHGĐ năm 2011 của Tổng cục Thống kê cho thấy, tất cả các lần sinh, TSGTKS của Việt Nam đều ở mức cao và đều mất cân bằng: Lần sinh thứ nhất: 109,7; Lần thứ hai: 111,9 và lần thứ 3 trở lên rất cao: 119,7. TSGTKS cao ở ngay từ lần thứ nhất cho thấy khát vọng có con trai là rất mãnh liệt và các bà mẹ đã sớm lựa chọn giới tính của con ngay từ lần mang thai đầu tiên. Điều này khác với các nước, thường có TSGTKS cao ở lần sinh cuối”, BS Phương cho biết.

Tiến sĩ Lê Cảnh Nhạc, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ phát biểu tại hội thảo. Ảnh Đức Hoàng

Phát biểu tại hội thảo, Tiến sĩ Lê Cảnh Nhạc - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ cho biết: Theo số liệu Tổng cục Thống kê năm 2011, xét ở phạm vi vùng kinh tế-xã hội thì năm 2011, chỉ có 3 vùng còn ở ngưỡng an toàn là Tây Nguyên và Bắc Trung bộ và Duyên hải miền Trung. Theo báo cáo thống kê của Tổng cục DS-KHHGĐ năm 2014, 6/6 vùng có tình trạng MCBGTKS, cao nhất là vùng đồng bằng sông Hồng (115), thấp nhất vùng đồng bằng song Cửu Long (108.5).

Tiến sĩ Lê Cảnh Nhạc chỉ ra nguyên nhân trực tiếp là do lạm dụng những tiến bộ khoa học công nghệ để thực hiện lựa chọn giới tính như: áp dụng ngay từ lúc có thai (chế độ ăn uống, chọn ngày phóng noãn); trong lúc thụ thai (chọn thời điểm phóng noãn, chọn phương pháp thụ tinh, lọc rửa tinh trùng để chọn tinh trùng mang nhiễm sắc thể Y…) hoặc khi đã có thai (sử dụng siêu âm, bắt mạch, chọc hút dịch ối…) để chuẩn đoán giới tính. Nếu là thai trai, họ để lại, nếu thai gái phá đi….

Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh Đức Hoàng

Ngoài ra, còn có nhóm nguyên nhân phụ trợ khác như: do áp lực giảm sinh, mỗi cặp vợ chồng chỉ sinh 1-2 con, nhưng các cặp vợ chồng lại mong muốn trong số đó phải có con trai. Do nhu cầu phát triển kinh tế gia đình: nhiều công việc nặng nhọc như khai thác khoáng sản, đi biển đánh bắt xa bờ…đòi hỏi sức lao động cơ bắp của con trai. Do chế độ an sinh xã hội chưa đảm bao, hiện nay trên 70% dân số nước ta còn sống ở nông thôn, hầu hết không có lương hưu khi về già, họ cần sự chăm sóc, phụng dưỡng của con cái mà theo quan niệm, trách nhiệm này chủ yếu thuộc về con trai. Bên cạnh đó, chính sách ưu tiên của nữ giới cũng chưa thật thỏa đáng.

”Tình trạng gia tăng TSGTKS sẽ dẫn tới những hệ lụy khó lường về mặt xã hội, kinh tế, thậm chí cả an ninh chính trị,… khi các nam nữ thanh niên bước vào độ tuổi kết hôn (ở Việt Nam, thời điểm này sẽ bắt đầu xảy ra vào khoảng năm 2025).

Các nhà nghiên cứu dự báo rằng, trong tương lai, Việt Nam sẽ thiếu khoảng 2,3-4,3 triệu phụ nữ. Trước hết, tình trạng “dư thừa” nam giới trong độ tuổi kết hôn có thể sẽ dẫn tới tan vỡ cấu trúc gia đình, một bộ phận nam giới sẽ phải kết hôn muộn và nhiều người trong số họ không có khả năng kết hôn”, TS Lê Cảnh Nhạc nói.

Tiến sĩ Trần Bá Dung, Ủy viên thường vụ Hội Nhà báo Việt Nam, Chủ tịch CLB Nhà báo với công tác Dân số phát biểu tại hội thảo. Ảnh Đức Hoàng

TS Lê Cảnh Nhạc cho rằng, việc gia tăng TSGTKS không những không cải thiện được vị thế của người phụ nữ mà thậm chí còn làm gia tăng thêm sự bất bình đẳng giới như: nhiều phụ nữ phải kết hôn sớm hơn, tỷ lệ ly hôn và tái hôn của phụ nữ sẽ tăng cao, tình trạng bạo hành giới, mua dâm, buôn bán phụ nữ sẽ gia tăng,…

Chính vì thế, công tác truyền thông, giáo dục nâng cao nhận thức và chuyển đổi hành vi hết sức quan trọng. Muốn đạt được kết quả cao thì không ai khác, chính các nhà báo, phóng viên cần thấu hiểu và có nhiều tác phẩm hay, đi vào lòng người để qua đó thay đổi nhận thức, dần dần loại bỏ ý nghĩ và các quan niệm sai lầm về giới tính của người dân hiện nay.

“Đây là một cuộc gặp mặt trao đổi, chia sẻ với nhau, rất mong các nhà báo quan tâm đối với công tác Dân số, đặc biệt các vấn đề mất cân bằng giới tính khi sinh”, TS Lê Cảnh Nhạc tâm sự.

Hội thảo nhằm cung cấp thông tin định hướng truyền thông phản ánh nhanh chóng kịp thời, chuyên sâu về những vấn đề mới trong công tác DS-KHHGĐ cho các nhà báo và các cơ quan thông tấn, báo chí...Ảnh Đức Hoàng

Phát biểu tại hội thảo, Tiến sĩ Trần Bá Dung, Ủy viên thường vụ Hội Nhà báo Việt Nam, Chủ tịch CLB Nhà báo với công tác Dân số đánh giá cao về việc mở hội thảo này. Sự hợp tác của Tổng cục DS-KHHGĐ với Hội Nhà báo Việt Nam hết sức tích cực và có hiệu quả.

“Cách đây gần 2 năm có quyết định thành lập CLB Nhà báo với công tác Dân số. Đây là CLB hoạt động có hiệu quả và thiết thực nhất trong gần 2 năm qua. Năm 2014, CLB đã tổ chức thành công giải báo chí lần thứ nhất viết về công tác Dân số. Qua hội thảo, mong các nhà báo có nhiều tác phẩm xuất sắc viết về không phân biệt giới tính thai nhi để đến lúc đọc chúng ta phải “rơm rớm nước mắt”, đi vào lòng người”, TS Trần Bá Dung nói.

TS Trần Bá Dung mong muốn thời gian tới mong sẽ thành lập đại diện khu vực của CLB Nhà báo với công tác Dân số ở khu vực miền Trung & Tây Nguyên, đóng tại Đà Nẵng.

Đức Hoàng/Báo Gia đình & Xã hội