Khóc sưng mắt vì mặc cảm cơ thể “chim chích”

Các chuyên gia cho biết, yếu tố di truyền chỉ chiếm 23% trong sự ảnh hưởng đến phát triển tầm vóc của trẻ, quan tr ọng nhất là yếu tố dinh dưỡng, luyện tập thể thao một cách khoa học và hợp lý. Ảnh: Chí Cường

Con còi cọc vì mẹ chăm sóc dinh dưỡng “lệch lạc”

Quỳnh Chi (ở Đông Anh, Hà Nội) năm nay 15 tuổi, em vừa kết thúc năm học cuối cùng của bậc THCS. Chi cao 1m40, nặng hơn 35kg. So với các bạn, chiều cao, cân nặng của Chi rất khiêm tốn. Vì vậy, em luôn được “ưu tiên” ngồi bàn đầu, xếp hàng đầu trong lớp.

Chi kể, em rất tủi thân vì ngoại hình nhỏ thó của mình. “Ở lớp, em luôn bị gọi là “hạt tiêu”, “ớt chỉ thiên” vì em luôn lọt thỏm giữa “rừng” các bạn phổng phao, cao lớn”, Quỳnh Chi nói. Trong khi các bạn gái cùng lớp đã đỏ mặt thì thầm chuyện có bạn trai để ý, “thầm thương trộm nhớ” thì Chi vẫn hồn nhiên “phòng không” chỉ vì em bé như “chim chích”. Có lần, Chi đã khóc như mưa vì có bạn “độc mồm” bảo em sau này “khó đẻ” vì từ vòng 1 đến vòng 3 phẳng lì, lép kẹp, èo uột!

Khác với nỗi lo lắng thấp bé nhẹ cân của con gái, từ trước đến nay chị Hồng Quyên, mẹ của Chi lại không đến nỗi sốt ruột. “Việc gì phải lo, lớn lên sẽ khắc cao thôi!”, chị Quyên bảo.

Sau khi hoàn thành kỳ thi vào lớp 10, Chi nằng nặc đòi mẹ đưa đi khám dinh dưỡng. Thấy con gái quyết tâm cao, chị Quyên đồng ý. Nhớ lại quá trình phát triển của con, chị mới giật mình. Chị kể, hồi Quỳnh Chi học cấp 1 (từ 6 - 9 tuổi), mỗi năm em chỉ cao lên khoảng 4-5cm. Chi bắt đầu dậy thì hồi 14 tuổi, khi các bạn “tăng tốc” phát triển chiều cao, cân nặng, con chị vẫn không tăng bao nhiêu. Cứ ngỡ “giống” nhà thấp bé nhẹ cân (chồng chị cũng chỉ cao hơn 1m60), chị Quyên đã nghĩ khó mà cải thiện nổi. “Ai mà nghĩ con mình thua thiệt đến vậy!”, chị thở dài.

Sau nhiều ngày tìm hiểu, hai mẹ con chị Quyên tới Viện Dinh dưỡng Ứng dụng (thuộc Hội Dinh dưỡng Việt Nam, phố Kim Ngưu, Hai Bà Trưng, Hà Nội). Tại đây, Viện trưởng, TS.BS Phạm Thị Thúy Hòa sau khi thăm khám các chỉ số và thói quen sinh hoạt cũng như chế độ dinh dưỡng của Quỳnh Chi, cho biết: Yếu tố di truyền chỉ chiếm 23% trong sự ảnh hưởng đến phát triển tầm vóc của trẻ, còn mạnh nhất là yếu tố dinh dưỡng. Trong khi đó, chế độ dinh dưỡng của Chi khá “lệch lạc”. Từ bé, mẹ Chi thường cho con ăn quá nhiều đạm, protein. Chị thường hầm nước xương để trong tủ lạnh rồi nấu cháo, súp cho con; hay ăn tôm chỉ bóc cho con ăn riêng thịt, bỏ luôn phần thân vỏ. Chị cũng hạn chế không cho con ăn chất béo, mỡ, dầu… Điều đó tưởng tốt nhưng không hề khoa học. Bởi việc ăn nhiều đạm quá sẽ dẫn tới thiếu canxi, không có chất béo sẽ hạn chế quá trình hòa tan các vitamin A, D, E, K dễ dẫn đến tình trạng còi xương. Đặc biệt, Quỳnh Chi cũng giống rất nhiều trường hợp đến thăm khám ở viện, đó là chế độ ngủ nghỉ.

“Ngoài dinh dưỡng, một số yếu tố khác liên quan đến phát triển tầm vóc là giấc ngủ, thể thao, các bệnh nhiễm trùng… Trong đó, giấc ngủ rất quan trọng. Nhiều em được bố mẹ cho ngủ riêng phòng, nên “tự do” giờ giấc. Theo khoa học, trẻ vị thành niên cần ngủ đủ 8-9 tiếng một ngày. Quan trọng hơn, trước 23 giờ, các em đã phải ngủ say. Tuy nhiên, nhiều trẻ, trong đó có Quỳnh Chi, thường say sưa đọc sách, nhắn tin, “luyện game” đến tận 11-12 giờ đêm”, TS.BS Thúy Hòa nói. Theo BS Hòa, những trường hợp đang tuổi lớn như Quỳnh Chi, việc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, luyện tập, ngủ nghỉ… sẽ có tác động rất tích cực trong việc cải thiện tầm vóc.

Theo một điều tra mới nhất do Viện Dinh dưỡng Ứng dụng thực hiện tại Hà Nội, năm 2015, cân nặng trung bình của học sinh lớp 10 tại Thủ đô là 54 kg, tăng 12,5kg so với điều tra năm 1999, còn chiều cao đạt 161,5cm, tăng 8,6cm so với năm 1999. Về tình trạng dinh dưỡng, có tới 30,3% học sinh bậc PTTH bị suy dinh dưỡng, tỷ lệ này ở nam nhiều hơn nữ.

90% phụ nữ có thai ở Việt Nam thiếu chất kẽm

Theo TS.BS Phạm Thị Thúy Hòa, một số chất dinh dưỡng đặc biệt giúp trẻ phát triển chiều cao như: Protein; chất béo; canxi; vitamin D, A, C, E; sắt; kẽm; i-ốt…

Tuy nhiên, tại Hội thảo Dinh dưỡng dự phòng cho vị thành niên và nữ thanh niên do Trung ương hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tổ chức ngày 18/6, PGS.TS.BS Lê Bạch Mai – Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia chia sẻ: Một số nghiên cứu điều tra tình trạng kẽm ở trẻ em và phụ nữ ở Việt Nam thời gian gần đây cho thấy, thiếu kẽm là vấn đề có ý nghĩa sức khoẻ cộng đồng. Tỷ lệ thiếu kẽm ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ (15 - 49 tuổi) là 67,2%, tỷ lệ thiếu kẽm ở phụ nữ có thai là 90%, trẻ em dưới 5 tuổi là 81,2%.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, kẽm là chất rất cần cho quá trình tăng trưởng, giúp tăng cường miễn dịch, hạn chế mắc các bệnh nhiễm khuẩn (tiêu chảy, viêm phổi, viêm đường hô hấp). Kẽm tham gia vào hoạt động của các enzym, phân chia tế bào, phát triển cơ thể. Kẽm có nhiều trong giá đỗ, các loại rau mầm… Ở phụ nữ mang thai, thiếu kẽm làm tăng biến chứng trong thời kỳ thai nghén, cản trở sự phát triển thể lực và trí lực của trẻ. Tình trạng này nếu không được khắc phục dẫn đến hệ lụy, em bé được sinh ra cũng thiếu hụt vi chất, ảnh hưởng đến phát triển thể chất, trí tuệ, ăn uống kém ngon miệng là nguyên nhân gây thấp còi.

Các chuyên gia dinh dưỡng hàng đầu Việt Nam cho biết, những giai đoạn quan trọng nhất quyết định đến sự phát triển cả thể chất và tinh thần về tương lai của mỗi con người là giai đoạn bào thai, trẻ dưới 2 tuổi và tuổi vị thành niên (10-18 tuổi). Trong khi đó, các chương trình can thiệp dinh dưỡng ở Việt Nam hiện nay mới tập trung ưu tiên cho hai đối tượng là bà mẹ và trẻ em. Thực tế, những nữ vị thành niên thấp còi sẽ có nguy cơ phát triển thành những phụ nữ thấp bé nhẹ cân, rồi lại sinh ra những trẻ bị suy dinh dưỡng bào thai (có cân nặng sơ sinh thấp). Những trẻ có cân nặng sơ sinh thấp (dưới 2.500g) lại có nguy cơ suy dinh dưỡng. Vòng luẩn quẩn đó cho thấy, việc chăm sóc “dinh dưỡng dự phòng” hợp lý và lối sống lành mạnh cần được khuyến khích ở mọi lứa tuổi, đặc biệt trong lứa tuổi vị thành niên, nữ thanh niên.

Phân tích về điều này, PGS.TS Lê Bạch Mai cho rằng, chế độ can thiệp dinh dưỡng trong giai đoạn trẻ vị thành niên hết sức quan trọng, vì lứa tuổi này phát triển với tốc độ rất nhanh cả về chiều cao và cân nặng, các biến đổi về tâm, sinh lý, nội tiết, sinh dục...  Còn theo TS.BS Thúy Hòa, chăm sóc dinh dưỡng cho vị thành niên và nữ thanh niên hiện còn là khoảng trống về cả chính sách lẫn thực tiễn. Nhiều bà mẹ rất quan tâm đến con cái vị thành niên, nhưng chưa biết cách chăm sóc đúng đắn do thiếu kiến thức, trong khi đối tượng vị thành niên này sẽ là lớp sản sinh ra thế hệ tiếp theo của nòi giống Việt.

Thu Nguyên/Báo Gia đình & Xã hội