Lác trong điều tiết ở trẻ em – phát hiện sớm, điều trị đúng
“Bác sĩ ơi, tại sao con tôi cứ tập trung nhìn gần, xem điện thoại là mắt bị lác vào trong?” – đây là tình trạng khá thường gặp ở trẻ nhỏ.
Lác trong điều tiết có liên quan chặt chẽ với tật viễn thị. Khi bị viễn thị, trẻ phải tăng điều tiết để nhìn rõ. Điều tiết kéo theo quy tụ hai mắt, khiến một hoặc cả hai mắt có xu hướng lệch vào trong.
Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, trẻ có thể bị nhược thị, giảm khả năng nhìn hai mắt và ảnh hưởng đến sự phát triển thị giác lâu dài.

Hình ảnh trước và sau khi phẫu thuật lác ở trẻ nhỏ
Thực trạng – Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Lác trong điều tiết thường xuất hiện ở trẻ nhỏ, có thể lúc đầu chỉ xảy ra từng lúc. Cha mẹ có thể nhận thấy trẻ lác vào trong khi nhìn gần, khi mệt, buồn ngủ hoặc tập trung nhìn lâu. Một số trẻ có thể lác cả khi nhìn xa.
Trẻ lớn có thể thấy nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mỏi mắt, nhưng trẻ nhỏ thường không biết mô tả triệu chứng. Não có thể tự thích nghi bằng cách "bỏ qua" hình ảnh từ mắt bị lệch để tránh nhìn đôi. Nếu kéo dài, mắt đó có nguy cơ phát triển nhược thị.
Nhiều phụ huynh nghĩ rằng lác chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ và có thể chờ trẻ lớn mới điều trị. Tuy nhiên, điều trị muộn có thể làm giảm cơ hội phát triển thị lực và thị giác hai mắt.
Vì vậy, không nên chờ đến khi trẻ lác thường xuyên hoặc lác cố định mới đưa đi khám.
Lác trong điều tiết là gì?
Khi nhìn một vật, thủy tinh thể thay đổi độ cong để hình ảnh rõ nét – đó là điều tiết.
Ở trẻ viễn thị, mắt phải điều tiết nhiều hơn. Điều tiết kéo theo quy tụ hai mắt. Khi quy tụ quá mạnh so với khả năng kiểm soát, mắt có thể lệch vào trong và gây lác.

Hình ảnh trước và sau khi phẫu thuật lác ở trẻ nhỏ
Lác trong điều tiết thường gồm:
• Lác trong điều tiết hoàn toàn: sau khi chỉnh kính phù hợp, mắt hết lác.
• Lác trong điều tiết một phần: đeo kính giúp giảm độ lác nhưng vẫn còn lác tồn dư.
• Lác trong điều tiết có AC/A cao: mắt có thể thẳng khi nhìn xa nhưng vẫn lác nhiều khi nhìn gần; một số trường hợp có thể cần kính hai tròng hoặc đa tròng theo chỉ định của bác sĩ.
Chẩn đoán như thế nào?
Bác sĩ nhãn khoa cần khám toàn diện, gồm:
1. Đo thị lực từng mắt: phát hiện chênh lệch thị lực và nguy cơ nhược thị.
2. Đo độ lác: đánh giá khi nhìn xa và nhìn gần.
3. Khúc xạ có liệt điều tiết: bước quan trọng giúp xác định chính xác tật khúc xạ, đặc biệt là độ viễn thị.
4. Đánh giá thị giác hai mắt: khả năng hợp thị và nhìn lập thể.
5. Khám vận nhãn và mắt: loại trừ các nguyên nhân khác gây lác.
Điều trị – Kính thường là bước đầu tiên
Lác trong điều tiết không phải lúc nào cũng cần phẫu thuật.
Điều trị chủ yếu là đeo kính điều chỉnh viễn thị phù hợp, dựa trên kết quả khúc xạ sau liệt điều tiết. Kính giúp giảm nhu cầu điều tiết, từ đó giảm quy tụ và giúp mắt thẳng hơn.
Nếu trẻ có nhược thị, bác sĩ có thể điều trị bằng phương pháp phù hợp, chẳng hạn bịt mắt tốt trong thời gian chỉ định.
Nếu vẫn còn lác khi đeo kính, đặc biệt khi nhìn gần, bác sĩ có thể cân nhắc kính hai tròng, đa tròng hoặc phương pháp khác.
Khi đã chỉnh kính đầy đủ nhưng vẫn còn lác tồn dư đáng kể, phẫu thuật có thể được xem xét. Sau phẫu thuật, trẻ vẫn thường cần tiếp tục đeo kính viễn thị để kiểm soát thành phần lác do điều tiết.

Hình ảnh trước và sau khi phẫu thuật lác ở trẻ nhỏ
Khuyến cáo của thầy thuốc
• Không tự mua kính cho trẻ dựa trên kết quả đo máy hoặc kính của người khác.
• Trẻ có dấu hiệu lác nên được khám bởi bác sĩ chuyên khoa mắt, tốt nhất có kinh nghiệm về mắt trẻ em và lác.
• Khi đã được kê kính, cần cho trẻ đeo kính đúng số và thường xuyên, không tự ý bỏ kính khi thấy mắt đã thẳng.
• Tái khám định kỳ để theo dõi thị lực, độ lác, tật khúc xạ và thị giác hai mắt.
• Nếu trẻ đột ngột xuất hiện lác, lác tăng nhanh, nhìn đôi, đau đầu, nôn ói hoặc bất thường về vận nhãn, cần đưa trẻ đi khám sớm.
Thông điệp
Lác trong điều tiết có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện và điều trị đúng.
Đừng chờ trẻ lớn hoặc chờ mắt tự hết lác. Khám mắt sớm giúp phát hiện tật khúc xạ, lác và nhược thị, từ đó bảo vệ cơ hội phát triển thị lực và thị giác hai mắt của trẻ.
"Thấy trẻ hay lác – đừng chờ trẻ tự hết. Hãy cho trẻ khám mắt sớm".
Phát hiện sớm – Kê kính đúng – Theo dõi định kỳ – Bảo vệ thị giác hai mắt cho trẻ.
ThS. BS. Bùi Thị Hương Thảo
(Bệnh viện Mắt Trung ương)
Thông báo