Làng không chồng ở thượng nguồn sông Cu Đê

Ở miền thượng nguồn sông Cu Đê - phía Tây Bắc thành phố Đà Nẵng có một xóm nghèo heo hút giữa bốn bề núi rừng, nơi ấy có những “công dân” đặc biệt đang cư ngụ . Hơn hai mươi năm, cuộc sống nơi đây có gì thay đổi? 

Làng của những người “ngụ cư”!

Bẵng đi năm năm trời, tôi mới có dịp trở lại Lộc Mỹ - một vùng đất nghèo của xã miền núi Hòa Bắc, huyện Hòa Vang (Đà Nẵng). Băng qua quãng đường dài gần 50 cây số, men theo những triền đối đầy nắng và gió, chúng tôi không khỏi xót xa bởi sự nghèo nàn và hoang sơ của miền đất này.

Tuyến đường dọc con sông Cu Đê chông chênh sau những trận lũ quét, dòng sông mùa này vẫn dùng dằng như con thuỷ quái hung dữ. Qua trụ sở Trung tâm Giáo dục Dạy nghề 05 - 06 (thuộc Sở LĐTB&XH thành phố Đà Nẵng), đến trụ sở UBND xã Hòa Bắc, thì cũng là lúc mặt trời đã bắt đầu đứng bóng. Chúng tôi được một cán bộ xã đưa đến thôn Lộc Mỹ, vùng đất nằm tách biệt như ốc đảo ở thượng nguồn sông Cu Đê. Có ai biết được rằng, nơi đây là chốn dừng chân của hàng chục thân phận phụ nữ đã một thời lầm lỗi, từ nhiều nơi “hội tụ” về đây!

Đến làng Lộc Mỹ cũng là lúc những thiếu phụ dáng người tiều tụy, hao gầy vừa đi lấy củi ở rừng về. Chị Hà Thị Thu Thuỷ (45 tuổi), người ướt đẫm mồ hôi, tỏ ra ngần ngại khi tiếp xúc với chúng tôi. Nhờ có chị cán bộ xã làm “công tác tư tưởng” nên cuộc trò chuyện trở nên thân mật và cũng không kém phần xót xa.

Chị kể cuộc đời chị như một vòng xoáy oan nghiệt, dẫn đến những lầm lỗi mà bây giờ đã đánh mất tất cả. Trước đây chị từng có một gia đình hạnh phúc, thế nhưng những cám dỗ tầm thường đã đưa đẩy chị đến với cái “chất trắng ma quái” trong những lần thác loạn ở chốn thị thành! Rồi chị được đưa vào “trại” tập trung với quyết tâm từ bỏ “nàng tiên trắng” và chút hi vọng mong manh làm lại cuộc đời! Những năm ròng rã trong “trại”, chị được học nghề may. Ra “trại” với hai bàn tay trắng, chị không dám quay về nhà vì mặc cảm, vì có lỗi với gia đình, người thân. Cũng may, không hiểu duyên cớ gì đã gắn bó quãng đời còn lại của chị với mảnh đất này. Chị được chính quyền địa phương cấp đất, dựng nhà ở cho đến hôm nay và chị xem mảnh đất này như là quê hương đã làm hồi sinh giá trị cuộc sống đích thực!

Ở thôn Lộc Mỹ, nhiều mảnh đời khác không chỉ bi đát như tình cảnh của chị Thuỷ, mà còn oái oăm hơn, chị Võ Thị Lực học hành không đến nơi đến chốn, lại nghe theo lời rủ rê của đám bạn rồi lâm vào hoàn cảnh... không chốn dung thân. Được đưa vào “trại” học nghề hơn hai năm trời, rồi ra trại nhưng chẳng dám về nhà, nên một thân đành “bám trụ” nơi đây để kiếm sống qua ngày. Mặc dù, rất nhọc nhằn với miếng cơm manh áo nhưng những số phận đã từng một thời lầm lỗi đều cảm nhận được giá trị cuộc sống.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Ngưng - Chủ tịch UBND xã Hòa Bắc cho biết, làng của những người “ngụ cư” được thành lập từ những năm cuối 70 của thế kỷ trước, địa phương đón nhận những “công dân” này từ Trung tâm Giáo dục Dạy nghề 05 - 06. Sau khi ra trại, mặc dù đã được giáo dục nhân phẩm, cai nghiện xong, được học nghề, hầu hết không ai có đất đai sản xuất. Không có nhà cửa nhưng nhiều người vẫn “bám trụ” ở vùng rừng núi này để kiếm sống. Sau đó, những người này được chính quyền địa phương tạo điều kiện, cấp đất làm nhà ở và sinh sống cho đến hôm nay.

 Theo thống kê của xã Hòa Bắc, sau khi tiếp nhận những hộ đầu tiên từ cuối những năm 70 của thế kỷ trước, đến nay đã có hơn chục hộ với 33 nhân khẩu, nếu không tính thế hệ thứ hai thì làng Lộc Mỹ có trên 20 người từng là thành viên của Trung tâm Giáo dục Dạy nghề 05 -  06. Điều đáng nói, trong số đó có đến 2/3 số hộ độc thân là nữ.

Nhọc nhằn cuộc mưu sinh

Đã hơn 20 năm cư ngụ ở miền thượng nguồn sông Cu Đê, hàng chục con người vẫn tận tụy với mưa nguồn gió núi để mưu sinh. Họ sống gần như cô lập và có một sự mặc cảm mà không thể nào xoá bỏ được. Những ngôi nhà tạm được chính quyền địa phương hỗ trợ là nơi duy nhất để trú thân qua những lúc nắng mưa. Từ bao năm nay, công việc hàng ngày của họ vẫn vậy, chẳng có gì khác ngoài việc chặt củi bán kiếm tiền mua gạo để sống qua ngày. Mặc dù, hầu hết những người cư ngụ ở đây trước khi ra trại đã được học nghề đàng hoàng. Rồi họ cũng đành cam chịu, vượt qua bế tắc?

Chị Thủy cho biết, công việc chính của những người “ngụ cư” ở Lộc Mỹ là đốn củi, có khi ở lại giữa rừng núi, đến ba bốn ngày mới vác củi ra khỏi rừng. Chị còn cho biết thêm, một chuyến đi rừng trừ chi phí xong còn khoảng hai trăm ngàn đồng. Còn những ngày rảnh rỗi thì đi làm thuê để kiếm tiền.

Chị Thuỷ tâm sự: “bình thường, dù cật lực nhưng cũng không đủ sống chứ đừng nói đến khi ốm đau. Sống ở đây hơn hai mươi năm nhưng chẳng có ai khá giả cả. Có lúc phải mượn tiền để lo cho cuộc sống rồi mới đốn củi bán lấy tiền trả nợ, thậm chí con cái cũng chẳng được học hành tới nơi tới chốn”.

Có một điều mà khi trao đổi với chúng tôi, Chủ tịch UBND xã Hòa Bắc đã trăn trở: “Họ đã nặng tình với mảnh đất này thì chúng tôi phải có trách nhiệm với họ, mặc dù đã tạo nhiều điều kiện nhưng cuộc sống nơi đây chẳng có gì khởi sắc hơn”.

... Rời Lộc Mỹ, suy nghĩ của tôi vẫn đau đáu về những thân phận của làng ngụ cư, không biết rồi đây những con người ấy, những thế hệ tiếp theo sẽ sống như thế nào giữa đại ngàn!? Nhưng có một điều đáng trân trọng trong những tâm hồn ấy, chính là niềm tin yêu cuộc sống vẫn rạng ngời trên những gương mặt hằn sâu bao nỗi nhọc nhằn đời thường.

Hàn Ngọc