Làng tỷ phú - làng ô nhiễm!

Làng tỷ phú nhờ... tái chế giấy lộn

Nghề giấy ở Phong Khê có hơn 300 năm tuổi. Trước kia, nghề giấy ở Phong Khê là nguồn cung cấp giấy seo cuốn pháo cho làng pháo Bình Đà. Khi pháo bị cấm, Phong Khê chuyển sang sản xuất giấy gia dụng gồm: giấy viết học sinh, vàng mã, bìa lịch, thùng đựng hàng, giấy vệ sinh, băng vệ sinh. Mỗi ngày từ đây đổ buôn hàng trăm tấn giấy thành phẩm đi khắp cả nước.

Ông Nguyễn Quang Thống, chủ tịch xã Phong Khê, cho biết: Hiện nay Phong Khê có trên 200 dây chuyền sản xuất giấy. Dây chuyền nhiều nhất cũng có số vốn hàng trăm tỷ đồng, dây chuyền nhỏ nhất cũng không dưới 1 tỷ đồng. Tuy nhiên, những xưởng sản xuất này chỉ làm công đoạn 1 là công đoạn tái chế từ giấy lộn thành những cuộn giấy seo khổ lớn, nhỏ theo từng nhu cầu.

Từ đó, các cơ sở sản xuất giấy thành phẩm (chủ yếu là các hộ trong thôn) mua về chế tác thành phẩm. 50% số dây chuyền giấy nhỏ ở đây sản xuất công đoạn 2 là giấy ăn và giấy vệ sinh, giấy bản (loại giấy thấm hút dành cho bé sơ sinh, sản phụ và bệnh nhân) cho các bệnh viện.

Qua tìm hiểu chúng tôi được biết công thức chung để sản xuất các loại giấy trên là: giấy phế liệu được ngâm mục, xay thành bột, sau đó pha hoá chất và phụ gia như phèn, xút, javel để tẩy trắng hoặc thêm phẩm màu nhằm tạo màu, rồi hỗn hợp trên được đổ ra khuôn ép, sấy khô và cán thành giấy seo; Giấy seo bán cho các cơ sở thủ công để xén, đóng gói thành giấy ăn, giấy toilet, giấy bản... theo nhu cầu của khách mua.

Để cung cấp nguyên liệu cho trên 200 xưởng máy giấy ở Phong Khê hoạt động suốt ngày đêm ấy, đầu tiên phải kể đến đội ngũ những người thu gom giấy lộn trên khắp các nẻo đường, ngõ phố để mang về những nguyên vật liệu được gọi là “hàng sạch”. Còn hàng “thứ cấp” phải kể đến đội quân hùng hậu tác chiến thường trực ở các bãi rác khổng lồ, cống rãnh, bệnh viện,  nhà vệ sinh ở các thành phố được các lái thương đóng “nguyên đai, nguyên kiện” đổ về nơi tái chế. 

Trên khắp các nẻo đường của Phong Khê, giấy lộn chất thành từng đống. Dưới trời nắng oi nồng, ruồi nhặng bay thành từng đám nhỏ, không khí đặc quánh mùi giấy rác hôi thối trộn lẫn mùi hoá chất. Quanh đó, những người đàn bà ngồi phân loại rác không mang  đồ bảo hộ lao động. Họ dùng tay trần bới mảnh thuỷ tinh vỡ, thanh sắt rỉ, để lựa ra từng bó bìa carton, giấy báo, bao dứa... để đưa đi tẩy.

Nhờ nghành “công nghiệp tái chế giấy lộn”, dân Phong Khê giàu lên nhanh chóng. Theo thống kê của chủ tịch xã Nguyễn Quang Thống thì cả xã có tới 300 xe ô tô, biệt thự toà ngang dãy dọc mọc lên khắp nơi. Và chuyện giầu có nên đẻ nhiều thì ở Phong Khê đứng số 1 trong toàn huyện. Ông Thống cho biết: Phong Khê luôn bị “đội sổ” khi đi bình bầu làng văn hoá vì tình trạng sinh con thứ 3 trở lên năm nào cũng nhiều nhất trong toàn huyện Phong Khê.

Phân loại rác

Ô nhiễm môi trường ở mức báo động

Theo khảo sát của sở Tài nguyên & Môi trường tỉnh Bắc Ninh, trong 180 Doanh nghiệp đăng ký sản xuất giấy ở Phong Khê, có gần 170 DN đang vi phạm nghiêm trọng  an toàn vệ sinh môi trường. Với trên 200 dây chuyền sản xuất giấy, mỗi ngày cho ra lò hơn chục tấn giấy thành phẩm -  tuyệt nhiên không có bất cứ hệ thống xử lý nước thải nào! 

Xã có 496 mẫu đất nông nghiệp, bởi được tưới bằng 100% nước thải nên năng suất trồi sụt. 30% ruộng đất ở đây không thể canh tác được vì bị ô nhiễm quá nặng. Kết quả phân tích mẫu nước ngầm ở độ sâu 40m tại Phong Khê cho thấy có coliform và feca coliform, nước thải ở đây có độ màu, độ đục và chỉ số coliform vượt tiêu chuẩn cho phép tới 18 lần. Tuy nhiên người dân Phong Khê vẫn đang ăn uống từ nguồn nước giếng khoan bị ô nhiễm nghiêm trọng của mình.

Con sông Ngũ Huyện Khê bao quanh xã giờ đã ngừng chảy bởi gồng gánh trên mình vô số những rác thải. 24/24h, ống khói của các nhà máy giấy phun ra những cột khói đen đặc. Dọc bờ sông là hàng trăm ống nhựa nối từ trong khu CN hung hãn tuôn ra những dòng nước thải đặc quánh bốc mùi, đổ thẳng ra sông.

Theo trưởng thôn Dương Ổ Nguyễn Văn Huệ thì cả thôn có 6 ha ruộng lúa nước nhưng từ vài năm nay đã hoàn toàn bỏ hoang, không thể canh tác được vì chất thải được “tống thẳng” ra từ các xưởng sản xuất giấy  ra ruộng. Vì vậy, lúa ở đây cứ cắm xuống được một thời gian là ngả màu úa vàng, không sống được. Chung số phận với cây lương thực là các loại thuỷ cầm, tôm cá.

Trưởng thôn Châm Khê (lân cận Dương Ổ) Lê Văn Hoàn thì cho rằng: người dân ở đây đang lâm vào tình trạng “3 cùng với rác”. Không khí trong thôn đặc quánh mùi oi nồng khó chịu của các loại rác thải. Cống rãnh chỗ nào cũng tắc nghẽn, nước thải sền sệt một màu đen đặc. Vào mùa nắng, còn vào mùa mưa thì toàn thôn lại bì bõm trong thứ nước thải mà cảm giác như “nhúng chân đến đâu là cụt đến đó” - ông Hoàn ví von.

Cũng theo ông Hoàn thì bệnh tật là thứ thường trực ở đây, đặc biệt là bệnh về đường hô hấp, tiêu hoá và bệnh ngoài da. Những căn bệnh này chẳng chừa ai: nam, phụ, ấu, lão đều mắc cả. Nguy hiểm hơn, vài năm gần đây, mầm mống căn bệnh ung thư quái ác đã xuất hiện. Theo ông Hoàn, hầu hết những người chết trẻ trong thôn đều mắc phải căn bệnh quái ác này.

Nghề tái chế giấy ở Phong Khê đang “giết” dần môi trường, “giết” dần vật nuôi, cây trồng nơi đây và nó đang nhắm tới chính con người. Người dân Phong Khê có biết? Hay bởi sự mưu sinh, sự giàu sang mà họ nhắm mắt làm ngơ trước ẩn họa này!?

Mai Thuý