Lò Bầu trăm năm tuổi - điểm chạm quá khứ và tương lai của làng gốm Bát Tràng

Dường như không ai biết chính xác chiếc lò đầu tiên ra đời từ khi nào. Chỉ biết rằng từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX - giai đoạn làng gốm phát triển thịnh nhất, những chiếc lò Bầu đã âm thầm đồng hành cùng bao thế hệ nghệ nhân, đỏ lửa ngày đêm để tạo ra vô số sản phẩm nổi danh khắp xứ kinh kỳ.

Sau bao phen đổi thay, phát triển, làng gốm Bát Tràng hiện còn duy nhất một lò Bầu được bảo tồn. Lò cổ có tuổi đời hơn 100 năm, được xây dựng theo cấu trúc vô cùng độc đáo với những bầu vòm nối tiếp nhau, cong cong. Từ xa nhìn lại, lò Bầu gợi hình ảnh những mảnh vỏ sò úp chồng lên nhau. Lò Bầu sử dụng củi để nung và có khả năng giữ nhiệt cao.

Phía trước lò Bầu, có một xưởng làm gốm nhỏ, chia sẻ với khách tham quan, nghệ nhân làm gốm cho biết: “Làm gốm theo cách truyền thống đòi hỏi sự tinh tế và kinh nghiệm rất lớn đến từ người thợ, họ phải khéo léo “đọc” được ngọn lửa, nhạy bén để điều chỉnh từng chi tiết trên sản phẩm cho phù hợp. Có như thế mỗi mẻ gốm mới toát lên được một vẻ đẹp riêng biệt”.

Dù không còn rực rỡ ánh lửa, nhưng hình ảnh lò Bầu cổ vẫn rất sống động khi còn những nghệ nhân ngày ngày miệt mài bên bàn xoay, vẫn còn những du khách tìm về, vẫn còn những câu chuyện được kể và những bàn tay trẻ được truyền nghề. Ghé thăm lò Bầu cổ, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng một giá trị di sản mà còn được lắng nghe, được nghệ nhân hướng dẫn để tự mình tạo ra một sản phẩm độc đáo mang phong cách của riêng mình.

“Đứng trong không gian này, chạm tay lên những viên gạch cũ kỹ, tôi như thể được chạm vào quá khứ với hình ảnh những con người đã một thời sống trọn với nghề”, chị Dương Vân (40 tuổi, Nghệ An), bồi hồi chia sẻ.

“Khi tự tay sáng tạo ra được một sản phẩm gốm, mình không những phát hiện ra năng khiếu của bản thân mà còn thêm tự hào về nghề truyền thống của đất nước Việt Nam. Mình cũng mong muốn có thể góp phần lan tỏa tinh thần này đến các bạn trẻ và các du khách nước ngoài để làng nghề gốm Bát Tràng ngày càng phát triển hơn nữa”, Thu Hà (19 tuổi, Hà Nội) hào hứng chia sẻ.

Từng chịu sức ép lớn từ ô nhiễm môi trường, làng gốm Bát Tràng hiện nay đã chuyển đổi công nghệ và sử dụng năng lượng sạch. Quá trình xanh hóa đó cũng góp phần giúp làng nghề truyền thống này ngày càng phát triển và thu hút du khách.

Anh Vũ Thành Như (43 tuổi) đang tỉ mỉ tạo hình từng sản phẩm trên bàn xoay, chia sẻ: “Trước đây, khi chưa phát triển nên bắt buộc người làm gốm phải dùng lò than. Lâu dài, ô nhiễm môi trường đã trở thành rào cản lớn đối với sự phát triển của làng nghề, làm suy giảm đáng kể sức hút du lịch. Những năm trở lại đây, gần như 100% hộ sản xuất đều đã chuyển sang lò nung gas hoặc lò điện để giảm khí độc, bảo vệ môi trường và cũng giúp công việc tiện lợi hơn".

Ghé thăm các xưởng gốm xung quanh chợ Gốm Bát Tràng, nhiều người chia sẻ thêm rằng, không chỉ giải quyết vấn đề ô nhiễm, nhờ công nghệ phát triển của lò nung gas/điện, người thợ dễ dàng và chủ động kiểm soát, điều chỉnh được nhiệt độ sao cho phù hợp với từng loại sản phẩm, giúp sản phẩm gốm ra lò có chất lượng cao và đồng đều hơn.

Giờ đây, đến với làng gốm Bát Tràng, không khí đã trong lành hơn, không còn những cột khói đen kịt, lớp bụi than phủ kín đường làng như trước đây. Ghé thăm lò Bầu cổ, hiểu thêm về những giá trị, nhìn thấy sự tiếp nối của biết bao thế hệ để thêm tự hào về một miền di sản của Việt Nam. Đó cũng là sợi dây tạo động lực để các thế hệ mai sau tiếp tục tạo dựng không gian văn hóa đặc sắc và an toàn, thu hút khách du lịch trong nước và ngoài nước đến với làng gốm lâu đời bên dòng sông Hồng.