"Lợi" hay "răng"?

Người ta ồn ã vì vị quan chức chủ quản “nhà đèn” biện minh rằng, giá điện tăng, nhà nước không phải bù lỗ, tạo nên sự cạnh tranh giữa các nhà sản xuất điện thì chi phí sẽ giảm và “suy ra”... người dân sẽ được lợi (?!). Nghe vậy, nhiều người đã hài hước đầy chua chát: Vậy thì tăng luôn 10 - 100 lần đi để cho dân được hưởng lợi 10 - 100 lần, việc gì phải “kiềm chế cái sự sung sướng đó”. Lại có người chơi chữ rất thâm thúy: “Giá điện tăng, người dân được lợi chứ răng không còn”.

Cái sự ồn ã sau thông tin “tăng giá điện” - tưởng đã chìm xuống bởi những lo toan cơm áo những ngày cận Tết này - dường như lại có cớ để được thổi bùng lên sau lời phát biểu của vị quan chức nọ. Công bằng mà nói thì ở góc độ một nhà quản lý, ông Thứ trưởng đã “làm tròn vai” khi nói đúng những gì mà lý thuyết, sách vở... nói. Ông nói trên cơ sở cái gọi là quy luật thị trường. Tức là khi giá điện tiếp cận giá thị trường, thị trường có sự cạnh tranh tất yếu người sản xuất sẽ có cách để giảm chi phí, hạ giá thành sản phẩm và khi giảm giá thành thì người dân sẽ được lợi.

Tuy nhiên, ông lại quên mất rằng, cái khoảng tăng để tiếp cận giá thị trường này, theo lộ trình của Chính phủ đề ra là không hề ngắn. Có thể không chỉ một lần này mà còn có nhiều lần tăng khác nữa. Mà, mỗi một lần tăng, cái nhìn thấy nhãn tiền là túi tiền bé người dân hao hụt đi một ít. Người dùng điện nhiều mất nhiều, người dùng ít mất ít. Sao lại có thể bảo là “lợi” khi bị “mất” chứ? Rồi nữa, ông cũng có thể lại quên mất rằng, giá điện chính là cấu thành chi phí đầu vào của vô số thứ hàng hóa khác, kể cả thiết yếu và không thiết yếu. Giá điện tăng, giá những thứ đó không tăng chắc? Mà những thứ đó, ai là người mua, ai là người dùng nếu không phải là người dân? Vậy thì, phải mua hàng hóa giá cao hơn vì điện tăng, sao có thể gọi là "lợi"? Mà cứ cho rằng, giá điện tăng dăm lần nữa, mỗi lần trên dưới 10%, vậy thì khi nó đạt đến ngưỡng "giá thị trường", liệu sự cạnh tranh của các nhà phát điện sẽ giảm được bao nhiêu % trong đó. Nếu giảm nhiều, hóa ra lâu nay ngành điện đã quá lãi? Nếu giảm ít, liệu cái "lợi" mà người dân được hưởng đã đủ bù những phần tăng?

Đành rằng, việc tăng giá điện là khó tránh. Đành rằng, việc chấp nhận tăng để ngành điện vận hành theo cơ chế thị trường là tất yếu. Tuy nhiên, tăng thì cứ nói là tăng, là người dân chia sẻ cùng những khó khăn của Nhà nước thì hay hơn là “vẽ” ra một cái tương lai xa vời đầy lợi lộc không tưởng mà ngay cả những người bình thường nhất cũng tính toán ra con số “lợi” hay “hại”.

Dẫu có hài hước, dẫu có nặng nề hay chua chát thì cũng phải công nhận rằng, dư luận đã có những cái lý của dư luận. “Lợi” hay “răng” chắc ai cũng rõ!

Thường Sơn