Lớp học vẽ bên sông

 

Họa sĩ Hoàng Văn Việt chỉ bảo từng đường bút, nét vẽ cho các em.

Làng Cổ Đô vẫn lưu giữ được nét thuần nông vốn có, đứng trên con đường bê tông chạy dọc sông Hồng vẫn có thể nhìn thấy những ống khói nhà máy và những tòa nhà cao tầng của thành phố Ngã ba sông. Thế nhưng, từ cánh cổng làng rêu phong mọc xanh rì kia đã có hàng trăm “họa sĩ nhí” được đào tạo bài bản, đang vươn tài năng trong giới hội họa cả nước. Lớp học do họa sĩ Trần Hòa – hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam cùng 4 họa sĩ, thầy giáo Hoàng Văn Việt, Phan Quang Tùng, Nguyễn Trường Yên, Phùng Duy Đức sáng lập ra từ năm 1996.

 

Em Hoàng Thị Xuân, lớp 3A (Trường tiểu học Cổ Đô), bị tật ở chân vẫn miệt mài đến lớp.

Họa sĩ Hoàng Văn Việt – giáo viên dạy họa trường THCS Cổ Đô nhớ lại: “Hồi ấy cụ Tốt – người khai sinh ra nền hội họa làng Cổ Đô đã ở tuổi 80, không thể cầm cây cọ vẽ được nữa. Chỉ còn thế hệ U40, U50 như chúng tôi được đào tạo bài bản về nghiệp vụ sư phạm. Khi các họa sĩ trong làng ngồi “trà dư tửu hậu” với nhau, đều lo lắng cho thế hệ “măng non” kế cận. Sau nhiều lần họp bàn, chúng tôi quyết định mở lớp dạy vẽ tại nhà tôi”. Các họa sĩ cho biết thêm, ban đầu lớp học chỉ thu nạp con em, họ hàng với các họa sĩ. Dần dà, dân làng thấy lớp học đông vui, lại không phải đóng bất kỳ một loại phí nào nên đưa con em đến học càng đông. Đứng trước số lượng học sinh xin học quá lớn, thầy Việt phải tổ chức cho các em thi vẽ để “thanh lọc”, chọn ra 60 em từ 800 em, chia làm 2 lớp học.

 

Học viên được tự do lựa chọn đề tài và chất liệu cho bức tranh.

Sau buổi thực hành, thầy và trò cùng bàn luận về tác phẩm.

Lớp H1 gồm các em tuổi từ 8 – 12, lớp H2 gồm những em tuổi từ 12 – 16. Mỗi em được lớp học trang bị dụng cụ học tập hết gần 385.000 đồng/em. Lớp học được tổ chức khá quy củ. Trước mỗi buổi học, ban phụ trách lớp học mời phụ huynh đến nhà thầy Hoàng Văn Việt để nghe phổ biến một số quy định. Mỗi phụ huynh phải làm một đơn (đã được thảo sẵn) xin con em học vẽ ở lớp này và ghi vài dòng cam đoan. Tháng 5/2009, ban phụ trách lớp học cũng đã làm đơn xin mở lớp học mỹ thuật, chính thức hợp pháp hóa để đưa lớp học nằm trong sự quản lý của chính quyền xã Cổ Đô. Họa sĩ Phùng Duy Đức phân tích: “Do địa phương gần sông, nhiều buổi dã ngoại cũng ra bờ sông, bờ lạch để thực hành nên chúng tôi phải làm chuyên nghiệp để tránh rủi ro. Hơn nữa, phần nào cũng khuyến khích tinh thần trách nhiệm của các bậc phụ huynh quản thúc con em mình đi học đúng giờ, về nhà làm bài tập như đi học chính khóa, có thế mới mong các em tiến bộ”.

Mỗi năm, lớp học được chia làm 4 đợt, mỗi đợt kéo dài 2 – 3 tháng. Trong đó, tập trung chủ yếu vào 3 tháng hè. Những tháng học sinh đi học chính khóa thì các thầy tổ chức vào thứ Bảy, Chủ nhật. 2 đợt đầu, các học viên sẽ được học những lý thuyết cơ bản nhất về hội họa, về truyền thống lịch sử của làng vẽ Cổ Đô. Sau đó, các thầy cho các em vẽ ngẫu hứng từ con vật, cây cảnh, vẽ tĩnh vật, phong cảnh, cô giáo, người mẹ để các em có tư duy hội họa. Nhiều lần, thầy trò lại đạp xe lóc cóc mấy cây số ra những cánh đồng cạnh làng để lấy cảm hứng sáng tác.

Mỗi họa sĩ đã xây dựng cho mình một gallery để khi khách đến xem sẽ thấy được tâm huyết của gia chủ. Dù kinh tế còn eo hẹp nhưng các họa sĩ đều cố gắng bán một vài bức tranh của mình với giá 1 – 3 triệu đồng/bức để xây gallery làm nơi học trực quan cho học sinh.

Hiện trong làng chỉ có gia đình cố họa sĩ Sĩ Tốt xây bảo tàng “Sĩ Tốt và gia đình” với 68 bức tranh được vẽ từ màu dầu, màu nước, màu bột, mực nho, than, chì... Sau những buổi học lý thuyết hoặc dã ngoại bờ sông, học viên được dẫn đến bảo tàng này để nghe con cháu cụ Tốt giới thiệu về lịch sử, ý nghĩa và thần thái của bức tranh. Học viên ghi chép và thoải mái tranh luận về những bức tranh “cụ Tổ” để lại.

Nội quy lớp học được dán ngoài hiên nhà để các em nắm rõ.

Ngày xưa mới mở lớp, vật tư, giá vẽ, bột màu, giấy vẽ khá rẻ, giờ giá đội lên nhiều nhưng các họa sĩ vẫn quyết tâm duy trì lớp học này đến cùng. Tính sơ sơ, tổng chi phí cho 60 em học hết 4 đợt trong 1 năm là hơn 20 triệu đồng. Họa sĩ Phùng Duy Đức dí dỏm: “Anh em bảo nhau là cố gắng mài dũa mỗi thầy bán 2 bức tranh thì cũng đủ tiền lo cho lớp. Dân Cổ Đô còn nghèo, chúng tôi muốn thế hệ con cháu sẽ gây dựng làng Cổ Đô thành một làng nghề, phải hy sinh một chút thôi”.

Những năm 1996, 1997, khi dân làng Cổ Đô còn phải ăn sắn trừ cơm thì việc học vẽ cũng vô cùng khó khăn. 5 họa sĩ phải trích giấy vẽ của mình mang ra lớp học cho các em tập vẽ. Những em mới học thì khuyến khích vẽ trong vở và giấy khổ A4. Thầy Hoàng Văn Việt nhớ lại: “Các em yêu vẽ quá, lấy cả phấn, gạch tô lòe loẹt lên tường nhà, góc lớp. Đi khắp làng trên xóm dưới, góc tường rào nào cũng có tranh của các “họa sĩ nhí”.

Các em học sinh thì hăng say với giá vẽ của mình đến nỗi mồ hôi chảy ròng ròng, tay vẫn dính bột màu quệt thẳng lên mặt nhá nhem mà không hay biết. Hiện tại trong lớp có 2 em học sinh khuyết tật là Hoàng Thị Xuân, lớp 3A (trường Tiểu học Cổ Đô), tật ở chân và em Nguyễn Văn Bắc, lớp 9C (trường THCS Cổ Đô) - khèo tay, hàng ngày vẫn miệt mài đến lớp. Họa sĩ Trần Hòa (65 tuổi) tâm sự: “Tôi đã có 30 năm vẽ tranh, chủ yếu tôi quản lý lớp học, việc dạy do các thầy trẻ hơn đảm đương. Chính các cháu là nguồn cảm hứng sáng tác của chúng tôi. Thấy các cháu hăng say với hội họa, chúng tôi cũng phải thường xuyên sáng tác để giữ “phong độ” và làm gương cho các cháu”.

Năm 2000, trong cuộc thi hội họa toàn tỉnh Hà Tây (cũ), hai em Hoàng Thị Giang đạt giải 3 với bức “Ngày mùa”, em Phùng Lương Thiện cũng đạt giải 3 với bức “Đi học mùa lũ”. Tuy nhiên, sau năm đó, những tác phẩm của các em ít được tham gia dự thi cấp tỉnh do thiếu sân chơi. Chủ yếu những tác phẩm ấy được trưng bày trong triển lãm của làng tổ chức 2 năm/lần. Sắp tới, bảo tàng hội họa của làng được khánh thành, các tác phẩm xuất sắc của học viên nhí sẽ được mang ra trưng bày tại đây.

Đánh giá về tầm ảnh hưởng của lớp học vẽ, họa sĩ Trần Hòa tâm sự: “Nhiều cháu trốn nhà đi học (lớp học không mất tiền nên trốn bố mẹ được), nhiều cháu đạp xe hơn 10 cây số ở tận Trung Hà, Phú Đông ra đây học làm tôi xúc động. Nhiều hôm rét mướt, thầy trò vẫn ra bờ ruộng, bờ sông tập vẽ vì có cảnh phù hợp. Từ lớp học nhỏ này, nhiều cháu có định hướng thi vào các trường ĐH, CĐ ngành mỹ thuật. Nhưng quan trọng hơn, lớp học giúp các cháu hình thành tư duy thẩm mỹ để các cháu phát triển toàn diện hơn”.

 

Họa sĩ Trần Hòa cho biết: “Hiện Cổ Đô có 11 họa sĩ là hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam, 3 hội viên Hội Mỹ thuật thành phố Hà Nội. Hơn 30 người tốt nghiệp các trường ĐH, CĐ ngành hội họa”. Bảo tàng mỹ thuật làng Cổ Đô tọa lạc trên khuôn viên 2 hecta, được Nhà nước đầu tư 4 tỷ đồng, dự kiến sẽ khánh thành và đưa vào sử dụng trước Tết Canh Dần 2010.   Tác phẩm của các “họa sĩ nhí”sẽ được trưng bày trong bảo tàng này.