Mắc cúm A, dùng thuốc kháng virus thế nào cho đúng?

Theo BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm A gây ra. Đa số trường hợp bệnh diễn biến nhẹ và cải thiện sau khoảng một tuần, dù ho và mệt mỏi có thể kéo dài hơn. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể diễn biến nặng, đặc biệt ở những người có yếu tố nguy cơ. Biến chứng cũng có thể xảy ra ở người trước đó khỏe mạnh.

Các nhóm có nguy cơ cao gặp biến chứng khi mắc cúm A gồm:

Trẻ nhỏ và người cao tuổi: Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi, và người từ 65 tuổi trở lên có nguy cơ mắc cúm nặng cao hơn. Ở trẻ nhỏ, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện; trong khi đó, người cao tuổi thường có đáp ứng miễn dịch suy giảm và các bệnh nền đi kèm, làm tăng nguy cơ viêm phổi, nhập viện và tử vong do cúm.

Người mắc bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch: Người mắc bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính như hen phế quản, COPD, bệnh thận, bệnh gan, đái tháo đường hoặc bệnh thần kinh có nguy cơ cúm nặng cao hơn. Cúm có thể gây viêm phổi, viêm cơ tim, viêm não hoặc khiến bệnh nền trở nặng. Nhóm suy giảm miễn dịch, gồm người đang điều trị ung thư, ghép tạng, nhiễm HIV hoặc sử dụng corticosteroid, thuốc ức chế miễn dịch kéo dài, cũng cần được chú ý.

Các nhóm nguy cơ khác: Người béo phì nặng, có chỉ số BMI từ 40 kg/m² trở lên; người dưới 19 tuổi sử dụng aspirin hoặc thuốc chứa salicylate kéo dài; người sống tại cơ sở chăm sóc dài hạn cần được đánh giá sớm khi nghi mắc cúm.

Phụ nữ mang thai và phụ nữ trong 2 tuần sau sinh: Những thay đổi về miễn dịch, tim mạch và hô hấp trong thai kỳ làm tăng nguy cơ cúm nặng. Bệnh có thể gây viêm phổi, suy hô hấp và tăng nguy cơ sinh non. Nhóm này cần được khám sớm khi nghi mắc cúm; oseltamivir là thuốc được ưu tiên khi có chỉ định.

Ngoài ra, bất kỳ người bệnh nào mắc cúm nặng, có biến chứng, bệnh tiến triển hoặc cần nhập viện đều cần được đánh giá để khởi trị thuốc kháng virus càng sớm càng tốt.

Không nên tự mua thuốc kháng virus cúm A

Theo BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền, thuốc kháng virus như oseltamivir tác động lên virus cúm, khác với thuốc hạ sốt, giảm đau hoặc giảm ho. Thuốc không điều trị mọi nguyên nhân gây sốt, ho và không thay thế việc theo dõi diễn biến bệnh, chăm sóc hỗ trợ hay điều trị biến chứng khi cần thiết.

Không phải tất cả người mắc cúm A đều cần dùng thuốc. Với người khỏe mạnh, mắc cúm nhẹ, không biến chứng và không có yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị triệu chứng, chăm sóc tại nhà và theo dõi. Trong khi đó, người mắc cúm nặng, bệnh tiến triển hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao cần được đánh giá để điều trị kháng virus sớm, không chờ đến khi bệnh trở nặng.

Việc tự sử dụng thuốc còn tiềm ẩn nguy cơ dùng sai liều, gặp tác dụng không mong muốn hoặc bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo bệnh diễn biến xấu. Với oseltamivir, các tác dụng phụ thường gặp gồm buồn nôn, nôn và đau đầu. Người suy giảm chức năng thận có thể cần điều chỉnh liều.

Đáng lưu ý, người bệnh có thể chủ quan cho rằng đã uống thuốc kháng virus thì không cần đi khám, ngay cả khi xuất hiện khó thở, đau ngực hoặc tình trạng toàn thân xấu đi. Điều này có thể khiến việc phát hiện và điều trị biến chứng như viêm phổi bị chậm trễ.

Dùng thuốc kháng virus cúm A thế nào cho an toàn?

Theo tư vấn của Giám đốc Trung tâm Phòng chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, thuốc kháng virus cúm phải dùng theo đơn của bác sĩ. Người bệnh cần sử dụng đúng thuốc, đúng liều và đúng thời gian theo chỉ định.

Thuốc phát huy hiệu quả tốt nhất khi được dùng sớm, lý tưởng trong vòng 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Ở người lớn có chức năng thận bình thường, liều điều trị thông thường là 75 mg/lần, ngày 2 lần trong 5 ngày. 

Trẻ em cần được tính liều theo tuổi và cân nặng; người suy giảm chức năng thận, đặc biệt người đang lọc máu, cần được bác sĩ đánh giá để điều chỉnh liều phù hợp.

Với người bệnh nặng, nhập viện hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, bác sĩ cần cân nhắc khởi trị ngay khi nghi ngờ cúm, không chờ kết quả xét nghiệm. Sau 48 giờ, người mắc cúm nặng, có biến chứng, bệnh tiến triển hoặc nhập viện vẫn có thể hưởng lợi từ điều trị kháng virus. Thời gian điều trị do bác sĩ quyết định dựa trên diễn biến bệnh.

Ngược lại, người mắc cúm nhẹ, không có yếu tố nguy cơ thường không cần dùng thuốc kháng virus thường quy, chủ yếu điều trị triệu chứng và theo dõi.

Trong quá trình dùng thuốc, nếu xuất hiện triệu chứng bất thường hoặc bệnh nặng hơn, người bệnh cần thông báo cho bác sĩ. Khó thở, sưng mặt hoặc môi, phát ban phồng rộp sau khi dùng thuốc là những dấu hiệu cần được cấp cứu ngay.

Những dấu hiệu cần đi khám ngay

Theo các bác sĩ, người mắc cúm A cần được đưa đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu như khó thở, thở nhanh hoặc gắng sức; tím môi, mặt; đau ngực dai dẳng; li bì, lú lẫn, khó đánh thức hoặc co giật; yếu nhiều, không đứng vững; không uống được hoặc có dấu hiệu mất nước rõ rệt như tiểu rất ít, không tiểu.

Ở trẻ em, cần chú ý tình trạng rút lõm lồng ngực, bỏ bú, không uống được hoặc không tương tác khi tỉnh. Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt cần được khám ngay, kể cả khi chưa có triệu chứng khác.

Nếu sốt hoặc ho đã giảm nhưng sau đó tái phát, nặng lên hoặc bệnh nền diễn biến xấu hơn, người bệnh cũng cần được khám kịp thời. Không nên chờ đến khi sốt trên 39°C mới đi khám, bởi cúm nặng vẫn có thể xảy ra dù không sốt cao.

Thuốc kháng virus có thể giúp rút ngắn thời gian mắc bệnh và giảm nguy cơ biến chứng ở những trường hợp phù hợp, đặc biệt khi được sử dụng sớm. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự mua thuốc, điều chỉnh liều hoặc dùng thuốc của người khác. Khi có triệu chứng nghi cúm, nhất là ở người thuộc nhóm nguy cơ cao, cần liên hệ cơ sở y tế sớm để được hướng dẫn điều trị phù hợp.

Tiêm vaccine cúm hằng năm và thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm vẫn là những cách quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng.

Cúm A tăng nhanh, bác sĩ hướng dẫn cách phòng bệnh và chăm sóc để mau hồi phục

GĐXH - Số ca cúm A đang tăng tại Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc. Bác sĩ khuyến cáo người dân chủ động phòng lây nhiễm, chăm sóc đúng cách và nhận biết sớm dấu hiệu trở nặng để hạn chế biến chứng.