Mất cân bằng tỉ số giới tính khi sinh: Tốc độ nhanh, lan rộng

Số tỉnh, thành phố mất cân bằng GTKS tăng từ con số 50 (năm 2010) lên 54/63 tỉnh, thành phố.  Ảnh: H.T.

 

Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh (GTKS) vẫn tiếp tục xảy ra với tốc độ nhanh và lan rộng. Theo số liệu thống kê của ngành DS-KHHGĐ, 5 tháng đầu năm 2012, tỉ số giới tính khi sinh (TSGTKS) của cả nước là 113,2 - đưa số tỉnh, thành phố mất cân bằng GTKS tăng từ con số 50 (năm 2010) lên 53 (năm 2011) và đến nay là 54/63 tỉnh, thành phố.

 

Lại nóng chuyện “nối dõi”

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân tại Thông báo số 05/TB-VPCP ngày 4/1/2012 của Văn phòng Chính phủ, trong đó giao cho Bộ Y tế “có chương trình làm việc cụ thể với Tỉnh ủy, UBND 10 tỉnh, thành phố có tỉ số GTKS cao nhất”, Bộ Y tế đã tổ chức 3 đoàn công tác kiểm tra tại các địa phương này. Kết quả ban đầu cho thấy, tỉ số GTKS có xu hướng tăng ở 6/10 tỉnh. Đặc biệt, tại Hải Phòng, tỉ số mất cân bằng GTKS giữa các lần sinh gia tăng đáng kể. Tại buổi làm việc về tình trạng này tại Hải Phòng, lãnh đạo Bộ Y tế được báo cáo: Trong 3 tháng đầu năm 2012, ở lần sinh đầu tiên, tỉ số GTKS là 116 trẻ sơ sinh trai/100 trẻ sơ sinh gái, ở lần sinh thứ hai tỉ số này là 111,3 và tăng lên đột biến ở lần sinh thứ ba là 146.

Trong 10 năm qua, mất cân bằng GTKS diễn ra với tốc độ nhanh, ngày càng lan rộng và đã đến mức báo động nghiêm trọng. Mỗi năm tỉ số GTKS tăng lên khoảng 1 điểm phần trăm.

Trong 3 năm trở lại đây, kết quả Tổng điều tra Dân số và Điều tra biến động DS-KHHGĐ ngày 1/4 hàng năm do Tổng cục Thống kê tiến hành cho thấy, tỉ số GTKS tăng từ 110,5 (năm 2009) lên 112,2 (năm 2010) và 111,9 (năm 2011) và chỉ sau 5 tháng của năm 2012, tỉ số này đã tăng lên 113,2. Điều đáng nói là có tới 42 tỉnh, thành phố tỉ số GTKS đã trên 110 trở lên, trong đó có 21 tỉnh, thành phố tỉ số này trên 115; 9 tỉnh, thành phố tỉ số GTKS trên 120 trở lên. Ở cấp độ vùng, nếu năm 1999 mới có 3/8 vùng kinh tế - xã hội có mất cân bằng GTKS thì đến nay chỉ còn duy nhất vùng Tây Nguyên không có tình trạng này. Mất cân bằng GTKS dẫn đến tình trạng thừa nam thiếu nữ trong tương lai không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống cá nhân, gia đình, các dòng tộc mà còn trở thành tai họa đối với dân tộc và sự phát triển bền vững của đất nước.

Lý giải cho thực trạng hiện nay của vấn đề mất cân bằng GTKS, nhiều nghiên cứu cho thấy ảnh hưởng tư tưởng nho giáo, coi trọng việc nối dõi tông đường, thờ cúng tổ tiên, phụng dưỡng cha mẹ; nhiều vùng nông thôn, vùng biển cần có sức lao động cơ bắp… Theo TS Dương Quốc Trọng - Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ: Trong công tác giảm sinh, nhiều cặp vợ chồng chấp thuận quy mô gia đình nhỏ, chỉ sinh từ 1 – 2 con song theo giá trị văn hóa truyền thống thì người dân đều mong muốn trong 1 – 2 con đó phải có con trai. Chính điều này đã tạo ra áp lực với các cặp vợ chồng: Vừa mong muốn có ít con lại vừa mong muốn phải có con trai. Trong các năm gần đây, trào lưu người dân thích sinh con năm “đẹp” đã khiến mức sinh có chiều hướng tăng. Đặc biệt năm 2012 này được coi là “rồng vàng” đã làm mức sinh tăng đột biến. Nhiều cặp vợ chồng quyết “săn rồng”, nhất là “rồng đực” đã khiến tình trạng mất cân bằng GTKS tăng vọt trong 6 tháng đầu năm nay.

Là một trong 10 tỉnh có tỉ số mất cân bằng GTKS cao nhất trong cả nước, Vĩnh Phúc đang đối mặt với sự gia tăng tỉ số này trong vài năm trở lại đây. Ông Nguyễn Sơn – Giám đốc Sở Y tế tỉnh Vĩnh Phúc cho biết, trong 15 năm qua từ một tỉnh nghèo, Vĩnh Phúc vươn lên là 1 trong 10 tỉnh có nguồn thu công nghiệp phát triển nhất cả nước. Song bên cạnh đó, Vĩnh Phúc cũng phải đối mặt với những thách thức không nhỏ trong công tác dân số, trong đó có thực trạng mất cân bằng GTKS. Từ năm 2004, tỉ số GTKS của Vĩnh Phúc tăng từ 112 lên 115,3 năm 2010 và năm 2011 là 116,1.

 

Cuộc chiến cam go và lâu dài

Ông Nguyễn Năng An – Phó Vụ trưởng Vụ DS-KHHGĐ, Tổng cục DS-KHHGĐ cho biết: Mất cân bằng GTKS là vấn đề mới nảy sinh trong quá trình thực hiện chương trình DS-KHHGĐ. Do đó, ở một số địa phương việc nhận thức về thực trạng và hậu quả về vấn đề này của các cấp ủy Đảng, chính quyền và người dân còn nhiều hạn chế; kinh nghiệm xử lý vấn đề mất cân bằng GTKS của hệ thống cán bộ DS-KHHGĐ còn nhiều bất cập.

Với những diễn biến mới của năm 2012 làm tăng tỉ số GTKS 6 tháng đầu năm, theo ông Nguyễn Năng An có một yếu tố khách quan là do kinh phí triển khai chậm. Mặc dù Chương trình mục tiêu quốc gia DS-KHHGĐ được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhưng dự toán ngân sách năm 2012 giao muộn nên đã ảnh hưởng đến việc triển khai công tác DS-KHHGĐ nói chung và các hoạt động can thiệp giảm thiểu mất cân bằng GTKS nói riêng. Tại các tỉnh, thành phố triển khai Đề án can thiệp giảm thiểu mất cân bằng GTKS, một vài tỉnh tỉ số GTKS có dấu hiệu giảm. Song nhìn chung là xu hướng tăng, xuất hiện thêm địa phương có tỉ số GTKS tăng cao và diễn biến phức tạp.

Bà Hồ Xuân – Phó Giám đốc Sở Y tế, Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh Bắc Ninh – cũng là địa phương trong tốp 10 tỉnh có tỉ số GTKS cao nhất - cho rằng, việc ngăn ngừa, giảm thiểu tình trạng mất cân bằng GTKS gặp nhiều khó khăn. Nhu cầu của nhiều người dân đều muốn sinh con trai, có 1 rồi lại muốn có 2. Theo bà Xuân, để can thiệp giảm thiểu được tình trạng này, bên cạnh công tác tuyên truyền vận động người dân, cán bộ y tế phải kiên quyết không tiết lộ giới tính, không nạo phá thai vì lý do giới tính. Chi cục DS-KHHGĐ Bắc Ninh đã cùng với Thanh tra và Phòng Quản lý hành nghề của Sở Y tế đã mời tất cả hệ thống cán bộ làm sản khoa, chẩn đoán hình ảnh tập huấn về vấn đề mất cân bằng GTKS. “Lộ trình chúng tôi muốn là sau buổi tập huấn đó phải có sự cam kết. Sau khi có cam kết thì mới được cấp chứng chỉ hành nghề” – bà Xuân cho hay. Tuy nhiên, bà Xuân vẫn chia sẻ sự lo ngại rằng, có thể cán bộ y tế có cam kết song vẫn vi phạm việc chẩn đoán giới tính thai nhi qua các hình thức thể hiện khác, mà để nắm được bằng chứng cụ thể là rất khó khăn.

TS Dương Quốc Trọng cho rằng, 50 năm qua chúng ta mới vận động được người dân chấp nhận có 2 con. Vì vậy, để  người dân coi con trai cũng như con gái là một việc làm không thể một sớm, một chiều. Để giải quyết được tình trạng này, theo PGS.TS Nguyễn Viết Tiến, Thứ trưởng Bộ Y tế cần có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. “Chúng ta xác định rõ công tác tuyên truyền tới mọi người dân, đặc biệt là tuyên truyền tới những người cao tuổi không gây sức ép với con cháu phải sinh bằng được con trai. Truyền thông phải “đột phá” mạnh vào tư tưởng mới chuyển đổi được hành vi. Trước mắt cần có các giải pháp cụ thể, tập trung giám sát việc nạo phá thai vì lý do giới tính. Phòng mạch nào vi phạm thì phải đóng cửa, rút giấy phép hành nghề” – PGS.TS Nguyễn Viết Tiến nói.

 

Hà Thư