Mọc nốt “chỉ điểm” ung thư, ngỡ nốt ruồi thông thường

Người dân cần khám định kỳ 1 - 2 lần/năm để phát hiện tình trạng tái phát hoặc các tổn thương ung thư mới (ảnh minh hoạ chụp tại Bệnh viện Da liễu Trung ương). Ảnh: V.T

Mắc ung thư da, phải “hy sinh của quí”

Cách đây hai năm, bà N.T.T (50 tuổi, ở Hưng Yên) tình cờ phát hiện trong lòng bàn chân phải có một vết đốm sậm màu, thoạt nhìn như nốt ruồi bình thường. Nghĩ vậy nên bà cũng không quan tâm nhiều. Bẵng đi một thời gian, đốm sậm màu lớn dần, lan rộng khắp lòng bàn chân bà mới giật mình, vội vàng đi khám. Qua nhiều xét nghiệm chẩn đoán, các bác sĩ Bệnh viện Da liễu Trung ương kết luận, bà T bị ung thư tế bào hắc tố.

Một trường hợp khác cũng được được chẩn đoán ung thư da giai đoạn muộn là ông T.Đ.P (44 tuổi, ở Sóc Sơn, Hà Nội). Ông P xuất hiện các vết loét tại “của quý”. Sau đó các vết loét lan rộng dần và có biểu hiện sùi với các nốt thâm đen. Ông P đã nhiều lần đến các viện để khám và điều trị nhưng không có kết quả, thậm chí, có nơi còn “trả về”. Khi tới Bệnh viện Da liễu Trung ương, phần dương vật của ông đã sùi như súp lơ. Các bác sĩ kết luận, ông bị ung thư tế bào gai dương vật và tiến hành phẫu thuật, cắt toàn bộ.

Theo TS Phạm Cao Kiêm - Trưởng khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và phục hồi chức năng (Bệnh viện Da liễu Trung ương), trường hợp của bà T, ông P trên đây không phải hiếm trong thực tế khám chữa bệnh lâm sàng tại Việt Nam. Điều đáng lưu ý, số lượng bệnh nhân ung thư da ngày càng gia tăng. Nếu những năm 2000, mỗi năm chỉ khoảng hơn 30 bệnh nhân, thì hiện nay, mỗi tháng Bệnh viện Da liễu Trung ương tiếp nhận khoảng 30 trường hợp.

Hiện ở nước ta, có ba loại ung thư da phổ biến, gồm: Ung thư tế bào đáy (thường chiếm tới 70%), ung thư tế bào gai (khoảng 20%) và ung thư hắc tố. Mỗi loại ung thư lại có những biểu hiện khác nhau. Đơn cử, với ung thư tế bào đáy, biểu hiện thường gặp là các sần, u cục, bướu trên da mặt (thường gặp ở mũi, má, mi mắt). Ban đầu, các nốt sần thường bé nhỏ như đầu đinh kim, sau đó to dần thành hạt đỗ, hạt lạc và không ngừng phát triển.

Một dấu hiệu khác của ung thư tế bào đáy là xuất hiện tình trạng giãn mạch trên các nốt. “Nhìn chung, các nốt này có đặc điểm: Cứng, phát triển liên tục và khá chậm, có khi từ năm này qua năm khác, âm thầm, nên nhiều bệnh nhân không quan tâm để ý. Một số nốt có màu tối như nốt ruồi, lại không phát triển rầm rộ nên bệnh nhân không đi khám, khi đến viện mới phát hiện là ung thư”, TS Phạm Cao Kiêm cho biết. Đáng tiếc, hầu hết các bệnh nhân khi phát hiện ung thư da đều ở giai đoạn muộn, khối u đã di căn, gây khó khăn cho quá trình điều trị, phẫu thuật phục hồi.

Bôi kem chống nắng để phòng bệnh

Theo TS Phạm Cao Kiêm, dù chưa xác định chính xác tác nhân gây ung thư da nhưng các nghiên cứu lâm sàng cho thấy, nguyên nhân hàng đầu và có yếu tố nguy cơ cao là do ánh sáng mặt trời, tia cực tím. Số liệu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy, Australia là nước có tỷ lệ mắc u hắc tố cao nhất. Ước tính, cứ 5 giờ đồng hồ có một người Australia chết vì bệnh này. Thậm chí, tại TP Brisbane của đất nước này, 30% dân số mắc ung thư da. Đáng nói, đây là khu vực bị ảnh hưởng rất lớn từ hiện tượng thủng tầng ozone, làm tăng khả năng tiếp xúc nhiều với tia cực tím.

Ngoài ra, những người có tổn thương về gene hay suy giảm miễn dịch (mắc bệnh lâu ngày, ghép tạng, HIV…) cũng là những yếu tố gây bệnh ung thư da. Đặc biệt, ung thư da cũng được phát hiện trên những người mắc bệnh từ trước về da như dày sừng ánh nắng, vết loét lâu ngày. “Ung thư da cũng gặp ở những bệnh nhân có vết sẹo bỏng đã lành”, TS Phạm Cao Kiêm nói.

Bên cạnh nguyên nhân từ ánh nắng mặt trời, việc tiếp xúc, sử dụng hóa chất cũng là một yếu tố nguy cơ cao dẫn đến ung thư da, thường gặp nhất trong lâm sàng là asen. Nếu dùng ở liều lượng lớn asen sẽ lắng đọng và gây tổn thương cho da, tóc. Theo TS Phạm Cao Kiêm, nguồn nước nếu nhiễm asen, nguy cơ ung thư da cho người dùng phải cũng cao.

Các chuyên gia da liễu nhấn mạnh, không phải cứ mắc phải loại ung thư da nào cũng có thể gây tử vong. “Trong ba loại ung thư da, tỷ lệ người mắc ung thư tế bào đáy chiếm cao nhất, nhưng rất may là loại ung thư lành tính, gần như không gây tử vong trừ những trường hợp quá nặng”,TS Phạm Cao Kiêm cho hay.

Với ung thư tế bào gai, độ ác tính cao hơn, tùy thuộc vào giai đoạn bệnh. Nếu đã di căn thì khả năng chữa khỏi rất thấp. Còn với ung thư hắc tế bào, đây là loại ác tính, thường gặp ở thể xơ, việc chữa trị rất khó khăn.

Để điều trị ung thư da, hiện nay, phương pháp phẫu thuật Mohs được đánh giá là hiệu quả với ung thư tế bào đáy, tế bào gai chưa di căn. Theo đó, tổ chức u được cắt bỏ từng lớp và được kiểm tra bằng kính hiển vi. Những vị trí còn tế bào ung thư sẽ được tiếp tục cắt bỏ cho đến tổ chức da lành. Kỹ thuật này sẽ tiết kiệm được tổ chức da lành xung quanh và giảm tối đa mức độ tái phát của bệnh.

TS Phạm Cao Kiêm khuyến cáo, khi thấy trên da, thân mình xuất hiện u cục, loét, sờ thấy cứng, hoặc có thay đổi sắc tố da thì phải đi khám chuyên khoa Da liễu ngay. Tại nhiều nước, việc khám da liễu phải được tiến hành thường xuyên, 6 tháng/lần và được kiểm tra toàn thân, da niêm mạc (miệng, cơ quan sinh dục, hậu môn), tuy nhiên ở Việt Nam, điều này khá khó khăn do yếu tố văn hóa và một số yếu tố khác.

TS Phạm Cao Kiêm.

Để phòng tránh bệnh ung thư da, các chuyên gia da liễu khuyên cần tránh ánh sáng mặt trời, bằng cách: Mặc quần áo dài tay, mang mũ rộng vành, sử dụng kem chống nắng đúng quy cách. TS Phạm Cao Kiêm chia sẻ, tại TP Brisbane (Australia), phụ huynh khi cho con nhập học đều phải viết cam kết đã dùng kem chống nắng cho trẻ. Khảo sát sơ bộ cho thấy, tỷ lệ người ung thư da mới (đặc biệt là ung thư hắc tố) giảm hẳn so với trước đó. Điều đó chứng tỏ kem chống nắng có tác dụng nhất định trong việc phòng tránh căn bệnh này.

Võ Thu