Mỗi ngày tắm ba lần, rửa tay 40 lần vẫn sợ bẩn

Rối loạn ám ảnh cưỡng bức là một trong những hội chứng có hình thức phức tạp, thất thường, diễn biến khó lường nhất trong số các bệnh rối loạn tâm lý (ảnh minh họa).

Không điều trị sớm, rất dễ bị trầm cảm

Thời gian gần đây, chị Nguyễn Mai Phương (27 tuổi, ở Gia Lâm, Hà Nội) thường dậy lúc 4h sáng để sửa soạn đi làm, mặc dù 8h30 cơ quan chị mới bắt đầu làm việc. Chị Phương khởi đầu mỗi ngày bằng việc kiểm tra các thiết bị điện, cửa phòng, mở-khóa bếp gas, không chỉ một mà đến 30 lần. Chị lặp đi lặp lại các hành động suốt mấy tiếng đồng hồ mà khi ra khỏi nhà rồi vẫn còn thắc thỏm.

Còn Đặng Thái Hòa (20 tuổi, sinh viên ĐH Công nghiệp Hà Nội) lại có nỗi ám ảnh với các con số và sự ngăn nắp. Đã từ lâu, Hòa có thói quen đếm bất cứ thứ gì “đập vào mắt” mình, ví dụ: Ghế trong phòng học, người đứng đợi xe bus, sách trên kệ, thậm chí đếm đi đếm lại một con số trước khi tắt bếp ga… Khi ra khỏi phòng, Hòa luôn xếp dép theo hàng, các chai nước trong tủ lạnh quay cùng một chiều. Hòa luôn có cảm giác rất bất an mỗi khi thấy đồ đạc lộn xộn. Ban đầu, gia đình chỉ nghĩ Hòa là người cẩn thận, nhưng dần dần Hòa có biểu hiện chậm chạp, do dự khi phải quyết định bất cứ việc gì, sinh hoạt bị đảo lộn, việc học tập bị gián đoạn. Điều trị nhiều nơi mà không có dấu hiệu khả quan, tới khi đến Viện Sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), Hòa được các chuyên gia chẩn đoán: Mắc hội chứng rối loạn ám ảnh cưỡng bức.

ThS Dương Minh Tâm - Phòng Điều trị các bệnh rối loạn tâm lý (Viện Sức khỏe tâm thần) chia sẻ: Đây là một dạng rối loạn tâm lý khi ý nghĩ, hành vi hoặc hoạt động tâm thần tái diễn một cách vô nghĩa mà không kiểm soát được. Hội chứng này còn xuất hiện ở cả trẻ em. ThS Dương Minh Tâm đưa ra dẫn chứng về trường hợp của bệnh nhi Phương Nghi (11 tuổi, ở TP Nam Định). Phương Nghi thường tắm 3 lần và rửa tay không dưới 40 lần/ngày. Cháu bé đặc biệt sợ tiếp xúc vi khuẩn, tránh xa nơi công cộng và không muốn cho ai dùng chung nhà vệ sinh. Mặc dù bố mẹ đã khuyên nhủ, nhưng Phương Nghi không thể khống chế nỗi ám ảnh về sự dơ bẩn.

Một trường hợp khác là anh Nguyễn Xuân Tùng (30 tuổi, ở Bắc Giang), có dấu hiệu bệnh lần đầu năm 13 tuổi  nhưng người thân không để ý. Tốt nghiệp đại học, anh Tùng tìm được công việc ổn định và lập gia đình như bao người khác. Thế nhưng đến năm 2014, anh Tùng có biểu hiện đau đầu, người mỏi mệt, miệng lặp lại các câu nói vô nghĩa, chân đá vào nhau… Những suy nghĩ quẩn quanh khiến anh Tùng không thể tập trung vào công việc và buộc phải nghỉ làm. Giờ đây, ngay cả những việc sinh hoạt cá nhân cơ bản như đánh răng, rửa mặt, ăn uống cũng khiến anh Tùng gặp khó khăn. Các bác sĩ cho biết, anh Tùng là trường hợp phát hiện bệnh khá muộn, nếu để chậm hơn thì cơ hội phục hồi rất thấp…

Theo ThS Dương Minh Tâm, người bị rối loạn ám ảnh cưỡng bức phải chịu cùng lúc nỗi đau thể xác và tinh thần. Khác với tâm thần phân liệt, 80% bệnh nhân bị hội chứng này có thể nhận biết rằng hành động mà mình đang làm là phi thực tế, họ đã cố gắng kiềm chế, tuy vậy hành động lại nằm ngoài tầm kiểm soát. Chính vì lẽ đó, họ càng mặc cảm và tự dằn vặt bản thân. Nhiều người bị bệnh nặng mà u uất, trầm cảm, thậm chí có ý định quyên sinh.

Giấu bệnh vì sợ bị cho là “tâm thần”

Theo các chuyên gia tâm thần học: Rối loạn ám ảnh cưỡng bức luôn là một trong những hội chứng có hình thức phức tạp, triệu chứng thất thường và diễn biến khó lường nhất trong số các bệnh rối loạn tâm lý. Hơn nữa, đây lại là tình trạng mãn tính và không thể phòng chống.

Tuy nhiên, thời gian qua, y học thế giới cũng ghi nhận những biến chuyển tích cực trong việc điều trị hội chứng này. Mới đây, các nhà khoa học của ĐH Curtin (Úc) vừa thử nghiệm chương trình điều trị trực tuyến mang tên “Rối loạn ám ảnh cưỡng bức - không phải tôi!” và bước đầu thu được những dấu hiệu khả quan. Chương trình điều trị trực tuyến cho phép người sử dụng tương tác, cung cấp thông tin, hoạt động hỗ trợ nhằm giúp những người không may gặp hội chứng này. Việc kết hợp  hai phương thức điều trị dược lý và tâm lý (gồm hành vi và nhận thức) mang lại hiệu quả rõ rệt. Người bệnh phải tuân thủ đúng chỉ dẫn của y bác sĩ, kiên trì điều trị và đi khám bệnh định kỳ. Và điều quan trọng nhất là người bệnh phải có tinh thần lạc quan, lối sống lành mạnh, sự đồng cảm, động viên từ gia đình và xã hội.

BS Vũ Thu Lan (Viện Sức khỏe tâm thần) cho hay: Nhiều bậc phụ huynh đã hiểu sai khái niệm “tâm thần” nên e ngại  đưa con em tới khám tại các cơ sở y tế khi thấy trẻ có dấu hiệu của chứng rối loạn ám ảnh cưỡng bức. Bản thân người bệnh cũng xấu hổ, sợ dị nghị, nên có khuynh hướng giấu bệnh và tách mình khỏi tập thể.  Nhiều người do thiếu kiến thức nên lại tìm đến các phòng khám đa khoa hơn là bác sĩ tâm thần. Một số người không nhận được sự định hướng chính xác, dẫn tới việc chẩn đoán chậm trễ (từ 5-10 năm), gây khó khăn cho quá trình điều trị.

Các chuyên gia khuyến cáo: Ranh giới giữa sự cẩn thận, cầu toàn và hội chứng rối loạn ám ảnh cưỡng bức rất mong manh. Vậy nên khi có các dấu hiệu bệnh lý, mọi người cần đến các cơ sở y tế để được kiếm tra và tư vấn kịp thời, đặc biệt gia đình, người thân có vai trò rất quan trọng trong việc giúp đỡ người bệnh.

Phạm Minh Hằng/Báo Gia đình & Xã hội