Nấm mối - "lộc trời cho" đắt giá nhất Việt Nam và hành trình săn tìm đầy gian khó mỗi mùa mưa

Nhắc đến mùa mưa, không ít người lại thòm thèm mong ước có một bát cháo nấm mối thanh ngọt kề bên trong ngày rả rích? Nấm mối vốn ngon là thế nhưng không đơn giản chỉ là một thứ nấm mọc dại, muốn ăn là có mà đầy những nhiêu khê ít ai biết đến.

Sự hình thành của nấm mối chính là điều đặc biệt nhất của loại nấm này. Nấm mối thường chỉ mọc ở nơi tập trung nhiều mối đất sinh sống. Vậy nên, mỗi khi đi tìm giống nấm ấy, người ta lại thường bới đất xung quanh kiểm tra xem có tổ mối hay không. Nếu có, ắt hẳn đó chính là loài nấm mối trứ danh.

Nấm mối được tạo ra từ những meo nấm của tổ mối đất. Loài mối đất sinh sống bầy đàn hệt như loài kiến làm tổ dưới lòng đất. Tại nơi mối đất làm tổ, gò đất sẽ trở nên tơi xốp và nhô cao tùy theo kích thước của tổ mối. Mầm nấm được sinh ra từ một loại mối chuyên tạo nấm. Đến gần mùa mưa, mối đào hầm tạo các meo để nấm rẽ đất mọc lên.

Ban đầu, mầm nấm có hình dáng như những mũi tên màu trắng rồi sau đó lớn dần, phá đất nhú hẳn ra ngoài nhờ hút chất dinh dưỡng từ trong tổ, dân gian thường gọi là "nấm thâm kim" hoặc "nấm nứt đất". Qua giai đoạn này, tán nấm sẽ xòe rộng như tán dù.

Nấm mối không thể nuôi trồng mà chỉ có thể tìm hái ngoài tự nhiên theo mùa. Mùa hái nấm mối thường rơi vào mùng 5 tháng 5 âm lịch hằng năm kéo dài đến hết tháng 6 âm lịch. Tuy nhiên, thời gian này chỉ mang tính chất tương đối, dù đến tận tháng 7, tháng 8 hoặc tháng 9, tháng 10 âm lịch, chỉ cần mưa còn thì nấm mối vẫn có đâu đó, chỉ là hơi khó tìm hơn so với đầu mùa, giữa mùa rộn ràng mà thôi.

Tìm nấm mối cũng không phải chuyện dễ, còn phụ thuộc vào độ hên xui may rủi của những "thợ săn nấm". Không phải gò mối nào vào mùa mưa nấm cũng mọc, cũng không phải nhất thiết phải trèo đèo lội suối như đi tìm trầm hương, có khi ụ mối bỏ quên ngay sau vườn, mùa mưa năm nay, nấm mối lại xuất hiện. Đầy bất ngờ, vô tổ chức và không theo một chu kỳ, vị trí cố định nào.

Thậm chí, dân gian thường bảo người "nặng vía" hay thích ăn nấm mối sẽ khó mà tìm ra. Còn người "nhẹ vía" chỉ cần ngửi thôi có khi cũng đã biết nấm mối ở đâu.

Đến khi tìm thấy nấm, muốn thu hoạch nó cũng phải hiểu một số nguyên tắc "huyền ảo" do ông bà truyền tụng. Muốn thu hoạch nấm mối phải dung tay đào đến tận gốc rồi dùng tay không bứng lên. Tuyệt đối không được dung dao kéo cắt thân nấm để thu hoạch do nấm "nghe" mùi kim loại sẽ sợ, không mọc lại nữa.

Tìm được nấm, hái được nấm, xong tới khâu bảo quản, sơ chế nấm cũng rất cầu kỳ. Nấm mối dễ bị hư mốc và úng nước nên đòi hỏi phải giữ nấm thông thoáng hết mức có thể cho tới tận khi chế biến. Trước đó, sơ chế nấm mối cũng rất khó nhằn vì nấm nằm sâu trong lòng các ụ mối, mà lại gặp mưa nên đất mối bám đầy trên thân nấm. Vận chuyển đường xa cũng cần phải hết sức cẩn thận, tránh việc nấm "chết tức tưởi" giữa đường thì bỏ hết cả công truy lùng, hái nhổ.

Chính từ nhiều công đoạn, nhiều quy trình nghiêm ngặt để có được nấm mối trên bàn ăn như vậy, nên nấm mối có thể được xem như một trong những loại nấm đắt tiền nhất tại Việt Nam. Hiện tại, giá của mỗi cân nấm mối thường giao động ở mức 500 tới 1 triệu đồng. Có khi giá nấm mối còn đắt hơn thế nữa vào những lúc khan hiếm.

Nhưng khoan vội nản lòng tuyệt vọng với cái giá khá chát bên trên. Vì giá tiền ấy không chỉ bao gồm công của người săn tìm nấm mà còn bảo chứng cho hương vị tuyệt vời của loại nấm "lộc trời cho" này.

Nấm mối có hương vị thanh thoát, thơm ngọt hoàn toàn tự nhiên. Chế biến nấm mối không cần dùng quá nhiều gia vị, chỉ cần một đĩa nấm mối hấp cùng lá é, ăn với muối sả đơn thuần là đủ khiến ngày mưa của mỗi gia đình thêm ấm áp. Ngoài ra, có thể dùng nấm mối để nấu cháo, xào lá lốt, xào mướp, nấu canh... Món nào cũng đảm bảo ăn một lần là "ghiền".

Theo Afamily/helino