Ngăn chặn bạo hành nhân viên y tế: Không thể để bác sĩ chữa bệnh trong lo sợ

Lãnh đạo UBND tỉnh Yên Bái thăm, động viên bác sĩ bị hành hung. Ảnh: L.Hà

An ninh, an toàn người thầy thuốc bị đe dọa

Thông tin mới nhất, hiện Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Yên Bái đã ra thông báo truy tìm đối tượng Lê Hồng Nam (33 tuổi, trú tại số 240, đường Hồng Hà, phường Cốc Lếu, TP Lào Cai, tỉnh Lào Cai), được xác định là người chủ mưu liên quan đến vụ cố ý gây thương tích xảy ra tại Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Yên Bái.

Trước đó, 11h40 ngày 20/2 (tức mùng 5 Tết), sau khi kết thúc thành công ca mổ đẻ cho sản phụ Quách Thị Phương Th (25 tuổi, quê ở Lào Cai), BS Phạm Hải Ninh (Khoa Phẫu thuật – Gây mê hồi sức) và BS Hoàng Đức Trung (Khoa Sản) đã bị Lê Hồng Nam tấn công. Trước đó, khoảng 11h, khi vợ được đưa vào phòng mổ, Lê Hồng Nam có hành vi trèo lên cửa sổ của nhà mổ để chụp ảnh, ghi hình. Kíp mổ đã phát hiện nhắc nhở yêu cầu đối tượng Nam rời xuống. Tuy nhiên, đối tượng này không những không chấp hành mà còn phản ứng gay gắt, chửi bới và dọa đánh.

Vụ tấn công khiến hai bác sĩ trẻ bị thương vùng đầu, mặt, máu chảy nhiều. Bệnh viện đã gọi bảo vệ đến can thiệp, nhưng lúc đó, người nhà bệnh nhân tiếp tục đuổi đánh cả bảo vệ. Hai bác sĩ đã được đưa đến Bệnh viện Đa khoa tỉnh Yên Bái cấp cứu.

Trong năm 2017, đầu năm 2018, trên cả nước liên tục xảy ra tình trạng người nhà bệnh nhân hành hung bác sĩ, nhân viên y tế, từ các bệnh viện, các trung tâm y tế lớn, tới những người làm việc tại trạm y tế xã, hay các đơn vị cấp cứu 115. Chia sẻ với báo chí vào đầu năm 2018, Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến cho hay, một trong những vấn đề mà bà quan tâm và trăn trở nhất hiện nay là bảo đảm môi trường làm việc an ninh và an toàn cho người thầy thuốc. Chính Bộ trưởng đã nhiều lần phản ánh tại các hội nghị về tình trạng nhân viên y tế bị hành hung đang trong lúc chữa bệnh ngày càng tăng.

"Chúng tôi đã rất nhiều lần mời công an và cơ quan chức năng vào cuộc nhưng các vụ hành hung nhân viên y tế không thấy giảm mà lại còn tăng. Các cơ quan chức năng chưa thực sự ủng hộ. Ngành Y tế gần như đơn độc trong cuộc đấu tranh chống hành hung bác sĩ", Bộ trưởng Bộ Y tế chua xót nói.

Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân của Việt Nam quy định "Nghiêm cấm hành vi làm tổn hại đến sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm của thầy thuốc và nhân viên y tế trong khi đang làm nhiệm vụ". Tuy nhiên, luật này không ngăn chặn hiệu quả nạn bạo hành nhân viên y tế. Đa số các cơ sở khám chữa bệnh của nhà nước gần như chưa có biện pháp hiệu quả đề phòng cũng như bảo vệ nhân viên y tế khỏi bạo hành. Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến từng chia sẻ, Bộ Y tế đã ban hành nhiều công văn, chỉ thị chỉ đạo các bệnh viện tăng cường an ninh bệnh viện, thậm chí đặt cả camera nhưng không hiệu quả. Nhiều vụ khi gọi được công an thì việc đã xong.

Cần xử nặng hành vi tấn công nhân viên y tế

Năm 2017, Điều 134 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 được Quốc hội thông qua, đã bổ sung tình tiết tăng nặng với hành vi hành hung người “đang chăm sóc sức khỏe cho mình”. Theo đó, hành vi này có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Hiện Bộ Y tế đang đề nghị xây dựng dự thảo Luật Khám bệnh, chữa bệnh sửa đổi. Dự kiến, dự thảo Luật này sẽ trình Quốc hội cho ý kiến vào năm 2019. Liên quan đến một trong những quyền và nghĩa vụ của người hành nghề khi khám, chữa bệnh, Bộ Y tế đề xuất rõ: Người hành nghề có quyền từ chối khám bệnh, chữa bệnh nếu việc khám bệnh, chữa bệnh đó trái với quy định của pháp luật hoặc đạo đức nghề nghiệp. Đồng thời, người hành nghề được bảo vệ sức khỏe, tính mạng, danh dự, thân thể. Dự thảo nêu rõ, trường hợp bị người khác đe dọa đến tính mạng, người hành nghề được phép tạm lánh khỏi nơi làm việc, sau đó phải báo cáo với người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc chính quyền nơi gần nhất.

Theo BS Nguyễn Trung Cấp, Trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, đề xuất này đã có những cải tiến rõ so với Luật Khám bệnh, chữa bệnh hiện hành (có hiệu lực từ 1/1/2011). Tuy nhiên, từ góc độ của người làm nghề, đặc biệt trong lĩnh vực cấp cứu – nơi rất dễ chứng kiến những xung đột giữa người nhà bệnh nhân – thầy thuốc, BS Cấp cho biết, việc quy định nhân viên y tế được quyền từ chối khám chữa bệnh khi việc đó “trái với đạo đức nghề nghiệp”, cần được quy định rõ: Thế nào là trái/phù hợp với đạo đức nghề nghiệp. Tại nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Úc, Canada hay gần Việt Nam nhất là Philippines, các bộ quy tắc đạo đức y tế (Code ethics of medicine) được xây dựng rất kỹ càng và công phu với hàng trăm điều khoản. Vì vậy, mỗi thầy thuốc đều hiểu được các hành vi nào là phù hợp, hay vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Ví dụ, ở Mỹ quy định, trong trường hợp người bệnh không trả tiền hoặc giữa thầy thuốc – bệnh nhân có mâu thuẫn thì thầy thuốc có quyền từ chối khám chữa bệnh miễn là không phải tình trạng cấp cứu hoặc thầy thuốc đó không phải là duy nhất. Ví dụ cả thị trấn, khu vực chỉ có một bác sĩ, bệnh nhân không thể đi nơi khác thì bác sĩ phải khám, chữa bệnh. Còn nếu bệnh nhân vẫn còn sự lựa chọn khác, bác sĩ có thể giới thiệu sang đồng nghiệp khác thì bác sĩ đó có quyền từ chối mà không vi phạm y đức.

Theo bác sĩ Cấp, Y tế cũng giống như một số ngành dịch vụ khác. Việc tấn công một bác sĩ đang hành nghề cũng giống như tấn công một lái xe, phi công khi đang cầm lái, không chỉ gây ảnh hưởng đến bản thân người bị tấn công mà còn nguy hiểm đến tất cả các hành khách. Bởi vậy Hãng hàng không từ chối vận chuyển một vài đối tượng đe dọa an ninh hàng không cụ thể, không chỉ để trừng phạt các đối tượng này mà chủ yếu là để đảm bảo an ninh cho hàng trăm, hàng nghìn hành khách đi máy bay.

Võ Thu