Ngăn chặn tình trạng lựa chọn giới tính thai nhi: Thay suy nghĩ, đổi thực trạng

Lựa chọn giới tính thai nhi vẫn là vấn đề nhức nhối

Để rồi, hệ lụy kéo theo là việc một số gia đình tìm mọi biện pháp để sinh được con trai. Điều này đã dẫn đến cơ hội sống của những bé gái vô tình bị tước đi ngay từ trong bụng mẹ.

Nguyên nhân chính của thực trạng này xuất phát từ tư tưởng trọng nam khinh nữ, tâm lý mong đợi sự khác biệt về vai trò của con trai và con gái trong mỗi gia đình. Trên thực tế, có không ít gia đình vẫn có tư tưởng, con gái lớn lên, khi lập gia đình sẽ về nhà chồng sinh sống nên phải học "công, dung, ngôn, hạnh". Mọi công việc nội trợ, dọn dẹp nhà cửa được coi là việc của con gái. Họ luôn coi rằng đó là những công việc nhẹ nhàng, đơn giản, ai làm cũng được.

Trong khi đó, nhiều gia đình vẫn có tư tưởng coi trọng việc sinh con trai. Nếu không có con cháu trai nối dõi vẫn bị xem là tuyệt tự và khi bố mẹ hoặc ông bà chết đi sẽ không có người và nơi thờ cúng. Trước áp lực này, nhiều phụ nữ đã phải cố đẻ cho bằng được một đứa con trai. Điều này làm gia tăng tình trạng lựa chọn giới tính thai nhi vẫn còn tồn tại trong xã hội hiện nay.

Cán bộ đoàn thanh tra Tổng cục Dân số kiểm tra nội dung sách lựa chọn giới tính thai nhi tại một nhà sách ở Hà Nội. Ảnh: N.Mai

Hiện nay, nước ta đã có hệ thống pháp luật, chính sách khá chặt chẽ liên quan đến bất bình đẳng giới và lựa chọn giới tính. Pháp lệnh Dân số năm 2003 đã nêu rõ về việc nghiêm cấm các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức. Theo đó, nghiêm cấm các hành vi tuyên truyền, phổ biến hoặc đưa ra những nội dung thông tin có nội dung trái với chính sách dân số, truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc, có ảnh hưởng xấu đến công tác dân số và đời sống xã hội. Do đó, trong các cuộc tuyên truyền về DS-KHHGĐ, cán bộ dân số luôn lồng ghép nội dung về mất cân bằng giới tính khi sinh và những hệ lụy của nó.

Hướng dẫn thi hành một số điều của Pháp lệnh Dân số, tại Điều 10 (Nghị định 104/2003/NĐ-CP) quy định chi tiết nghiêm cấm các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi theo 3 nhóm. Đó là nhóm tuyên truyền, phổ biến phương pháp lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức, nhóm chẩn đoán giới tính thai nhi vì mục tiêu lựa chọn giới tính và nhóm phá thai dưới mọi hình thức vì lý do lựa chọn giới tính.

Không chỉ trong Pháp lệnh Dân số 2003, ngay tại khoản 7 (Điều 40, Luật Bình đẳng giới 2006) quy định cấm các hành vi vi phạm pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực y tế bao gồm: Cản trở, xúi giục hoặc ép buộc người khác không tham gia các hoạt động giáo dục sức khỏe vì định kiến giới; Lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức hoặc xúi giục, ép buộc người khác phá thai vì giới tính của thai nhi.

Có thể nói, lựa chọn giới tính thai nhi để sinh con theo ý muốn là hành vi vi phạm pháp luật. Việc lựa chọn giới tính thai nhi khi sinh có thể gây ra tình trạng mất cân bằng giới tính, kéo theo những hậu quả trầm trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước đặc biệt là các vấn nạn ép buộc kết hôn, buôn bán và bạo hành phụ nữ và trẻ em gái.

Chế tài mạnh, liệu có đủ sức răn đe?

Ngoài những chế tài đã trình bày ở trên, mới đây nhất là Nghị định 117/2020/NĐ-CP quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực y tế (có hiệu lực từ 15/11/2020) đã quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, cùng với đó, người có hành vi lựa chọn giới tính thai nhi hoặc cung cấp dịch vụ, vật tư kỹ thuật giúp người khác lựa chọn giới tính thai nhi có thể bị xử phạt như sau:

Phạt tiền từ 5 - 10 triệu đồng đối với hành vi: đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần để ép buộc người khác áp dụng phương pháp để có được giới tính thai nhi theo ý muốn; Phạt tiền từ 10 - 15 triệu đồng đối với hành vi dùng vũ lực ép buộc người khác áp dụng phương pháp để có được giới tính thai nhi theo ý muốn; Phạt tiền đến 20 triệu đồng đối với một trong các hành vi: chỉ định hoặc hướng dẫn sử dụng thuốc để có được giới tính thai nhi; cung cấp dụng cụ, thuốc, vật tư để có được giới tính thai nhi; nghiên cứu các phương pháp để có được giới tính thai nhi theo ý muốn.

Phạt tiền đến 15 triệu đồng đối với một trong các hành vi: cung cấp hóa chất, thuốc để loại bỏ thai nhi mà biết rõ người đang mang thai muốn loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính; Phạt tiền từ 7 - 10 triệu đồng đối với hành vi: đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh hần để ép buộc người mang thai loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính; Phạt tiền từ 10 - 12 triệu đồng đối với hành vi dùng vũ lực để ép buộc người mang thai loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính. Ngoài ra, có thể bị phạt đến 20 triệu đồng với hành vi phá thai mà biết rõ người đang mang thai muốn loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính.

Có thể khẳng định, hệ thống pháp luật của nước ta khá đồng bộ, chặt chẽ trong việc xử lý nghiêm khắc hành vi lựa chọn giới tính thai nhi. Tuy nhiên, vì nhiều lý do mà hiện tượng này vẫn còn tồn tại trong xã hội. Việc lựa chọn giới tính khi sinh đã khiến cho tình trạng mất cân bằng giữa tỷ số giới tính khi sinh giữa trẻ trai với trẻ gái trong cả nước trở nên khá nghiêm trọng, song phần lớn tâm lý người dân vẫn còn khó thay đổi bởi họ chưa nhận thấy được hậu quả trước mắt.

Để khắc phục tình trạng này, cần đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân về hiểm họa của mất cân bằng giới tính khi sinh, phổ biến thực hiện nghiêm Pháp lệnh Dân số, phê phán các hủ tục lạc hậu; nêu gương các gia đình có con gái làm ăn phát đạt, hạnh phúc. Bên cạnh đó, cần thúc đẩy bình đẳng giới, nâng cao vị thế của con gái trong gia đình và xã hội, tạo điều kiện, cơ hội cho phụ nữ và trẻ em gái trong mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội.