Nghệ An nỗ lực nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Thay đổi quan niệm “con mình bị đem thử nghiệm”

Lấy mẫu máu gót chân trẻ sơ sinh để sàng lọc bệnh tật tại Bệnh viện TP Vinh, Nghệ An. ảnh: H.H

Một giọt máu gót chân cứu sống cả đời em bé

Con số 178 ca bất thường, 221 ca nghi ngờ thiếu men G6PD và 2 ca nghi ngờ suy giáp trạng bẩm sinh trên tổng số 42.970 lượt siêu âm thai là kết quả được thực hiện trong 5 năm của Đề án sàng lọc sơ sinh và trước sinh tại Nghệ An. Có thể khẳng định, đây là một đề án nhân văn, góp phần giảm đi nỗi đau dị tật, tạo ra những công dân khỏe mạnh cho tương lai.

BS Đỗ Thị Hằng- Trưởng khoa Cận lâm sàng, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản bà mẹ và trẻ em tỉnh Nghệ An chia sẻ: Tỉ lệ ca thai dị dạng được phát hiện qua siêu âm ở trung tâm khá cao. Tuy nhiên, số phụ nữ đến khám và thực hiện siêu âm sàng lọc trước sinh mới chỉ chiếm tỷ lệ 35,81% trên tổng số các bà mẹ mang thai. Như vậy, hơn 50% đối tượng có thai đã bỏ qua thời kỳ sàng lọc rất quan trọng để phát hiện, can thiệp sớm đối với các dị tật của thai nhi, đồng nghĩa với việc nhiều trẻ bị dị tật vẫn ra đời.

Bà Nguyễn Thị Phương Nga- Giám đốc Trung tâm DS- KHHGĐ TP Vinh bộc bạch: “Hiện trung tâm chúng tôi chưa thể độc lập thực hiện công nghệ sàng lọc sau sinh, lấy mẫu máu gót chân trẻ sơ sinh, chúng tôi đã kết hợp với Bệnh viện TP Vinh để triển khai đề án này. Mẫu máu sau khi được lấy sẽ chuyển lên Bệnh viện Phụ sản Trung ương. Thời gian đầu, việc triển khai gặp không ít khó khăn, nhiều bậc cha mẹ còn e ngại, sợ con cái mình “bị đem ra thử nghiệm”(?!). Cán bộ của trung tâm phải túc trực tại khoa sản, trực tiếp tư vấn, phát tờ rơi, tuyên truyền tác dụng to lớn, sự cần thiết của việc lấy mẫu máu sau sinh. Dần dà, người dân đã hiểu ra và đồng thuận…”.

Năm 2014, ngành Dân số TP Vinh được giao chỉ tiêu 120 trường hợp, các cán bộ dân số phải chật vật mới hoàn thành được nhiệm vụ lấy đủ số mẫu máu gót chân trẻ sơ sinh. Tuy nhiên đến nay, đông đảo người đã nhận thức được 48 tiếng sau sinh là “thời điểm vàng” để xét nghiệm máu, phát hiện sớm, can thiệp dị tật thai nhi nên nhu cầu được sàng lọc tăng cao.

Là một trong những địa phương thực hiện Đề án sàng lọc trước sinh, sau sinh, đến nay toàn bộ 30 xã của huyện Nghi Lộc đã triển khai đề án này. Thấy rõ lợi ích thiết thực, người dân đã tham gia tích cực các hoạt động của đề án. Sau hơn 3 năm triển khai, đã có trên 5.000 thai phụ tham gia sàng lọc trước sinh, gần 700 sản phụ đã đồng ý sàng lọc sơ sinh cho con. Qua đó, phát hiện được 13 trường hợp nghi ngờ thiếu men G6PD.

Chị Phan Thị H, một sản phụ ở xóm 8, xã Nghi Văn có con được sàng lọc phát hiện bệnh thiếu men G6PD, cho hay: “Mới đầu, nghe đến chuyện bác sĩ sẽ chích kim tiêm vào gót chân bé để lấy máu, tôi thấy rất sợ, tội cho con! Nhưng thật may mắn, sau khi lấy mẫu máu gót chân, qua sàng lọc, các bác sĩ đã phát hiện con tôi bị bệnh thiếu men G6PD. Gia đình đã kịp thời đưa đi điều trị để cháu có thể phát triển bình thường như những đứa trẻ khác. Tôi thấy đây là việc làm rất cần thiết…”.

Khó khăn phát sinh

Các cán bộ dân số tỉnh Nghệ An chia sẻ: Khó khăn nhất của Đề án sàng lọc trước sinh và sau sinh chính là tác động vào nhận thức, để người dân hiểu được tầm quan trọng và tự giác đến các cơ sở y tế siêu âm, khám phát hiện sớm dị tật thai nhi. Theo chị Cao Thị Nhung, cán bộ Trung tâm DS- KHHGĐ huyện Hưng Nguyên cho biết: “Thời gian đầu, khi vận động được một sản phụ đồng ý cho nhân viên y tế lấy mẫu máu gót chân trẻ sơ sinh, chúng tôi rất mừng. Nhưng hiện nay, chúng tôi lại đang “đau đầu” vì nhu cầu của bà con rất cao mà chỉ tiêu trên giao lại ít, như năm nay chỉ có 100 chỉ tiêu mà thôi.”.

Cũng theo bà Nguyễn Thị Thương Huyền- Trưởng phòng Dân số- Chi cục DS- KHHGĐ Nghệ An: Năm 2015, toàn tỉnh được giao khoảng 20% chỉ tiêu cho Đề án sàng lọc trước sinh, sau sinh. Với con số ước sinh khoảng 50.000 trẻ, sẽ có khoảng 10.000 cháu được hưởng thụ từ đề án này. Nhưng tỉnh chỉ có thể hỗ trợ xét nghiệm khoảng 3.200 mẫu máu (đồng nghĩa với việc kinh phí ngân sách chỉ chi khoảng 6,5%), còn lại gần 13,5% là chờ ngân sách từ nguồn khác mà chưa biết lấy từ đâu(!?).

Tuy nhiên có một thực tế, kể cả khi người dân sẵn sàng bỏ tiền túi ra để tiến hành xét nghiệm dịch vụ thì cũng không thể tiến hành lấy mẫu máu xét nghiệm, vì địa phương chưa trang bị được thiết bị kỹ thuật. Các mẫu máu khi lấy xong lại phải gửi ra Bệnh viện Phụ sản Trung ương xét nghiệm, sau đó mới chuyển về. Hiện nay tại Nghệ An có rất ít bác sĩ được đào tạo bài bản và thành thạo về kĩ năng này. Thống kê việc thực hiện chỉ tiêu Đề án sàng lọc trước sinh trong năm 2014 cho thấy, một số địa phương làm chưa được tốt như: Quỳnh Lưu làm hỏng 89/485 mẫu; Hưng Nguyên làm hỏng 60/110 mẫu; Quỳ Hợp làm hỏng 39/95 mẫu… Ông Nguyễn Kim Bảng, Giám đốc Trung tâm DS-KHHGĐ Hưng Nguyên cho hay: Việc nhiều mẫu hỏng là do nhân viên kỹ thuật thao tác chưa chuẩn, chưa kể quá trình vận chuyển từ các địa phương ra đến Bệnh viện Phụ sản Trung ương cũng có thể làm ảnh hưởng đến mẫu máu. Việc nâng cao tay nghề cho các cán bộ lấy mẫu máu là hết sức cần thiết.

2015 là năm sẽ kết thúc đề án này, trong tương lai, nếu không được tiếp tục hỗ trợ từ nguồn ngân sách Nhà nước, cộng với sự thiếu hụt của các dịch vụ cung ứng thì việc thực hiện sàng lọc sau sinh sẽ gặp rất nhiều khó khăn. “Chúng tôi mong muốn thời gian tới, chương trình sẽ tiếp tục được mở rộng thêm các loại bệnh như hội chứng down, các dị tật ống thần kinh, tăng thượng thận bẩm sinh, và một số bệnh khác nhằm cho ra đời những em bé hoàn toàn khoẻ mạnh”, BS Phạm Văn Huê, Phó Giám đốc Sở Y tế, Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ Nghệ An chia sẻ.

Hồ Hà/Báo Gia đình & Xã hội