Nguy cơ vỡ tử cung khi mang thai

Cần thay đổi tư duy về việc mổ đẻ, bởi nó có thể đe dọa đến thai phụ và em bé trong lần sinh sau. Mổ đẻ chỉ là giải pháp cuối cùng và phải có chỉ định chuyên môn của bác sĩ. Ảnh: Dương Ngọc

Các nguyên nhân gây vỡ tử cung

Vỡ tử cung thường xảy ra trong thời kỳ chuyển dạ đẻ, một số trường hợp hi hữu xuất hiện vỡ trong những tháng cuối trước khi chuyển dạ. Theo các bác sĩ sản khoa, có ba nguyên nhân gây nên tình trạng này, đó là do người mẹ, thai nhi và do thủ thuật sản khoa.

Nguyên nhân vỡ tử cung do mẹ: Thường xảy ra ở những sản phụ có khung chậu bất thường như hẹp, méo; phần mềm vùng hố chậu bị xơ cứng. Sản phụ sinh nhiều khiến tử cung bị mỏng, tử cung có vết sẹo mổ cũ do mổ lấy thai, mổ bóc nhân xơ ở tử cung cũng khiến tình trạng này dễ xảy ra. Những vết sẹo này là chỗ yếu, chỉ cần một cơn co tử cung mạnh là có thể vỡ. Đặc biệt, việc rách đoạn dưới tử cung do can thiệp thủ thuật hoặc do rau bám thấp ở những lần đẻ trước, khối u vùng âm hộ, âm đạo làm cản trở đường ra của thai... cũng có thể gây vỡ tử cung.

Nguyên nhân từ phía thai nhi: Thai to quá không thể lọt qua khung chậu (trọng lượng thai trên 4.000g, gây bất tương xứng giữa thai và khung chậu); thai dị dạng, đầu to do não úng thủy; hoặc thai nằm trong tử cung theo một tư thế không bình thường như ngôi ngang (thai nằm ngang), ngôi trán, ngôi mặt (cằm thai ở phía xương cùng của người mẹ).

Tình trạng này còn có thể do thủ thuật sản khoa như kéo thai, cặp thai trong những điều kiện không thuận lợi hoặc chỉ định can thiệp không đúng quy định sẽ làm cho tử cung bị tác động mạnh gây ra vỡ.

Hầu hết các trường hợp vỡ tử cung xảy ra khi cơn co dồn dập, sản phụ đau nhiều. Trong trường hợp cơn co tử cung ngày một dồn dập, sản phụ đau tăng lên dữ dội rồi tự nhiên giảm, rất có thể tử cung đã vỡ… Lúc này, cơn co mất hẳn, hình dáng tử cung thay đổi, có thể sờ thấy thai nhi ở ngay dưới thành bụng người mẹ. Mạch máu chỗ vỡ bị đứt làm máu chảy vào trong ổ bụng. Sản phụ bị sốc, da mặt nhợt nhạt, thở nông, vã mồ hôi, chân tay lạnh, mạch nhanh, huyết áp tụt. Nếu phát hiện tử cung đã vỡ, phải xử trí mổ lấy thai ra và khâu lại chỗ vỡ hoặc cắt tử cung ngay. Nếu để lâu, máu chảy nhiều, sản phụ sẽ tử vong.

Cần thay đổi tư duy về việc mổ đẻ

Biến chứng vỡ tử cung có thể xảy ra bất kỳ lúc nào trong quá trình mang thai. Gần đây, các bác sĩ của Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn đã phải cấp cứu hai trường hợp bị vỡ tử cung vì có thai tại vết mổ đẻ cũ. Theo BS Bùi Văn Giang, Phó Giám đốc kiêm Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Xanh Pôn - người trực tiếp xử lý trường hợp cấp cứu trên, tất cả những người đã từng một lần sinh con bằng phương pháp mổ đều có nguy cơ vỡ tử cung do có thai tại vết mổ cũ trong lần mang thai tiếp theo.

Hiện việc mổ đẻ đang có xu hướng bị nhiều gia đình và sản phụ lạm dụng, trong khi trên thế giới chỉ có khoảng 15% sản phụ phải mổ lấy thai. Theo chỉ định y khoa, ở nước ta trường hợp sản phụ và người nhà thiết tha đề nghị bác sĩ “chỉ định đẻ mổ” diễn ra khá phổ biến, chiếm từ 10 – 40% tổng các ca sinh. Qua khảo sát tại một số bệnh viện lớn trong cả nước, tỷ lệ mổ đẻ lên tới 40-60%.

Theo số liệu của Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, trong năm 2012, có hơn 45.900 ca đẻ thì trong đó có trên 50% là sinh mổ. Nguyên nhân của tình trạng này là do nhiều gia đình chọn “ngày giờ tốt” để sinh con. Thậm chí, nhiều trường hợp gia đình thấy sản phụ đau, chờ lâu nên gây áp lực để bác sĩ phải chỉ định mổ. Trong khi đó, việc mổ đẻ không phải là giải pháp tốt cho bản thân mẹ và bé.

Theo BS Lê Thiện Thái – Phó Giám đốc kiêm Trưởng khoa Đẻ, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, chỉ định mổ là những sản phụ không thể đẻ được đường dưới do khung chậu người mẹ, thai to, ngôi bất thường, mổ đẻ cũ, rau tiền đạo, nhau bong non, các bệnh nặng của mẹ... Sinh mổ nhiều khi gặp nguy cơ  tai biến cao hơn sinh thường. Bên cạnh đó, phương pháp này còn tiêu tốn một lượng kinh phí của nhà nước và bệnh nhân. Phụ nữ ở những lần có thai sau sẽ khó khăn, vất vả hơn. Vỡ tử cung trong những lần có chửa sau chính là một ví dụ điển hình.

BS Bùi Văn Giang khuyến cáo: Khi mang thai, các thai phụ cần tuân thủ nghiêm ngặt định kỳ khám và siêu âm thai. Quan trọng nhất, thai phụ, gia đình cần thay đổi tư duy về việc mổ đẻ, bởi nó có thể đe dọa đến mẹ và em bé trong lần sinh sau. Mổ đẻ chỉ là giải pháp cuối cùng và phải có chỉ định chuyên môn của bác sĩ.

Hà Anh